ଏକ ସମୟର କଥା, ଦେବତାମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିକଟରେ ଶରଣ ନେଲେ । ତାଙ୍କୁ ଲୋଟସ-ଜନ୍ମା ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, “ଏହି ତପସ୍ୟାର ତାପ କେବଳ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଶାନ୍ତ ହେବ ।” ସତୀ ଭାର୍ୟାଙ୍କର ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଉନାହିଁ, ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ନହେବାରୁ ମାନବମାନେ ଅନ୍ଧାରରେ ରହୁଛନ୍ତି । ତେଣୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ କରିବାକୁ, ତପସ୍ୱିନୀ ଏବଂ ସତୀ ଅନସୂୟାଙ୍କୁ ପ୍ରଶମ୍ୟ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ । ଦେବତାମାନେ ଅନସୂୟାଙ୍କୁ ପ୍ରଶମ୍ୟ କରି ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ; ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟ କୁ ଉଦୟ କରିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ପତିକୁ ପୁନଃ ଜୀବନ ଦେଲେ । ଏଉଁ ସତୀତ୍ୱରେ ଅନସୂୟା ସୀତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରିଲେ । ଏହା ପରେ ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, “ଏବେ ମୁଁ ପାପ ନାଶକ ରାମାୟଣ କଥା ଅନୁବାଦ କରିବି । ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନାଭିରୁ ବ୍ରହ୍ମା ଜନ୍ମ ନେଲେ, ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ମରୀଚି; ମରୀଚିରୁ କଶ୍ୟପ, ତାଙ୍କୁ ରିଭି, ଏବଂ ରିଭିରୁ ମନୁ ସ୍ମୃତି ହେଇଥାଏ । ମନୁଙ୍କ ବଂଶରେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ତାଙ୍କ ବଂଶରେ ରାଘୁ ରାଜା ସ୍ମୃତି ହେଇଥାଏ । ରାଘୁରୁ ଅଜା ଜନ୍ମିଲେ, ଅଜାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦଶରଥ; ତାଙ୍କର ଚାରି ପୁତ୍ର ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ପ୍ରତାପୀ ଥିଲେ । କୌସଲ୍ୟାଙ୍କୁ ରାମ, କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଭରତ, ଏବଂ ସୁମିତ୍ରାଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ଶତୃଘ୍ନ ଜନ୍ମ ନେଲେ । ରାମ, ତାଙ୍କ ପିତା ମାତା ପ୍ରତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭକ୍ତିଶୀଳ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଠାରୁ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଗ୍ରହଣ କରି, ଯକ୍ଷୀ ତାଟକାକୁ ବଧ କଲେ । ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମ ସୁବାହୁକୁ ବଧ କଲେ; ତାପରେ ଜନକଙ୍କ ଯଜ୍ଞକୁ ଯାଇ ଜାନକୀ ସୀତାଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ । ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଉର୍ମିଳା, ଭରତ ମାଣ୍ଡବୀ, ଏବଂ ଶତୃଘ୍ନ କୀର୍ତିମତୀ ଓ କୁଶଧ୍ୱଜର କନ୍ୟାଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ । ଏହା ପରେ ରାମ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କ ପିତାମାନେ ସହିତ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଫେରିଲେ; ଶତୃଘ୍ନ ଓ ଭରତ ତାଙ୍କର ମାମୁଁ ଯୁଧାଜିତଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ । ସେମାନେ ଯିବା ପରେ ରାଜା ରାଜ୍ୟ ଦେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ; ଏହି ସମୟରେ କୈକେୟୀଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ ରାଜ୍ୟ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରକୁ ଦେବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ । ରାମଙ୍କୁ ଚଉଦ ବର୍ଷ ପାଇଁ ଅରଣ୍ୟବାସ ଦେବା ନିଷ୍ପତି ହେଲା; ପିତାଙ୍କର କ୍ଷେମ ପାଇଁ ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୀତା ସହିତ ଯାତ୍ରା କଲେ । ରାଜ୍ୟକୁ ଘାସ ଭଳି ଛାଡି, ଶ୍ରଙ୍ଗବେରପୁରକୁ ଗଲେ; ରଥ ଛାଡି ପ୍ରୟାଗ ଓ ଚିତ୍ରକୂଟ ପାହାଡକୁ ଗଲେ । ରାମଙ୍କ ବିୟୋଗରେ ଦଶରଥ ଶ୍ରୀ ଅନ୍ତିମ ଗତି ଲାଭ କଲେ; ପିତାଙ୍କ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି, ଭରତ ସେନା ସହିତ ରାମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସି, ରାମକୁ ଅୟୋଧ୍ୟା ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କରିବାକୁ କହିଲେ । ରାମ ଏହା ଅସ୍ୱୀକାର କରି, ତାଙ୍କ ଚପଲ ଭରତଙ୍କୁ ଦେଲେ । ଭରତ ରାମଙ୍କ ଅନୁମତି ନେଇ, ନନ୍ଦିଗ୍ରାମରେ ରାମଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କଲେ; ତିନି ନିୟମରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ରହି, ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଯାଇନାହିଁ । ରାମ, ଚିତ୍ରକୂଟ ଛାଡି ଅତ୍ରି ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିଲେ; ସୁତିକ୍ଷ୍ଣ ଓ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଦଣ୍ଡକ ଅରଣ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ । ସେଠାରେ ରାକ୍ଷସୀ ଶୂର୍ପଣଖା ଶତ୍ରୁତ୍ୱ ନେଇ ଆସିଲେ; ରାମ ତାଙ୍କ କାନ ଓ ନାକ କାଟି ଦୂରକୁ ଦେଲେ । ଶୂର୍ପଣଖାର ପ୍ରେରଣାରେ ଖର, ଦୂଷଣ ଓ ତ୍ରିଶିରା ଚୌଦ ହଜାର ରାକ୍ଷସ ସେନା ସହିତ ଆସିଲେ । ରାମ ତାଙ୍କୁ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଯମପୁରୀକୁ ପଠାଇଲେ; ଏହା ପରେ ରାକ୍ଷସୀର ପ୍ରେରଣାରେ ରାବଣ ଆସିଲେ, ସୀତାଙ୍କୁ ଉଠାଇବାକୁ । ରାବଣ ମାରୀଚକୁ ମୃଗ ରୂପ ନେଇ ତିନି ଦଣ୍ଡ ଧରି ପ୍ରେରଣା କଲେ; ସୀତାଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ ରାମ ମାରୀଚକୁ ବଧ କଲେ । ମାରୀଚ ମୃତ୍ୟୁବେଳେ “ହେ ସୀତା! ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ!” ଚିତ୍କାର କଲେ; ସୀତା ଡାକିବାରୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଆସିଲେ, ରାମ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ । ରାକ୍ଷସୀ ମାୟା ଦ୍ୱାରା “ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ସୀତା ଉଠାଯାଇଛି” ବୋଲି କହିଲେ; ରାବଣ ଅବସର ଦେଖି ଜାନକୀକୁ ଉଠାଇ ନେଲେ । ଜଟାୟୁକୁ ବଧ କରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାବଣ ଲଙ୍କାକୁ ଗଲେ; ଶୋକ ମଧ୍ୟରେ ସୀତାକୁ ଅଶୋକ ମାଳିକା ଛାୟାରେ ରଖିଲେ । ରାମ ଆସି ଶୂନ୍ୟ ପତ୍ର କୁଟି ଦେଖିଲେ; ଜାନକୀ ପାଇଁ ବିଚଳିତ ହୋଇ ଖୋଜିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ । ଜଟାୟୁର ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଯାଇ, ସୁଗ୍ରୀବ ସହିତ ମିତ୍ରତା ଗଢିଲେ । ଏକ ତୀରରେ ସାତ ତାଳଗଛ କୁ ଭେଦି, କିଶ୍କିନ୍ଧାର ବାନର ରାଜା ବାଲିକୁ ବଧ କଲେ । ରାମ ସୁଗ୍ରୀବକୁ ରାଜା କରି, ନିଜେ ଋଷ୍ୟମୂକ ପାହାଡରେ ରହିଲେ; ସୁଗ୍ରୀବ ପାହାଡ ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାନର ସେନା ପଠାଇଲେ । ସୀତାଙ୍କୁ ଖୋଜିବା ପାଇଁ ସେମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ପଶ୍ଚିମ, ଉତ୍ତର, ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଯାଇ, ପରେ ଏକଠା ହେଲେ । ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଯାଇଥିବା ବାନରମାନେ ଜଙ୍ଗଲ, ପାହାଡ, ଦ୍ୱୀପ, ନଦୀ ଓ ତଟ ଖୋଜିଲେ । ସୀତାକୁ ନପାଇ, ମୃତ୍ୟୁ ନିଷ୍ପତି କଲେ; କିନ୍ତୁ ସମ୍ପତିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ହନୁମାନ ଏହା ଅନୁବୃତ୍ତି କଲେ । ହନୁମାନ ଏକ ଶତ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା ସାଗର ଉଡ଼ି ଅଶୋକ ମାଳିକାରେ ସୀତାକୁ ଦେଖିଲେ । ସୀତା ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଓ ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭୟଭୀତ ହେଉଥିଲେ; ରାବଣ “ମୋର ଭାର୍ୟା ହେଉ” ବୋଲି କହିଲେ, କିନ୍ତୁ ସୀତା କେବଳ ରାମଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ । ହନୁମାନ ଏକ ଅଙ୍ଗୁଠି ଦେଇ, “ମୁଁ ରାମଙ୍କ ଦୂତ; ଶୋକ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ମୈଥିଳୀ,” ବୋଲି କହିଲେ । “ମୋତେ ଏକ ଚିହ୍ନ ଦିଅ, ଯେଉଁଠାରେ ରାମ ତୁମକୁ ସ୍ମରଣ କରିବେ ।” ସୀତା ଏହା ଶୁଣି ନିଜ ଚୁଟିର ମଣି ହନୁମାନକୁ ଦେଲେ । “ଏମିତି କଥା କହିବା, ଯେ ରାମ ଶୀଘ୍ର ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କରିବେ ।” ହନୁମାନ କହିଲେ, “ଏହିପରି ହେବ,” ଏବଂ ଦେବମାଳିକାକୁ ଧ୍ୱଂସ କଲେ । ଅକ୍ଷ ଓ ଅନ୍ୟ ରାକ୍ଷସମାନେ କୁ ବଧ କରି, ହନୁମାନ ନିଜେ ବନ୍ଧନରେ ପଡ଼ିଲେ । ଇନ୍ଦ୍ରଜିତଙ୍କ ତୀରରେ ବନ୍ଧିତ ହନୁମାନକୁ ଦେଖି ରାବଣ ସୂଚିତ ହେଲେ । ହନୁମାନ କହିଲେ, “ମୁଁ ରାମଙ୍କ ଦୂତ; ମୈଥିଳୀକୁ ରାମଙ୍କୁ ଦିଅ ।” ଏହା ଶୁଣି ରାବଣ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ହନୁମାନଙ୍କ ପୁଛ ଜଳାଇଦେଲେ ।