ଏହି ପବିତ୍ର କଥାରେ, ଏକ ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁ ମାନବ କିପରି ସୂର୍ୟ ଦେବଙ୍କୁ ଉପାସନା କରି ବିଭିନ୍ନ ଉପବାସ ଓ ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି ମହାଫଳ ଲାଭ କରିଥାଏ, ତାହା ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି। ଏଠିରେ, ଅଷ୍ଟମୀ ଓ ସପ୍ତମୀ ଉପବାସର ବିଧି ବିବର୍ଣ୍ଣନ ହୋଇଛି। ଅଷ୍ଟମୀ ଉପବାସର ପରେ ଅଷ୍ଟମ ଦିନ ମିରିଚ ଖାଇ ଉପବାସ ଭଙ୍ଗ କଲେ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକ ଲାଭ ହୁଏ। ଏହି ସପ୍ତମୀ ଦିନ ନିୟମ ପୂର୍ବକ ସ୍ନାନ କରି, ସୂର୍ୟ ଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଦ୍ୱାରା ଅନେକ ମଙ୍ଗଳ ଲାଭ ହୁଏ। ଏହି ଦିନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରତି ଫଳ ଦାନ କରି, “ମାର୍ତଣ୍ଡ ଦେବ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଉନ୍ତୁ” ବୋଲି କହିବା ଉଚିତ। ଏହି ଦିନ ଖଜୁରି, ନଡିଆ, ବିଜୁର ଖାଇପାରିବା। ଏହାକୁ ଫଳସପ୍ତମୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏହି ଦିନ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରି ଚାଉଳର ପାୟସ ଦେଇ ଭୋଜନ କରାଯିବା ଉଚିତ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରତି ଦାନ କରି, ନିଜେ ଦୁଧ ପାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ଦିନ ଚାଉଳ, ଚୁଷିବା, ଲିଜିବା ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇପାରିବା, କିନ୍ତୁ ଧନ, ପୁଅ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଇଚ୍ଛା ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ। ଚାଉଳ ତ୍ୟାଗ କରି, କେବଳ ବାୟୁ ଖାଇ ଉପବାସ କଲେ ଭୋକ ଜୟ କରାଯାଏ, ଏହାକୁ ବିଜୟା ସପ୍ତମୀ କୁହାଯାଏ। ଆଗ୍ରହ ଥିଲେ ଅର୍କ ପତ୍ର ଖାଇ ଅଭିମାନ ଦମନ କରିପାରିବେ। ଏହି ଉପବାସ ଦିନ ଗହୁଁ, ବିରି, ଯଉ, ଚାଉଳ, କଂସ୍ୟ, ପାଥର ଚକିର ଆଟା, ମଧୁ, ମାଂସ, ମଦ୍ୟ, ତେଲ, କାଜଳ ଓ ତିଳ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ସପ୍ତମୀ ବ୍ରତ ଉପାସନାରେ ଯେଉଁଠି ଇଚ୍ଛା, ସେଉଁଠି ସଫଳତା ମିଳିଥାଏ। ଏହାପରେ ବ୍ରହ୍ମାଜୀ କହିଲେ— ଭାଦ୍ରପଦ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷ ଅଷ୍ଟମୀ ଦିନ ଉପବାସ କରି, ଦୂର୍ବା ଘାସ, ସୂର୍ୟ ଓ ଗଣେଶଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଏବଂ ଶିବଙ୍କୁ ଫଳ ଓ ପୁଷ୍ପ ଦେଇ ମାନ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ଦିନ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଫଳ, ଚାଉଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନୈବେଦ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଶିବଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି, “ଓ ଦୂର୍ବା, ତୁମେ ଅମୃତରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛ; ଏହି ଅଷ୍ଟମୀ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ” ବୋଲି କହିବା ଉଚିତ। ଏହି ଦିନ ଅଗ୍ନିରେ ରାନ୍ଧା ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବା ନାହିଁ; ଏହା ଦ୍ୱାରା ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନନର ପାପ ମୁଚିଯାଏ। ଏହି ଦିନକୁ ଦୂର୍ବାଷ୍ଟମୀ ବ୍ରତ ବୋଲାଯାଏ। କୃଷ୍ଣା ପକ୍ଷ ଅଷ୍ଟମୀ ଦିନ, ରୋହିଣୀ ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ମଧ୍ୟରାତ୍ରିରେ, ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ସପ୍ତମୀ ଯଦି ଯୁକ୍ତ ଥାଏ ମଧ୍ୟ, ଏହି ବ୍ରତ ତିନି ଜନ୍ମର ପାପ ନାଶ କରେ। ଉପବାସ କରି, ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରି, ଚନ୍ଦ୍ରଦିନ ଦେଖି ଉପବାସ ଭଙ୍ଗ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ଦିନ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ପୁନଃ ପୁନଃ ନମସ୍କାର କରିବା, ଯୋଗର ମୂର୍ତ୍ତି, ଯୋଗର ନାଥ, ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ମାଧ୍ୟମ ଓ ଯୋଗର ଉତ୍ସ ଭାବରେ ପୂଜିବା; ସ୍ନାନ ସମୟରେ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ବଳିଦାନର ମୂର୍ତ୍ତି, ବଳିଦାନର ନାଥ ଭାବରେ ମନ୍ତ୍ର ପଢିବା; ପୂଜା ସମୟରେ ତାଙ୍କୁ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, ବିଶ୍ୱନାଥ ଭାବରେ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପୂଜିବା; ବିଶ୍ରାମ ସମୟରେ ସର୍ବଙ୍ଗ, ସର୍ବନାଥ, ସର୍ବରକ୍ଷକ, ସର୍ବର ମୂଳ ଭାବରେ ମନ୍ତ୍ର ପଢିବା ଉଚିତ। ଏକ ଉଚ୍ଚ ବେଦିରେ ଦେବତା, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ରୋହିଣୀ ସହିତ ପୂଜା କରି, ଶଙ୍ଖରେ ଜଳ, ପୁଷ୍ପ, ଫଳ ଓ ଚନ୍ଦନ ଦେଇ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ। ଜମିନ୍ରେ ଗୁଡ଼ିଏ ହେଇ, “କ୍ଷୀରସାଗରରୁ ଉଦ୍ଭବ ଚନ୍ଦ୍ର! ଅତ୍ରିଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଚନ୍ଦ୍ର!” ବୋଲି ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ। “ଚନ୍ଦ୍ର ନାଥ, ରୋହିଣୀ ସହ ଏହି ଅର୍ଘ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କର; ଏହି ଅର୍ଘ୍ୟ ଶ୍ରୀ, ବସୁଦେବ, ନନ୍ଦ ଓ ବଳରାମ ପାଇଁ ଦିଆଯାଉଛି।” ତାପରେ ଫଳ ସହିତ ଅର୍ଘ୍ୟ ଯଶୋଦା, ଅନନ୍ତ, ବାମନ, ଶୌରି, ବୈକୁଣ୍ଠ, ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କୁ ଦେଇବା। ବାସୁଦେବ, ହୃଷୀକେଶ, ମାଧବ, ମଧୁସୂଦନ, ବରାହ, ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷ, ନୃସିଂହ, ଦୈତ୍ୟନାଶକଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇବା। ଦାମୋଦର, ପଦ୍ମନାଭ, କେଶବ, ଗରୁଡ଼ଧ୍ୱଜ, ଗୋବିନ୍ଦ, ଅଚ୍ୟୁତ, ଦେବ, ଅନନ୍ତ, ଅଜିତଙ୍କୁ ଦେଇବା। ଅଧୋକ୍ଷଜ, ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ବୀଜ, ସୃଷ୍ଟି-ସ୍ଥିତି-ଲୟର କାରଣ, ଅନାଦି-ଅନନ୍ତ ବିଷ୍ଣୁ, ତ୍ରିବିକ୍ରମଙ୍କୁ ଦେଇବା। ଚତୁର୍ଭୁଜ ନାରାୟଣ, ଶଂଖ-ଚକ୍ର-ଗଦାଧାରୀ, ପିତାମ୍ବରଧାରୀ, ଦିବ୍ୟ ବନମାଳାଧାରୀଙ୍କୁ ଦେଇବା। ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନିତ, ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ନିବାସୀ, ଶ୍ରୀନାଥ, ଶ୍ରୀଧର, ହରି, ଦେବକୀ ପୁତ୍ର ଭାବେ ବସୁଦେବଙ୍କୁ ଦେଇବା। ପୃଥିବୀ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ, ବ୍ରହ୍ମାତ୍ମାକ ଭାବରେ ନମସ୍କାର କରି, ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା ଉଚିତ। “ହେ ଦେବତାମନ୍ୟ, ହେ ହରି, ମୋତେ ସଂସାର ସାଗରୁ ଉଦ୍ଧାର କର; ହେ ପାପ ନାଶକ, ଦୁଃଖ ଓ ବିପଦରୁ ଉଦ୍ଧାର କର!” “ହେ ଦେବକୀନନ୍ଦନ, ଶ୍ରୀନାଥ, ହରି, ସଂସାର ସାଗରୁ ଉଦ୍ଧାର କର! ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ଏକଥର ମଧ୍ୟ ଯିଏ ସ୍ମରଣ କରେ, ସେଉଁଠି ତୁମେ ରକ୍ଷା କର!” “ମୁଁ ଦେବମାନେଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଖରାପ, ହେ କମଳନୟନ, ଦୁଃଖ ସାଗରରୁ ଉଦ୍ଧାର କର; ବଳିଦାନ ଓ ଜ୍ଞାନ ସାଗରରେ ଡୁବିଯାଇଛି।” “ହେ ଦେବେଶ, ଦେବନାଥ, ତୁମ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ରକ୍ଷକ ନାହିଁ। ବସୁଦେବନନ୍ଦନ, ମୋ ଜନ୍ମ ଗୋମାତା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ।” “ବିଶ୍ୱ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ, କୃଷ୍ଣ, ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ପୁନଃ ପୁନଃ ନମସ୍କାର। ଶାନ୍ତି, ମଙ୍ଗଳ, କୀର୍ତ୍ତି ଓ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଲାଭ ହେଉ।” ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ— ଯେଉଁଠି ଅଷ୍ଟମୀ ଦିନରୁ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉପବାସ କରି ଗାଁ ଦାନ କରିଥାଏ, ସେ ଇନ୍ଦ୍ରପଦ ଲାଭ କରେ; ଏହାକୁ ଶୁଭ ଦୈବ ବ୍ରତ କୁହାଯାଏ। ପୌଷ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ଅଷ୍ଟମୀକୁ ମହାରୁଦ୍ର ବୋଲାଯାଏ; ଏହି ବ୍ରତ ମୋର ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ କଲେ, ହେ ଦେବୀ, ଏହାର ଫଳ ହଜାର ଗୁଣା। ଯେଉଁଠି ଅଷ୍ଟମୀ ଦୁଇ ପକ୍ଷର କୌଣସି ବୁଧବାର ପଡ଼େ, ସେଉଁଠି ଏହି ବ୍ରତ ଓ କଥା ଶ୍ରବଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ଦିନ ଯେଉଁମାନେ ନିୟମ ରଖିବେ, ସେମାନଙ୍କର ଧନ କ୍ଷୟ ହେବ ନାହିଁ। ଦୁଇ ଆଂଗୁଠି ଛାଡ଼ି, ଆଠ ମୁଠି ଚାଉଳ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ। ମୋକ୍ଷ ଚାହୁଁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି କୁଶା ଉପରେ ଆମ୍ବ ପତ୍ରରେ ଖାଦ୍ୟ ରଖି, ଭକ୍ତି ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ। ଖଟା କଲମ୍ବିକା ମିଶାଇ ଖାଇଲେ ଚାହିଦା ଫଳ ମିଳେ।