ଏହି ଦିବ୍ୟ କଥାରେ, ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନିତ, ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ନିବାସ, ଶ୍ରୀ ଦେବୀଙ୍କ ନାଥ, ଶ୍ରୀହରିଙ୍କୁ, ଯେଉଁଠି ଦେବକୀ ଦେବୀ ତାଙ୍କୁ ବସୁଦେବଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ, ସେହି ଭାଗ୍ୟବାନ୍ ହରିଙ୍କୁ ନମନ କରାଯାଏ। ପୃଥିବୀ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ରକ୍ଷା ପାଇଁ, ଏବଂ ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମତ୍ତ୍ୱର ଆତ୍ମା, ସେହି ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପୁନଃ ପୁନଃ ନାମସ୍ମରଣ କରି ମୁକ୍ତି ପାଇବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା ଉଚିତ। 'ହେ ଦେବତାମନ୍ଦଳର ନାଥ, ହେ ହରି, ଏହି ସଂସାର ସମୁଦ୍ରରୁ ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କର। ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନାଶ କରୁଥିବା, ହେ ପ୍ରଭୁ, ଦୁଃଖ ଓ ବିପଦର ସମୁଦ୍ରରୁ ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କର।' ଏଭଳି ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ। 'ଦେବକୀନନ୍ଦନ, ଶ୍ରୀର ନାଥ, ହେ ହରି, ଏହି ସଂସାର ସମୁଦ୍ରରୁ ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କର। ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ଯେଉଁମାନେ ତୁମକୁ ଏକଥର ମଧ୍ୟ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଦୁଷ୍ଟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ରକ୍ଷା କର।' 'ମୁଁ ଦେବମାନେଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଖରାପ କର୍ମ କରିଛି; ହେ କମଳନୟନ, ଦୁଃଖ ସମୁଦ୍ରରୁ ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କର। ମୁଁ ବଳିଦାନ ଓ ଜ୍ଞାନର ବିଶାଳ ସମୁଦ୍ରରେ ବୁଡ଼ିଯାଇଛି। ହେ ଦେବମାନେଙ୍କ ନାଥ, ହେ ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥ, ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କର, କାରଣ ତୁମେ ବ୍ୟତୀତ ମୋର କୌଣସି ରକ୍ଷକ ନାହାନ୍ତି। ହେ ବସୁଦେବନନ୍ଦନ, ତୁମର ଅବତାର ଗୋମାତା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ।' 'ଜଗତର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ, ମୁଁ କୃଷ୍ଣ, ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ପୁନଃ ପୁନଃ ନମସ୍କାର କରେ। ଶାନ୍ତି, ଶୁଭତା ଓ କୀର୍ତି ଏବଂ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଲାଭ ହେଉ।' ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: 'ଯେଉଁମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଷ୍ଟମୀ ଉପବାସ ଓ ଗୋଦାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର ପଦ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି; ଏହାକୁ ଶୁଭ ଭାଗ୍ୟର ବ୍ରତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।' ପୌଷ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଅଷ୍ଟମୀରେ ଏହି ବ୍ରତ 'ମହାରୁଦ୍ର' ବୋଲି ପରିଚିତ। ମୋର ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ ଏହି ବ୍ରତ କଲେ ଏହାର ଫଳ ହଜାର ଗୁଣ ଅଧିକ। ଯେଉଁ ଅଷ୍ଟମୀ ବୁଧବାର ପଡେ, ସେ ଦିନ ଏହି ବ୍ରତ ଓ କଥା ଶ୍ରବଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ଦିନ ନିୟମ ରଖିବା ଦ୍ୱାରା ଧନ କ୍ଷୟ ହୁଏ ନାହିଁ। ଦୁଇ ଆଙ୍ଗୁଳ ଛାଡ଼ି ଆଠ ମୁଠି ଚାଉଳ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ। ମୁକ୍ତି ଚାହିଁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ମାମ୍ବା ପତ୍ର ଉପରେ ଖାଦ୍ୟ ରଖି, କୁଶ ଦ୍ୱାରା ଭକ୍ତି ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ। ତେପରେ ଖଟା କଳମ୍ବିକା ମିଶାଇ ଖାଇଲେ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ମିଳେ। ପାଖରେ ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ଉପଚାର ଦେଇ ବୁଧଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ପରେ ଯେଉଁଠି ଶକ୍ତି ଅଛି, ଏକ ଲାଉ ଓ ଚାଉଳ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ବୁଧଙ୍କ ପାଇଁ ବିଜ୍ ମନ୍ତ୍ର 'ବୁଁ ବୁଧାୟ ସ୍ୱାହା' ଏବଂ ପଦ୍ମ ଓ ଅନ୍ୟ ପଦାର୍ଥ ଦେଇ ଉପଚାର କରିବା ଉଚିତ। ବୁଧ ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ, ଧନୁ ଓ ବାଣ ଧାରଣ କରିଥାନ୍ତି, ପତ୍ର ଓ ଅଙ୍ଗମଧ୍ୟରେ ବସିଛନ୍ତି। ବୁଧ ଅଷ୍ଟମୀର କଥା ପୁଣ୍ୟମୟ, ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍ ଲୋକେ ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ଶୁଣିବା ଉଚିତ। ପାଟଳୀପୁତ୍ର ନଗରରେ ବୀର ନାମକ ଏକ ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ଥିଲେ ରମ୍ଭା ଓ ସନ୍ତାନ କୌଶିକ। ତାଙ୍କର ଝିଅ ଥିଲେ ବିଜୟା ଓ ଗୋପାଳକ ଥିଲେ ବୃଷ। କୌଶିକ ବୃଷଙ୍କୁ ନେଇ ଗ୍ରୀଷ୍ମକାଳରେ ଗଙ୍ଗା ନଦୀକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଆନନ୍ଦ କଲେ। ଖେଳ କରିବା ସମୟରେ ବୃଷ ଗୋପାଳମାନେ ଓ ଚୋରମାନେ ଧରି ନେଲେ। ସେ ଗଙ୍ଗାରୁ ଉଠି ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ ଭ୍ରମଣ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ଦୁଃଖିତ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଲେ। ଏଠି ବିଜୟା ପାଣି ନେବାକୁ ଯାଉଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଭାଇ ମଧ୍ୟ ସାଙ୍ଗ ହେଲେ। ତାପରେ ପିପାସିତ ହୋଇ ରାଜହଂସ ମୁଡ଼ି ନେବା ପାଇଁ ଝିଅ ଏକ ହ୍ରଦକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ଦେବୀମାନେ ପୂଜା ଓ ଅନ୍ୟ କ୍ରିୟା କରୁଥିଲେ, ଦେଖି ସେ ଚମତ୍କୃତ ହେଲେ। ସେମାନଙ୍କୁ ଏଠାରେ ଯାଇ ଖାଦ୍ୟ ଅନୁରୋଧ କଲେ: 'ମୁଁ ଓ ମୋର ଭାଇ ଭୂକ୍ତି।' ଦେବୀମାନେ କହିଲେ, 'ବ୍ରତ କର, ତୁମକୁ ଖାଦ୍ୟ ଦେବୁ।' ସେମାନେ ଧନ ଓ ସ୍ତ୍ରୀ ପାଇଁ ବୁଧଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ। ତାପରେ ସେ ଦୁଇଟି ପତ୍ର ନେଇ, ଦିଆଯାଇଥିବା ଭୋଜନ ଖାଇଲେ। ଦେବୀମାନେ ଚାଲିଗଲେ, ଏବଂ ସେମାନେ ଧନ ଲାଭ କରିଲେ ଓ ଧନର ଉପଭୋଗ କଲେ। ଚୋରମାନେ ଦେଇଥିବା ଜିନିଷ ନେଇ ସେ ରାତିରେ ଘରକୁ ଫେରିଲେ, ଦୁଃଖିତ ବୀରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ସୁଖରେ ଶୋଇଲେ। ବିଜୟା ବଡ଼ ହେବା ପରେ, ବୀର ଚିନ୍ତା କଲେ, 'ମୁଁ ମୋର ଝିଅକୁ କାହାକୁ ଦେବି?' ଦୁଃଖରେ, ବ୍ରତର ଫଳରେ, କହିଲେ, 'ୟମଙ୍କୁ ଦେଇଦେବି।' ପିତାମାତା ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବା ପରେ, କୌଶିକ ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ବ୍ରତ କଲେ, ଏବଂ ଆୟୋଧ୍ୟା ରାଜ୍ୟ ଦାନ କଲେ, ତାଙ୍କ ଭଉଣୀକୁ ଯମଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ। ଯମ କହିଲେ, 'ମୋର ନଗରରେ ଗୃହସ୍ଥ ହେଉ।' ସେ ଦ୍ୱାର ଖୋଲିଲେ ନାହିଁ, ଯେତେବେଳେ ଯମ ଅନ୍ୟଠାରେ ଥିଲେ। ସେ ଦେଖିଲେ, ତାଙ୍କ ମାଆ ଯମପାଶରେ ବନ୍ଧା ଅବସ୍ଥାରେ ଦଣ୍ଡିତ। ତାପରେ ଚିନ୍ତିତ ହୋଇ, କୌଶିକ କହିଥିବା ବ୍ରତ ଶିଖିଲେ, ଯାହା ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ। ସେ ବ୍ରତ କଲେ ଓ ମୁକ୍ତି ପାଇଲେ। ଏହିପରି ଏହି ବ୍ରତ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ। ବ୍ରତର ପୁଣ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ ଓ ଖୁସିରେ ରହିଲେ। ପୁନଃ ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: 'ଚୈତ୍ର ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଅଷ୍ଟମୀରେ, ପୁନର୍ବସୁ ନକ୍ଷତ୍ରରେ, ଯେଉଁମାନେ ଅଶୋକ ଗଛର ଆଠଟି କଳି ଖାନ୍ତି, ସେମାନେ କଦାଚିତ୍ ଦୁଃଖ ଦେଖିବେ ନାହିଁ।' 'ହେ ଅଶୋକ, ହରଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ବସନ୍ତ ମାସର ଜନ୍ମ, ମୁଁ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ତୁମକୁ ପାନ କରୁଛି—ସଦା ମୋର ଦୁଃଖ ଦୂର କର।' ଏହାକୁ 'ଅଶୋକାଷ୍ଟମୀ ବ୍ରତ' କୁହାଯାଏ। 'ଆଶ୍ୱିନ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ନବମୀ, ଉତ୍ତରାଷାଢ଼ା ନକ୍ଷତ୍ର ଯୁକ୍ତ, ଏହି 'ମହାନବମୀ' ବୋଲି ପରିଚିତ; ସେ ଦିନ ସ୍ନାନ, ଦାନ ଆଦିରେ ଅନନ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ରହିଛି।' 'ଶୁଭ୍ର ନବମୀରେ ଦୁର୍ଗାଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ଏହା ମହାବ୍ରତ, ମହାପୁଣ୍ୟ, ଯାହା ଶଙ୍କର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରନ୍ତି।' 'ଷଷ୍ଠୀ ରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ରାଜାଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ଉପରେ ବିଜୟ ପାଇଁ, ପ୍ରତିଦିନ ଏକ ଅପରିଚିତ କନ୍ୟାକୁ ଭୋଜନ ଦେବା ଉଚିତ, ମନ୍ତ୍ର ଓ ହୋମ ସହିତ।' 'ପୂଜା ଓ ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ମନ୍ତ୍ର: "ଓ ଦୁର୍ଗା, ଓ ଦୁର୍ଗା, ଓ ରକ୍ଷିକା, ସ୍ୱାହା।" ନବଦୁର୍ଗାଙ୍କୁ ଦୀର୍ଘ ଉଚ୍ଚାରଣ ସହିତ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ।