ସେଉଁଠି ଗୋଟିଏ ଅନ୍ନଦାନ ଅନୁଷ୍ଠାନ ପାଇଁ କିଛି ଜଣେ ଜଣେ ନାରୀମାନେ କହିଲେ, “ତୁମେ ଏହି ବ୍ରତ କର, ଆମେ ତୁମକୁ ଭୋଜନ ଦେବୁ; ଏହି ବ୍ରତ କର।” ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ଧନ ପାଇଁ ସେମାନେ ବୁଧଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ। ପରେ, ସେ ଦୁଇଟି ପତ୍ର ନେଇ ନାରୀମାନେ ଦେଇଥିବା ଭୋଜନ ଭୋଗ କଲେ। ନାରୀମାନେ ଚାଲିଗଲେ, ଏବଂ ସେ ଦୁଇଜଣ ଧନ ଲାଭ କଲେ ଓ ଏହି ଧନର ଉପଭୋଗ କଲେ। ଏହିପରେ, ଚୋରମାନେ ଯେଉଁ ଦେଇଥିଲେ, ସେ ସେଗୁଡିକୁ ନେଇ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ଘରକୁ ଫେରିଲେ, ଦୁଃଖିତ ବୀରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ସେ ଶାନ୍ତିରେ ରାତିଟି ଶୁଇଲେ। ପରେ ଯେତେବେଳେ ସେ ଜଣେ କୁଆରିକୁ ଯୁବତୀ ଦେଖିଲେ, ଚିନ୍ତା କଲେ—“ମୁଁ ମୋ ଝିଅକୁ କାହାକୁ ଦେଉଁ?” ଦୁଃଖ ଓ ବ୍ରତର ଫଳରେ, ସେ କହିଲେ, “ଯମଙ୍କୁ ଦେଉଁ।” ତାଙ୍କର ପିତାମାତା ସ୍ଵର୍ଗକୁ ଗଲେ, କୌଶିକ ରାଜ୍ୟ ଲାଗି ବ୍ରତ କଲେ, ଏବଂ ଆୟୋଧ୍ୟାର ମହାରାଜ୍ୟ ଦାନ କଲେ, ଓ ତାଙ୍କର ଭଉଣୀକୁ ଯମଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ। ଯମ କହିଲେ, “ମୋ ସହରରେ ଗୃହସ୍ଥ ହେଉ।” ଯମ ଅନ୍ୟଠାରେ ଯିବା ପରେ, ସେ ଦ୍ୱାର ଖୋଲିଲେ ନାହିଁ। ତାହାଁ ସ୍ଵ ମାତାକୁ ଯମର ପାଶରେ ବାନ୍ଧା ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖିଲେ। ଏହାଦେଖି ଚିନ୍ତିତ ହୋଇ, ସେ କୌଶିକ କହିଥିବା ମୋକ୍ଷଦାୟିନୀ ବ୍ରତ ବିଷୟରେ ଜାଣିଲେ ଏବଂ ସେହି ବ୍ରତ କରି ମୁକ୍ତି ଲାଭ କଲେ। ଏହିପରି, ଏହି ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଲୋକର ମୋକ୍ଷ ହୁଏ। ବ୍ରତର ପୁଣ୍ୟଶକ୍ତିରେ ସେ ସ୍ଵର୍ଗକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଶୁଭରେ ରହିଲେ। ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ଯେଉଁମାନେ ଚୈତ୍ର ମାସର ଶୁକ୍ଳାଷ୍ଟମୀରେ, ପୁନର୍ବସୁ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଅଶୋକ ଗଛର ଆଠଟି କୁଞ୍ଚୁ ଖାଆନ୍ତି, ସେମାନେ କେବେ ଦୁଃଖ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ। “ହେ ଅଶୋକ, ହରଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ବସନ୍ତରେ ଉତ୍ପନ୍ନ, ମୁଁ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ତୁମକୁ ଦେଉଛି—ସଦା ମୋର ଦୁଃଖ ଦୂର କର।” ଏହିଏ ଅଶୋକାଷ୍ଟମୀ ବ୍ରତ। ପୁନି ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ଆଶ୍ୱିନ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ନବମୀ, ଉତ୍ତରାଷାଢା ନକ୍ଷତ୍ରରେ, ଏହାକୁ ମହାନବମୀ କୁହାଯାଏ; ଏହିଦିନ ବ୍ରତ, ସ୍ନାନ, ଦାନ ଆଦିର ଅପାର ଫଳ ମିଳେ। ସଫା ନବମୀରେ ଦୁର୍ଗାଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ, ଏହି ବିଶେଷ ବ୍ରତ ଶଙ୍କର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଥିଲେ। ଷଷ୍ଠୀ ଦିନରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ରାଜାଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ଉପରେ ବିଜୟ ପାଇଁ, ଜନେ କୁଆରିକୁ ଭୋଜନ ଦେବା ଦ୍ୱାରା ଏହି ବ୍ରତ କରିବା ଉଚିତ। ପୂଜା ଓ ଅନ୍ୟ କ୍ରିୟାରେ ମନ୍ତ୍ର ହେଉଛି: “ଓ ଦୁର୍ଗା, ଓ ଦୁର୍ଗା, ଓ ରକ୍ଷକା, ସ୍ୱାହା।” ନବଦୁର୍ଗାଙ୍କୁ ଦୀର୍ଘ ଉଚ୍ଚାରଣ ସହିତ, “ନମଃ” ଶବ୍ଦରେ ସମ୍ମାନ କରିବା ଦରକାର। ଛଅ ଶବ୍ଦ—“ନମଃ, ସ୍ୱାହା, ବଷଟ୍” ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ, ହୃଦୟରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଛୋଟ ଆଙ୍ଗୁଠି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ—ଏହିପରି ଶିବାଙ୍କ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଅଷ୍ଟମୀରେ ନଉଟି କାଠର ଘର କିମ୍ବା ଏକଟି ଘର ତିଆରି କରି, ସେଠି ଦେବୀଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ, ସେ ସୁନା କିମ୍ବା ଚାନ୍ଦିର ହେଉଥିବା ଚଳେ। ତାଙ୍କୁ ବର୍ଚ୍ଛି, ତଳଵାର, ପୁସ୍ତକ, ବସ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ଚିତ୍ରରେ ପୂଜିବା ଯାଏ; ଖପର, ଢାଳ, ଘଣ୍ଟା, ଦର୍ପଣ, ତରଜନୀ କିମ୍ବା ଧନରେ ମଧ୍ୟ। ବାମ ହାତରେ ଧ୍ୱଜା, ଢୋଳ, ପାଶ ଧରିଛନ୍ତି; ଅନ୍ୟ ହାତରେ ବର୍ଚ୍ଛି, ମୁସଳ, ତ୍ରିଶୂଳ, ବଜ୍ର, ତଳଵାର, ଅଙ୍କୁଶ ଧରିଛନ୍ତି। ବାଣ, ଚକ୍ର ଓ ଦଣ୍ଡ ସହିତ ଦୁର୍ଗା ଶସ୍ତ୍ରଧାରିଣୀ; ଅନ୍ୟ ରୂପମାନେ ଷୋଳ ହାତର, କାଜଳ ଓ ଢୋଳ ବ୍ୟତୀତ। ରୁଦ୍ରଚଣ୍ଡା, ପ୍ରଚଣ୍ଡା, ଚଣ୍ଡୋଗ୍ରା, ଚଣ୍ଡନାୟିକା, ଚଣ୍ଡା, ଚଣ୍ଡବତୀ, ଚଣ୍ଡରୂପା, ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଚଣ୍ଡିକା। ନବମୀ ଦେବୀ ଭୟଙ୍କର ଓ ତୀବ୍ର, ମଧ୍ୟମ ଅଗ୍ନିର ତେଜସ୍ଵୀ; ହଳଦିଆ, ଦ୍ରୁତ, କଳା, ନୀଳ, ଧୂସର, ଚମତ୍କାରି। ଏହା କପିଳ ଓ ଶ୍ଵେତ, ଦବିତ, ହରିତ ମଧ୍ୟ। ଏହାର ନାମ ‘ମହିଷ’, ତଳଵାରର ଟିପ୍, ଉଚ୍ଚିତ ଜହ୍ବା ଓ ମୁଠି ଦୃଢ। ଦଶାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ପାଠ କଲେ, କେହି ବନ୍ଧିପାରିବେ ନାହିଁ; ପରେ, ପାଞ୍ଚ କିମ୍ବା ପନ୍ଦର ଆଙ୍ଗୁଠି ଲମ୍ବା ତଳଵାର କିମ୍ବା ତ୍ରିଶୂଳ ଦ୍ୱାରା ବଳି ଦେଇବା; କିମ୍ବା ଚିହ୍ନ, ପାଦୁକା କିମ୍ବା ପାଣିରେ ପୂଜିବା। ବିଭିନ୍ନ ପୂଜାର ସୁରକ୍ଷା କରିବା ଓ ଅଷ୍ଟମୀ ଉପବାସ ରହିବା; ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ ଧରି ମହିଷ କିମ୍ବା ଛାଗ ବଳି ଦେଇ, ରାତି ଶେଷରେ ବଳି ଦେବା। ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବିଧିରେ, କାଳୀଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ରକ୍ତ ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଇବା; ଦକ୍ଷିଣପଶ୍ଚିମେ ପୁତନାକୁ, ଉତ୍ତରପଶ୍ଚିମେ ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସୀକୁ, ଉତ୍ତରପୂର୍ବରେ ଚରକୀକୁ, ଦକ୍ଷିଣପୂର୍ବରେ ବିଦାରିକାକୁ ଦେବା। ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ମହାକୌଶିକ ମନ୍ତ୍ର ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ, ଯାହା ବଡ଼ ଫଳଦାୟି। “ଓଁ, ମହାକୌଶିକାୟ ନମଃ! ଓଁ ହୁଁ ହୁଁ, ତେଜ, ଲଲ, କୁଲ୍ଭ, ଚୁଲ୍ଭ, ଖଲ୍ଲ, ମୁଲ୍ଭ, ଗୁଲ୍ଭ, ତୁଲ୍ଭ, ପୁଲ୍ଲ, ଢଲ୍ଭ, ଢୁଲ୍ଭ, ଧୁମ, ଧମଧମ, ହନ୍, ଦହ, ଆଜ୍ଞା, ଭେଦ, କମ୍ପ, ପୂରଣ, ଅଧିକାର, ଓଁ ହ୍ରୀଂ, ଓଁ ହ୍ରୀଂ, ହଂ, ଵଂ, ହୁଂ, ଟଟଟ, ମଦମଦ, ହ୍ରୀଂ, ଓଁ ହୁଁ, ନୈରୃତ୍ୟକୁ ନମଃ!” ଏହି ମନ୍ତ୍ର ନୈରୃତିକୁ ଦେବା ଉଚିତ। ମହାକୌଶିକ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ନୈବେଦ୍ୟ ଶୁଧ୍ଧ କରିବା ଦରକାର। ଦେବୀଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ରାଜା ସ୍ନାନ କରି, ଛତା ତିଆରି କରି, ବଳିପିଠା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ତଳଵାର ଦ୍ୱାରା ବଳି ଦେଇ, ସେହି ବଳି ସ୍କନ୍ଦ ଓ ବିଶାଖକୁ ଦେବା। ମାତୃମଣ୍ଡଳୀ ଓ ଦେବୀମାନେ—ବ୍ରହ୍ମାଣୀ, ମାହେଶୀ, କୌମାରୀ, ବୈଷ୍ଣବୀ, ଭାରାହୀ, ମାହେନ୍ଦ୍ରୀ, ଚାମୁଣ୍ଡା, ଚଣ୍ଡିକା, ଜୟନ୍ତୀ, ମଙ୍ଗଳା, କାଳୀ, ଭଦ୍ରକାଳୀ, କପାଳିନୀ, ଦୁର୍ଗା, କ୍ଷମା, ଶିବା, ଧାତ୍ରୀ, ସ୍ୱାହା, ସ୍ୱଧାଙ୍କ ରାତିରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଦେବୀଙ୍କୁ କନ୍ୟା ଓ ଜନନୀମାନେ ଦୁଧ ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ସ୍ନାନ କରାଇବେ। ଦ୍ୱିଜ ଓ ପାଖଣ୍ଡୀମାନେ ଭୋଜନ ଦେଇ ପୂଜିବା; ଧ୍ୱଜ, ପତ୍ର, ପତାକା ଓ ବସ୍ତ୍ର ଦେଇ ରଥଯାତ୍ରା କରିବା। ମହାନବମୀରେ ଏହି ପୂଜା କଲେ ବିଜୟ, ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଦାନ ମିଳେ। ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ଆଶ୍ୱିନ ଶୁକ୍ଳ ନବମୀରେ ଏକବେଳି ଭୋଜନ କରି, ଦେବୀ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ ଲକ୍ଷମନ୍ତ୍ର ଜପ କରିବା ଉଚିତ। ଚୈତ୍ର ଶୁକ୍ଳ ନବମୀରେ ଦାମନକ ଫୁଲରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ଦୀର୍ଘାୟୁ, ଆରୋଗ୍ୟ, ଧନ, ଓ ଶତ୍ରୁଜୟ ମିଳେ।