ସୀତାଙ୍କୁ ଖୋଜିବା ପାଇଁ ବାନରମାନେ ଆନନ୍ଦର ସହିତ ପଶ୍ଚିମ, ଉତ୍ତର, ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ଯାଇ ସମସ୍ତେ ପୁନି ଏକାଠି ହେଲେ। ଯେଉଁମାନେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଖୋଜିବାକୁ ଗଲେ, ସେମାନେ ଅନେକ ଅରଣ୍ୟ, ପାହାଡ଼, ଦ୍ୱୀପ, ନଦୀ ଓ ତଟ ଅନୁସନ୍ଧାନ କଲେ। କିନ୍ତୁ ସୀତାଙ୍କ ଖୋଜ ମିଳିଲା ନାହିଁ, ତେଣୁ ସେମାନେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ଠାଣ୍ଡା ହେଲେ। ଏହି ସମୟରେ ସମ୍ପାତିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ବାନରମୁଖ୍ୟ ହନୁମାନ ସତ୍ୟ ଅର୍ଥ ବୁଝିଲେ। ହନୁମାନ ଏକ ଶତ ଯୋଜନ ଓସାଗର ଉପରେ ଲାଘି ଯାଇ ଅଶୋକବାଟିକାରେ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ସୀତା ତାଳେ ରାକ୍ଷସୀ ଓ ରାବଣଙ୍କ ଭୟଭୀତ କରଣାରେ ଥିଲେ। ରାବଣ କହୁଥିଲେ, "ମୋ ଭାର୍ଯ୍ୟା ହେଅ," ତେବେ ସୀତାଙ୍କ ମନ ମାତ୍ର ରାମଙ୍କୁ ନିୟୋଗ କରୁଥିଲା। ହନୁମାନ ତାଙ୍କୁ ଏକ ମୁଦ୍ରିକା ଦେଇ କହିଲେ, "ମୁଁ ରାମଙ୍କ ଦୂତ, ମୈଥିଳୀ, ଦୁଃଖ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ।" ହନୁମାନ କହିଲେ, "ମୋତେ ଏକ ଚିହ୍ନ ଦିଅନ୍ତୁ, ଯାହା ଦେଖି ରାମ ମୋ ଉପରେ ଅନୁଶ୍ଵାସ କରିବେ।" ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସୀତା ତାଙ୍କ ଚୂଡ଼ାମଣି ହନୁମାନଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ। ସୀତା ଅନୁରୋଧ କଲେ, "ଏପରି କିଛି କହିବେ ଯାହାରେ ରାମ ଶୀଘ୍ର ଆସି ମୋତେ ନେଇଯିବେ।" ହନୁମାନ କହିଲେ, "ଏହିପରି ହେଉ," ବୋଲି ଦେବବାଟିକାକୁ ଧ୍ଵଂସ କଲେ। ଅକ୍ଷ ଓ ଅନ୍ୟ ରାକ୍ଷସମାନେ ହତହେବା ପରେ, ହନୁମାନ ନିଜେ ବନ୍ଧିତ ହେଲେ। ଇନ୍ଦ୍ରଜିତଙ୍କ ବାଣରେ ବନ୍ଧା ହେବା ପରେ ରାବଣଙ୍କ ପାଖକୁ ନେଇଯିବା ହେଲା। ହନୁମାନ କହିଲେ, "ମୁଁ ରାମଙ୍କ ଦୂତ, ସୀତାଙ୍କୁ ରାମଙ୍କୁ ଦିଅ।" ଏହା ଶୁଣି ରାବଣ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୋଇ ହନୁମାନଙ୍କ ପୁଛକୁ ଆଗୁନ ଲଗେଇଦେଲେ। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାନର ହନୁମାନ ତାଙ୍କ ପୁଛର ଆଗୁନରେ ସମସ୍ତ ଲଙ୍କାକୁ ଜଳାଇ ରାମଙ୍କ ପାଖକୁ ପୁଣିଯିବା କଲେ। ମଧୁବନରେ ଫଳ ଖାଇ ଓ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ହନୁମାନ ରାମଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ବୃତ୍ତାନ୍ତ କହିଲେ ଓ ଚୂଡ଼ାମଣି ଦେଇଲେ। ଏହା ଦେଖି ରାମ ଲଙ୍କା ଯିବାକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ସୁଗ୍ରୀବ, ହନୁମାନ, ଅଙ୍ଗଦ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ଶରଣାଗତ ବିଭୀଷଣଙ୍କ ସହ ରାମ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ। ରାମ ରାବଣଙ୍କ ଭାଇ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ଲଙ୍କାର ରାଜା କଲେ ଓ ନଳଙ୍କ ସହିତ ସମୁଦ୍ର ଉପରେ ସେତୁ ବନେଇ ଲଙ୍କାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସୁବେଳ ପର୍ବତ ଉପରେ ଦଢ଼ି ରାମ ଲଙ୍କା ନଗରୀକୁ ଦେଖିଲେ। ତାପରେ ନୀଳ, ଅଙ୍ଗଦ, ନଳ, ଜାମ୍ବବାନ୍, ମୈନ୍ଦ, ଦ୍ୱିବିଦ ଓ ଅନ୍ୟ ବାନରନାୟକମାନେ ଏବଂ ଧୂମ୍ରନୟନ ରାକ୍ଷସମାନେ ଲଙ୍କା ଧ୍ଵଂସ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ବାନରମାନେ ମିଶି ଏହି ରାକ୍ଷସମାନେ, ଯେଉଁମାନେ କଳା ଧୁଳି ଭଳି ଭୟଙ୍କର, ସେମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବଧ କଲେ। ଏହିଠାରେ ରାମ ଏବଂ ତାଙ୍କ ସଂଗୀ ବିଦ୍ୟୁଜ୍ଜିହ୍ବ, ଧୂମ୍ରାକ୍ଷ, ଦେବାନ୍ତକ, ନରାନ୍ତକ, ମହୋଦର, ମହାପାର୍ଶ୍ୱ, ଅତିକାୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ବଧ କଲେ। କୁମ୍ଭ, ନିକୁମ୍ଭ, ମତ୍ତ, ମକରାକ୍ଷ, ଅକମ୍ପନ, ପ୍ରହସ୍ତ, ଏବଂ ପ୍ରବଳ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ମଧ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଅସ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ରାବଣଙ୍କୁ ଅଘାତ କଲେ, ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମ ତାଙ୍କ ହସ୍ତ କାଟି ତାଙ୍କୁ ପାତିଦେଲେ। ପରେ, ପବିତ୍ର ସୀତାଙ୍କୁ ନେଇ, ପୁଷ୍ପକ ବିମାନରେ ବାନରମାନେ ସହ ରାମ ଶୋଭାମୟ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ କଲେ। ସେଠାରେ ରାମ ରାଜ୍ୟ କଲେ, ଜନସାଧାରଣଙ୍କୁ ପୁଅମାନଙ୍କ ପରି ରକ୍ଷା କଲେ, ଦଶଟି ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କଲେ, ଗୟାରେ ପିଣ୍ଡ ଦାନ କଲେ। ରାମ ପିତୃକର୍ମ କଲେ, ଦାନ ଦେଲେ, ଏବଂ ପୁଅ କୁଶ ଓ ଲବକୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କଲେ। ରାମ ଏଗାରି ହଜାର ବର୍ଷ ରାଜ୍ୟ କଲେ। ଶତୃଘ୍ନ ଲବଣ ଓ ଶୈଳୁଷ ଦାନବକୁ ବଧ କଲେ। ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନେକୁ ନମସ୍କାର କରି, ଦାନବମୂଳ ଉତ୍ପତ୍ତି ଶୁଣି, ସେ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧ କରି, ଅୟୋଧ୍ୟାବାସୀ ସହ ଦେବଲୋକକୁ ପ୍ରୟାଣ କଲେ। ଏହା ପରେ ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: "ମୁଁ ଏବେ ହରିବଂଶ କଥା କହିବି, ଯେଉଁଠାରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପରମ ମହିମା ବିବୃତ ହୁଏ। ବସୁଦେବ ଓ ଦେବକୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ବସୁଦେବ—ବଳରାମ—ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଧର୍ମର ରକ୍ଷା ଓ ଅଧର୍ମର ନାଶ ପାଇଁ, କୃଷ୍ଣ ପୂତନାଙ୍କ ଷଢ଼ଳ ଅନ୍ତ କଲେ।" "ଘୋଡ଼ାର ଗଡ଼ି ଉଲଟିଗଲା, ଯମଳାର୍ଜୁନ ଗଛ ଭାଙ୍ଗିଗଲା, କାଳିୟ ସର୍ପ ଦମିତ ହେଲା, ଧେନୁକା ନିହତ ହେଲା। ଗୋବର୍ଧନ ପାହାଡ଼କୁ ଧରି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହେଲେ; ହରି ତାଙ୍କ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପୂରଣ କଲେ ଓ ପୃଥିବୀର ଭାର ହ୍ରାସ କଲେ।" "ଅର୍ଜୁନ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ଅରିଷ୍ଟ ଆଦି ଦାନବ ବଧ ହେଲେ; କେଶୀ ଦାନବ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ, ଗୋପ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ତୃପ୍ତ ହେଲେ। ଚଣୂର, ମୁଷ୍ଟିକ ଓ କଂସ ମଞ୍ଚ ଉପରୁ ବଧ ହେଲେ; ରୁକ୍ମିଣୀ, ସତ୍ୟଭାମା ଓ ଅନ୍ୟ ସତ୍ୟ ପତ୍ନୀମାନେ ମୋଟେ ଆଠିଜଣ ହରିଙ୍କ ଥିଲେ।" "ଏହିଠାରେ ଷୋଳ ହଜାର ଅନ୍ୟ ମହାତ୍ମା ନାରୀମାନେ ଥିଲେ; ସେମାନଙ୍କ ପୁଅ, ନାତି ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଶତ-ଶତ ଥିଲେ। ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କୁ ପୁଅ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଯିଏ ଶମ୍ଭରକୁ ବଧ କଲେ; ତାଙ୍କର ପୁଅ ଅନିରୁଦ୍ଧ, ବାଣଙ୍କ କନ୍ୟା ଉଷାଙ୍କ ଭର୍ତ୍ତା।" "ହରି ଓ ଚନ୍ଦ୍ରଶିଖର ମଧ୍ୟରେ ମହାସଂଗ୍ରାମ ହେଲା, ବାଣଙ୍କ ହଜାର ହସ୍ତ କାଟି ଦୁଇଟି ରଖାଗଲା। ନରକାସୁର ବଧ ହେଲେ, ପାରିଜାତ ଗଛ ଆଣାଗଲା; ବଳରାମ, ଶିଶୁପାଳ ଓ ବାନର ଦ୍ୱିବିଦ ବଧ ହେଲେ।" "ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କୁ ପୁଅ ବଜ୍ର, ଯିଏ ହରିଙ୍କ ପ୍ରୟାଣ ପରେ ରାଜା ହେଲେ; ସେ ସନ୍ଦୀପନିଙ୍କୁ ଗୁରୁ କଲେ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ସହିତ, ମଥୁରାରେ ଉଗ୍ରସେନ ଦେବତାମାନେର ରକ୍ଷକ ହେଲେ।" "ଏବେ ମୁଁ ଭାରତ କଥା କହିବି, ଯେଉଁଠାରେ ପୃଥିବୀର ଭାର ହ୍ରାସ ହେଲା। କୃଷ୍ଣ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧ କରି ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧ କଲେ।" "ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନାଭିରୁ ବ୍ରହ୍ମା, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପୁଅ ଅତ୍ରି, ସୋମାଙ୍କୁ ପୁଅ ବୁଧ, ବୁଧଙ୍କୁ ଇଳାଙ୍କୁ ପୁଅ ପୁରୁରବା। ସେହି ଶୃଙ୍ଖଳାରେ ଆୟୁଷ, ତାପରେ ଯୟାତି, ତାପରେ ଭାରତ, ତାପରେ କୁରୁ; କୁରୁବଂଶରେ ଶାନ୍ତନୁ, ଯାଙ୍କୁ ଗଙ୍ଗା ଦେଇଥିଲେ।" "ଭୀଷ୍ମ, ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବ୍ରହ୍ମ ବୈବର୍ତ୍ତରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ।