ଭଗବାନ୍ ହରି ଏହି ବିଶ୍ୱର ମଙ୍ଗଳ କାମନାରେ ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ ଅବତରଣ କରିଛନ୍ତି । ପ୍ରଥମେ, ସେ ସୁଶୃତଙ୍କୁ ଆୟୁର୍ବେଦର ଅଷ୍ଟାଙ୍ଗ ଶାସ୍ତ୍ର ଶିଖାଇଲେ । ପରେ, ମହିଳା ରୂପ ଧାରଣ କରି ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ଅମୃତ ଦାନ କରିଲେ । ତା’ପରେ, ବରାହ ଅବତାରରେ ଅସୁର ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ୍ୟକୁ ବଧ କରି ଧରିତ୍ରୀକୁ ଉଦ୍ଧାର କଲେ ଏବଂ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କଲେ । ଏହା ପରେ, ନରସିଂହ ଅବତାର ରୂପେ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କୁ ବଧ କରି, ଦୈତ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ନଶ୍ୱ କରି, ବେଦ, ଧର୍ମ ଓ ଅନ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷିତ କଲେ । ଏହି ପରି ଅନେକ ଅବତାର ମଧ୍ୟରୁ ପରଶୁରାମ ଜମଦଗ୍ନିଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ । ସେ, କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଅନ୍ୟାୟ କରିଥିବାରୁ, ୨୧ ବାର ପୃଥିବୀକୁ କ୍ଷତ୍ରିୟଶୂନ୍ୟ କରିଦେଲେ । କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଧ କରି, ପୃଥିବୀକୁ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ ଏବଂ ମହେନ୍ଦ୍ର ପର୍ବତରେ ତପସ୍ୟା କଲେ । ଏହା ପରେ, ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭାବେ ଚାରି ଭାଗରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ରାମ । ତାଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ ଭାରତ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଓ ଭାର୍ୟା ଜାନକୀ । ରାମ, ପିତୃବାଚନ ପାଳନ କରି, ମାଆମାନେଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ନିମିତ୍ତେ ଅନୁଷ୍ଠାନ କଲେ । ସେ ଶୃଙ୍ଗବେର, ଚିତ୍ରକୂଟ ଓ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟକୁ ଗଲେ । ଶୂର୍ପଣଖା ଆସିବା ପରେ, ତାଙ୍କ ନାକ କାଟିଦେଲେ ଏବଂ ଖର ଓ ଦୂଷଣଙ୍କୁ ବଧ କଲେ । ପରେ, ରାବଣ ସୀତାଙ୍କୁ ଅପହରଣ କରି ଲଙ୍କାକୁ ନେଇଗଲା । ରାମ ତାଙ୍କୁ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଭାଇକୁ ବଧ କରି, ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ରାକ୍ଷସ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ରାଜା କଲେ । ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ହନୁମାନଙ୍କ ସହିତ, ପୁଷ୍ପକ ବିମାନରେ ସୀତାଙ୍କୁ ନେଇ ଆପଣଙ୍କ ନଗରୀ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଫେରିଲେ । ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ ରାମ ରାଜ୍ୟ କଲେ ଏବଂ ପ୍ରଜାମାନେ, ଦେବତାମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କଲେ । ସେ ଧର୍ମର ରକ୍ଷା କରି, ଅଶ୍ୱମେଧ ଓ ଅନ୍ୟ ଯଜ୍ଞ କଲେ । ଏହିପରି ରାମଙ୍କ ଶାସନରେ ପୃଥିବୀ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲା । ସୀତା, ଯଦିଓ ରାବଣଙ୍କ ଗୃହରେ ରହିଥିଲେ, କେବେ ତାଙ୍କ ଉପରେ ମନ, ବାଚନ, କିମ୍ବା କାର୍ଯ୍ୟରେ ଅନୁରାଗ ଦେଖାଇନାହାନ୍ତି । ସେ ସଦା ରାଘବଙ୍କୁ ଭାବନାରେ, କାମରେ ଓ ଚେତନାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ । ସେ ଯେପରି ଦାମ୍ପତ୍ୟ ନିଷ୍ଠା ଦେଖାଇଥିଲେ, ଅନସୂୟା ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ଠା ଦେଖାଇଥିଲେ । ଏବେ ମୁଁ ଏକ ପତିନିଷ୍ଠା ନାରୀଙ୍କ ମହିମା କଥା କହିବି । ପ୍ରତିଷ୍ଠାନା ନଗରରେ କୌଶିକ ନାମକ ଏକ କୁଷ୍ଠରୋଗୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ । ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଦେବତାର ପରି ପୂଜା କରୁଥିଲେ । ସେ ତାଙ୍କୁ ଅପ୍ରସନ୍ନ କଲେ ବି ଭାର୍ଯ୍ୟା ତାଙ୍କୁ ଦେବତା ଭାବେ ମାନିଥିଲେ । ଏକ ଦିନ, ତାଙ୍କ ଆଦେଶରେ, ସେ ଏକ ଅପ୍ରିୟ ନାରୀଙ୍କୁ ନେଇ ଅଧିକ ଦକ୍ଷିଣା ଆଣିଲେ । ଫେରୁଥିବା ବେଳେ ରାସ୍ତାରେ ଏକ ଚୋର ଶୂଳରେ ଗାଡ଼ାଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ମାଣ୍ଡବ୍ୟ ନାମକ ଏକ ତପସ୍ବୀ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ । କୌଶିକ ତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ କାନ୍ଧରେ ନେଇ ଯାଉଥିଲେ, ସେ ଅଜାଣି ମାଣ୍ଡବ୍ୟଙ୍କ ପାଦକୁ ଛୁଇଁଦେଲେ । ଏହି ଦ୍ୱାରା ମାଣ୍ଡବ୍ୟ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୋଇ କହିଲେ, “ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେବା ସମୟରେ ତୁମେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବେ ।” ଏହା ଶୁଣି, କୌଶିକଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା କହିଲେ, “ତେବେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେବେନାହିଁ ।” ଏଭଳି ମହାନ ପତିନିଷ୍ଠା ଶକ୍ତିରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଲାନାହିଁ, ଏବଂ ବର୍ଷ ପରି ବିରାମ ରାତି ଚାଲିଲା । ଦେବତାମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶରଣ ନେଲେ । ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, “ଏହି ତପୋବଳ କେବଳ ତପୋବଳ ଦ୍ୱାରା ଶାନ୍ତ ହେବ ।” ଦେବତାମାନେ ଅନସୂୟାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ, ଯିଏ ଏକ ପତିନିଷ୍ଠା ଭାର୍ଯ୍ୟା । ତାଙ୍କ କୃପାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଲା ଏବଂ ତାଙ୍କ ପତି ପୁନଃ ଜୀବନ୍ତ ହେଲେ । ଏଭଳି ଅନସୂୟାଙ୍କ ପତିନିଷ୍ଠା ଦେଖି ସୀତା ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମିତ ହେଲେ । ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, “ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ପାପ ନାଶକ ରାମାୟଣ କଥା କହିବି । ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନାଭିରୁ ବ୍ରହ୍ମା ଜନ୍ମ ନେଲେ, ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ମରୀଚି, ତାଙ୍କୁ ଦେଖି କଶ୍ୟପ, ତାଙ୍କୁ ରିଭି, ତାଙ୍କୁ ମନୁ, ତାଙ୍କ ଉତ୍ତରଧିକାରୀ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ, ତାଙ୍କୁ ରଘୁ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଅଜ । ଅଜଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦଶରଥ, ତାଙ୍କ ଚାରି ଶୂରବୀର ପୁତ୍ର ହେଲେ—କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କୁ ରାମ, କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଭାରତ, ସୁମିତ୍ରାଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ । ରାମ, ପିତା ଓ ମାଆଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭକ୍ତି କରି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କଠାରୁ ଶସ୍ତ୍ର ଶିଖିଲେ ଏବଂ ତାଡକାକୁ ବଧ କଲେ । ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ, ସେ ସୁବାହୁକୁ ବଧ କଲେ । ପରେ ଜନକଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ ଯାଇ, ଜାନକୀ ସୀତାଙ୍କ ସହିତ ବିବାହ କଲେ । ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଉର୍ମିଳା, ଭାରତ ମାଣ୍ଡବୀ, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ କୀର୍ତ୍ତିମତୀ ଓ କୁଶଧ୍ୱଜଙ୍କ ଝିଅ ସହିତ ବିବାହ କଲେ । ଏହାପରେ ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ସହିତ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଫେରିଲେ । ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଓ ଭାରତ ତାଙ୍କ ମାମା ଯୁଧାଜିତଙ୍କଠାରେ ଗଲେ । ସେମାନେ ଯିବା ପରେ, ଦଶରଥ ରାମକୁ ରାଜ୍ୟ ଦେବାକୁ ଚାହିଲେ, କିନ୍ତୁ କୈକେୟୀଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ ରାଜ୍ୟ ଭାରତଙ୍କୁ ଦେବା ନିଷ୍ପତ୍ତି ହେଲା । ରାମଙ୍କୁ ଚୌଦ୍ଦ ବର୍ଷ ଅରଣ୍ୟବାସ କରିବାକୁ କହାଗଲା । ପିତାଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୀତା ସହିତ ଅରଣ୍ୟକୁ ଚଲିଗଲେ । ରାମ ରାଜ୍ୟକୁ ଶୁଣ୍ଠି ପରି ତ୍ୟାଗ କରି, ଶୃଙ୍ଗବେରପୁର, ପରେ ପ୍ରୟାଗ ଓ ଚିତ୍ରକୂଟ ପର୍ବତକୁ ଗଲେ । ରାମଙ୍କ ବିୟୋଗରେ ଦଶରଥ ଶରୀର ତ୍ୟାଗ କଲେ । ପିତାଙ୍କ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି, ଭାରତ ସେନା ସହିତ ଚିତ୍ରକୂଟକୁ ଆସି, ରାମଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ଦେବାକୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ । କିନ୍ତୁ ରାମ ମନା କରି, ତାଙ୍କ ପାଦୁକା ଦେଇ ରାଜ୍ୟ ଭାରତଙ୍କୁ ଦେଲେ । ଭାରତ ନନ୍ଦିଗ୍ରାମରେ ରହି, ରାମଙ୍କ ଚରଣ ଧ୍ୟାନ କରି, ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେନାହିଁ । ରାମ ଚିତ୍ରକୂଟ ଛାଡ଼ି ଅତ୍ରି ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ, ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟ ପ୍ରବେଶ କଲେ । ସେଠାରେ ରାକ୍ଷସୀ ଶୂର୍ପଣଖା ଆସି ବିରୋଧ କଲା । ରାମ ତାଙ୍କ କାନ ଓ ନାକ କାଟିଦେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଦୂର କଲେ । ଏହିପରି ଭାବେ ରାମଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଚରିତ୍ର, ତାଙ୍କ ଶୂରତା, ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ଓ ପତିନିଷ୍ଠା ଭାର୍ଯ୍ୟାମାନଙ୍କ ମହିମା ଏହି କଥାରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ ।