ଏହି ପବିତ୍ର କଥାରେ, ଆମେ ପ୍ରଥମେ ଶ୍ରୀଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ପୁନଃ ପୁନଃ ନମସ୍କାର କରୁଛୁ—ସେ ଯୋଗର ମୂର୍ତ୍ତି, ଯୋଗର ନାଥ, ଯୋଗୀମାନଙ୍କର ଅଧିପତି ଏବଂ ସମସ୍ତ ଯୋଗର ଉତ୍ସ। ନିମ୍ନମନ୍ତ୍ରରେ ସେଉଁଠି ଅନ୍ୟଥା କହାଯାଉଛି—ଯଜ୍ଞର ମୂର୍ତ୍ତି, ଯଜ୍ଞର ନାଥ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଅଧିପତି ଭାବେ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର। ପୂଜାରେ ତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ବିଶ୍ୱର ନାଥ ଏବଂ ବିଶ୍ୱର ଅଧିପତି ଭାବେ ନମନ କରାଯାଏ। ବିଶ୍ରାମ ସମୟରେ ସେ ସମସ୍ତ, ସମସ୍ତର ନାଥ, ସମସ୍ତଙ୍କର ରକ୍ଷକ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଉତ୍ସ ଭାବେ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର ଦିଆଯାଏ। ଏହି ପୂଜାରେ ଉଚ୍ଚ ବେଦି ଉପରେ ଦେବତାଙ୍କୁ, ଚନ୍ଦ୍ରଦେବ ଓ ରୋହିଣୀ ସହିତ, ପୁଷ୍ପ, ଫଳ ଓ ଚନ୍ଦନ ସହିତ ଶଂଖରେ ଜଳ ନେଇ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ। ମାଟି ଉପରେ ଗୁଡ଼ି ହୋଇ ଚନ୍ଦ୍ରଦେବଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଉଥିବା ବେଳେ ଏପରି କହିବାକୁ ଥାଏ: "କ୍ଷୀରସାଗରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଅତ୍ରିଙ୍କ ଚକ୍ଷୁରୁ ଉଦିତ ହେଉଥିବା ଚନ୍ଦ୍ରଦେବ!" "ଚନ୍ଦ୍ରଦେବ! ତୁମେ ରୋହିଣୀ ସହିତ ଏହି ଅର୍ଘ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କର; ଏହା ଶ୍ରୀ, ବାସୁଦେବ, ନନ୍ଦ ଓ ବଳରାମ ପାଇଁ।" ପରେ ଫଳ ସହିତ ଅର୍ଘ୍ୟ ଯଶୋଦା, ଅନନ୍ତ, ବାମନ, ଶୌରି, ବୈକୁଣ୍ଠ, ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କୁ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ। ତାପରେ ବାସୁଦେବ, ହୃଷୀକେଶ, ମାଧବ, ମଧୁସୂଦନ, ବରାହ, ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷ, ନୃସିଂହ, ଦୈତ୍ୟନାଶକଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦିଆଯିବ। ଦାମୋଦର, ପଦ୍ମନାଭ, କେଶବ, ଗରୁଡ଼ଧ୍ୱଜ, ଗୋବିନ୍ଦ, ଅଚ୍ୟୁତ, ଦେବ, ଅନନ୍ତ, ଅଜୟଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦିଆଯିବ। ଅଧୋକ୍ଷଜ, ବିଶ୍ୱର ବୀଜ, ସୃଷ୍ଟି, ସ୍ଥିତି ଓ ପ୍ରଳୟର କାରଣ, ଆଦି ଓ ଅନ୍ତ ନଥିବା ବିଷ୍ଣୁ, ତିନି ଲୋକର ନାଥ ତ୍ରିବିକ୍ରମଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦିଆଯିବ। ଚାରିଭୁଜା ଧାରଣ କରିଥିବା, ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା ଧାରଣ କରିଥିବା, ପୀତାମ୍ବର ପିନ୍ଧିଥିବା, ଦିବ୍ୟ ଭୃଙ୍ଗାର ମାଲା ପିନ୍ଧିଥିବା ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦିଆଯିବ। ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନ ଥିବା, ବିଶ୍ୱର ନିବାସ, ଶ୍ରୀର ନାଥ, ଶ୍ରୀଧର, ଦେବକୀ ଦେବୀଙ୍କୁ ବାସୁଦେବ ଠାରୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିବା ହରିଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦିଆଯିବ। ପୃଥିବୀ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ରକ୍ଷା ପାଇଁ, ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମାନ୍ତର ଆତ୍ମା, ସେଉଁଠି ନମସ୍କାର କରି, ପୁନଃ ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବାକୁ ଥାଏ: "ଦେବତାମାନଙ୍କର ନାଥ, ହରି! ସଂସାର ସମୁଦ୍ରରୁ ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କର। ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶକ, ପ୍ରଭୁ! ଦୁଃଖ ଓ ଦୁଃଖର ସମୁଦ୍ରରୁ ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କର।" "ଦେବକୀନନ୍ଦନ, ଶ୍ରୀଙ୍କ ନାଥ, ହରି! ସଂସାର ସମୁଦ୍ରରୁ ଉଦ୍ଧାର କର। ବିଷ୍ଣୁ! ତୁମେ ଦୁଷ୍ଟମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ରକ୍ଷା କର, ଯେଉଁମାନେ ଏକଥର ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି।" "ମୋର ଆଚରଣ ଦେବମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରିଛି; ଦୁଃଖର ସମୁଦ୍ରରୁ ଉଦ୍ଧାର କର, କମଳନୟନ! ମୁଁ ଯଜ୍ଞ ଓ ଜ୍ଞାନର ବିଶାଳ ସମୁଦ୍ରରେ ବିଲିନ।" "ଦେବତାମାନଙ୍କ ଓ ସ୍ୱାମୀମାନଙ୍କର ନାଥ! ତୁମ୍ଭିନ୍ ଛଡ଼ା ମୋ ପାଖରେ କେହି ସହାୟକ ନାହାନ୍ତି। ବାସୁଦେବନନ୍ଦନ! ମୋର ଜନ୍ମ ଗାଁ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ।" "ବିଶ୍ୱର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ମୁଁ ପୁନଃପୁନଃ କୃଷ୍ଣ, ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରେ। ଶାନ୍ତି, ଶୁଭ ଓ ବିଶ୍ୱରେ ଯଶ ଓ ସ୍ୱାମୀତ୍ଵ ହେଉ।" ଏହିପରି ନମସ୍କାର ଓ ପ୍ରାର୍ଥନା ପରେ, ବ୍ରହ୍ମାଜି କହିଲେ—ଯେଉଁମାନେ ଏହି ଅଷ୍ଟମୀ ଦିନରୁ ବର୍ଷାନ୍ତ ସମାପ୍ତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉପବାସ ରହନ୍ତି ଓ ଗାଁ ଦାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର ପଦବୀକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି; ଏହାକୁ ଶୁଭ ଭାଗ୍ୟର ବ୍ରତ କୁହାଯାଏ। ପୌଷ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଅଷ୍ଟମୀ ଦିନକୁ 'ମହାରୁଦ୍ର' କୁହାଯାଏ। ଏହି ବ୍ରତ କଲେ ଏହାର ଫଳ ହଜାରଗୁଣିଆ ମିଳେ। ଯେତେବେଳେ ଅଷ୍ଟମୀ ବୁଧବାର ପଡ଼େ, ସେଦିନ ଏହି ବ୍ରତ ଓ କଥା ଶ୍ରବଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ଦିନ ଶିଷ୍ଟାଚାର ଅନୁସରଣ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଧନ କମିବ ନାହିଁ। ଦୁଇ ଆଂଶୁଟିକ ଛାଡ଼ି ଆଠ ମୁଠି ଚାଉଳ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ। ମୁକ୍ତି ଇଚ୍ଛୁକ ବ୍ୟକ୍ତି ମୁଁଜା ଉପରେ ଖାଦ୍ୟ ରଖି, ମାଂଗୋ ପତ୍ର ଉପରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ। ଖଟା କଳମ୍ବିକା ମିଶାଇ ଭୋଜନ କଲେ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ମିଳେ। ପରେ ପଞ୍ଚ ଉପଚାରରେ ବୁଧଙ୍କୁ ଜଳାସ୍ଥଳରେ ପୂଜା କରିବାଉଚିତ। ଯେଉଁଠାରେ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଲାଉ ଓ ଚାଉଳ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ବୁଧଙ୍କର ବୀଜମନ୍ତ୍ର 'ବୁଁ ବୁଧାୟ ସ୍ୱାହା', ଏହା ସହିତ ପଦ୍ମ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପଚାର ଦେଉଛନ୍ତି। ବୁଧ ଗାଢ଼ବର୍ଣ୍ଣ, ଧନୁସ ଓ ବାଣ ଧାରଣ କରିଥିବା, ପତ୍ର ଓ ଅଙ୍ଗ ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ। ବୁଧ ଅଷ୍ଟମୀର କଥା ପୁଣ୍ୟମୟ ଏବଂ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଶୁଣିବା ଉଚିତ। ପାଟଳୀପୁତ୍ର ନଗରରେ ବୀର ନାମକ ଏକ ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଜନାନୀ ରମ୍ଭା ଓ ସୁପୁତ୍ର କୌଶିକ। ତାଙ୍କ ଝିଅ ଥିଲେ ବିଜୟା ଓ ଗୋପାଳକ ବୃଷ। କୌଶିକ ବୃଷଙ୍କୁ ନେଇ ଗ୍ରୀଷ୍ମକାଳରେ ଗଙ୍ଗା ନଦୀକୁ ଯାଇ ଆନନ୍ଦ କରୁଥିଲେ। ଖେଳ ସମୟରେ ବୃଷ ଗୋପାଳମାନେ ଓ ଚୋରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଧରାପଡ଼ିଲେ। ସେ ଗଙ୍ଗାରୁ ଉଠି ଅତି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଜଙ୍ଗଲରେ ଘୁରିଲେ। ବିଜୟା ଜଳ ଆଣିବାକୁ ଯାଉଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଭାଇ ମଧ୍ୟ ସହିତ ଗଲେ। ତିଆରି ଓ କମଳ ମୂଳ ଖୋଜୁଥିବା ବେଳେ ସେ ଏକ ଝିଲିକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ଏଠାରେ ଦେବୀମାନଙ୍କର ପୂଜା ଓ ବିଧି ଦେଖି ସେ ଅଚମ୍ଭିତ ହେଲେ। ସେମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ କହିଲେ—"ମୁଁ ଓ ମୋର ଭାଇ ଭୂକ୍ତି, ଖାଇବାକୁ ଦିଅନ୍ତୁ।" ଦେବୀମାନେ କହିଲେ—"ବ୍ରତ କର, ତେବେ ଖାଇବା ମିଳିବ।" ସେମାନେ ନିଜ ଶ୍ରୀ ଓ ଧନ ପାଇଁ ବୁଧଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ। କୌଶିକ ଦୁଇଟି ପତ୍ର ନେଇ ଯାହା ଦିଆଯାଇଥିଲା ତାହା ଖାଇଲେ। ଦେବୀମାନେ ଚାଲିଗଲେ, ଏବଂ ସେମାନେ ଧନ ଲାଭ କଲେ, ଏହି ଧନ ଉପଭୋଗ କରିଲେ। ଚୋରମାନେ ଯାହା ଦେଇଥିଲେ, ତାହା ନେଇ ସେ ରାତିରେ ଘରକୁ ଫେରିଲେ, ଦୁଃଖିତ ନାୟକଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ସୁଖରେ ଘୁମିଗଲେ। ଝିଅ ବଡ଼ ହୋଇଥିବା ଦେଖି, ସେ ଚିନ୍ତା କଲେ—"କାହାକୁ ଝିଅକୁ ଦେଉ?" ଦୁଃଖରେ, ତାଙ୍କ ବ୍ରତର ଫଳରେ କହିଲେ—"ଯମକୁ।" ପିତାମାତା ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇଥିବା ପରେ, କୌଶିକ ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ବ୍ରତ କଲେ, ଅୟୋଧ୍ୟା ରାଜ୍ୟ ଦାନ କଲେ ଓ ଝିଅକୁ ଯମକୁ ଦେଇଦେଲେ।