ଭଦ୍ରପଦ ମାସରେ, ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନା ପାଇଁ ଗଣପତିଙ୍କ ନିମନ୍ତେ ବିଶେଷ ପୂଜା ନିୟମ ରହିଛି। ଗାୟତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ ସମୟରେ ଆଙ୍ଗୁଠିରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ନ୍ୟାସ କରିବାକୁ କୁହାଯାଇଛି—"ଓଁ, ଆମେ ବଡ଼ କାନ ଥିବା, ବାକ୍ର ତୁଣ୍ଡ ଥିବା ଦନ୍ତିଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଛୁ; ସେ ଆମକୁ ପ୍ରେରଣା ଦିଅନ୍ତୁ।" ପରେ, ତିଳ ଓ ହୋମ ଦ୍ୱାରା ଗଣ, ଗଣପତି ଓ କୁଷ୍ମାଣ୍ଡକଙ୍କୁ "ସ୍ଵାହା" କହି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଆମୋଘୋଲ୍କ, ଏକଦନ୍ତ, ତ୍ରିପୁରାସୁର ନାଶକ ଆକୃତିକୁ ଓ "ଓଁ, ଶ୍ୟାମ ଦନ୍ତ, ଭୟାଙ୍କର ମୁହଁ, କମ୍ପିତ ରୂପକୁ ନମସ୍କାର" କହି ପୂଜା କରିବା ଦ୍ୱାରା ମହତ୍ତ୍ୱ ରହିଛି। ପଦ୍ମଦଂଷ୍ଟାଙ୍କୁ "ସ୍ଵାହା" କହି ପୂଜା କରିବା ପରେ, ମୁଦ୍ରା ହେଉଛି ଗଣମାନେ ମଧ୍ୟରେ ନୃତ୍ୟ କରିବା; ହସିବା ଓ ହାତ ତାଳି ଦେଇ ପୂଜା କଲେ ଶୁଭ ଫଳ ଓ ଅନେକ ଲାଭ ମିଳେ। ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ଚତୁର୍ଥୀ ତିଥିରେ ଗଣଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜ୍ଞାନ, ଧନ, କୀର୍ତି, ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ସନ୍ତାନ ଲାଭ ହୁଏ। ସୋମବାର ଚତୁର୍ଥୀରେ ଉପବାସ ଓ ପୂଜା କରି, ମନ୍ତ୍ରପାଠ, ହୋମ ଓ ଜ୍ଞାନ ସ୍ମରଣ କଲେ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ମିଳେ। ଶୁକ୍ଳ ଚତୁର୍ଥୀରେ ଖଣ୍ଡ, ଲଡୁ, ମୋଦକ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କଲେ ସମସ୍ତ ବିଘ୍ନ ଦୂର ହୁଏ, ଚାହିଦା ଓ ଶୁଭ ଫଳ ଲାଭ ହୁଏ। ସନ୍ତାନ ଓ ଅନ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ, ଦମନକ ଓ ଦମନକ ଚତୁର୍ଥୀ ଦିନରେ "ଓଁ, ଗଣପତିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର" କହି, ଚତୁର୍ଥୀ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗଣଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁ ମାସରେ ହୋମ, ପାଠ, ସ୍ମରଣ କରିବେ, ସମସ୍ତ ଇଛା ପୂରଣ ଓ ବିଘ୍ନ ନାଶ ହୁଏ। ଏହି ନାମରେ ଯଦି କେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୂପ ଭିନାୟକଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବେ, ସେଉଁଠି ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଲାଭ କରିଥାନ୍ତି। ଗଣପୂଜ୍ୟ, ବକ୍ରତୁଣ୍ଡ, ଏକଦନ୍ତୀ, ତ୍ରୟମ୍ବକ, ନୀଳଗ୍ରୀବ, ଲମ୍ବୋଦର, ବିକଟ, ବିଘ୍ନରାଜକ, ଧୂମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ, ଭାଳଚନ୍ଦ୍ର, ଭିନାୟକ, ଗଣପତି, ହସ୍ତିମୁଖ—ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ରୂପରେ ଗଣଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନୀ ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତ ଇଛା ପୂରଣ କରିପାରିବେ, ବିଶେଷକରି ଶ୍ରାବଣ, ଆଶ୍ୱିନ, ଭାଦ୍ରପଦ ଓ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ଶୁଭ ପଞ୍ଚମୀ ଦିନରେ। ନାଗମାନେ—ବାସୁକି, ତକ୍ଷକ, କାଳିୟ, ମଣିଭଦ୍ର, ଏୟାରାବତ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, କର୍କୋଟକ, ଧନଞ୍ଜୟ ଓ ଅନନ୍ୟ—ଘୃତ ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସ୍ନାନ କରାଇଲେ ଦୀର୍ଘାୟୁ, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ଧନ-ଧାନ୍ୟ ଦିଅନ୍ତି। ଏହି ନାଗମାନେ, ଯଥା: ଅନନ୍ତ, ବାସୁକି, ଶଂଖ, ପଦ୍ମ, କମ୍ବଳ, କର୍କଟକ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ଶଂଖକ, କାଳିୟ, ତକ୍ଷକ, ପିଙ୍ଗଳ—ମାସ ଅନୁଯାୟୀ ପୂଜା ହୁଏ। ଭାଦ୍ରପଦ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ପଞ୍ଚମୀରେ ଏହି ଅଷ୍ଟ ନାଗଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ ମୋକ୍ଷ ଓ ସ୍ୱର୍ଗ ଲାଭ ହୁଏ। ଦ୍ୱାର ଦୁଇପାର୍ଶ୍ୱରେ ତାଙ୍କ ଚିତ୍ର ଅଙ୍କନ କରିବା ଓ ଶ୍ରାବଣ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ଏହି ନାଗମାନେ ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି। ପଞ୍ଚମୀ ଦିନରେ ଅନନ୍ତ ଓ ମହାନାଗମାନେ ଦୁଧ ଓ ଘୃତ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି, ଯାହା ବିଷ ନାଶ କରେ। ନାଗମାନେ ଭୟ ନାଶକ ହସ୍ତ ଦେଇ ଦେଖାଯାନ୍ତି, ଏହି ଦିନ ସର୍ପଦଂଶ ଦୂର କରେ। ଏହିପରି ଭାଦ୍ରପଦ ମାସରେ କାର୍ତ୍ତିକେୟଙ୍କୁ ବିଶେଷ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ସମୟରେ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ସ୍ନାନ, ଦାନ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ହୁଏ, ସେଗୁଡ଼ିକ ଅକ୍ଷୟ ଫଳ ଦିଏ। ସପ୍ତମୀ ଦିନରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଭୋଜନ କରାଯିବା ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଦରକାର; "ଓଁ ଖଖୋଲ୍କାୟ, ଅମରତ୍ୱ, ସଦା ପ୍ରିୟ ସଂଯୋଗ ହେଉ, ସ୍ଵାହା" ଏହି ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ିବା ଉଚିତ। ଅଷ୍ଟମୀ ଦିନରେ ଉପବାସ ଭଙ୍ଗ କରି, ମରିଚ ଖାଇ ସ୍ୱର୍ଗ ଲାଭ ହୁଏ। ସପ୍ତମୀରେ ନୀତିମାନ୍ୟ ହୋଇ ସ୍ନାନ କରି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଫଳ ଦେଇ "ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ" କହିବା ଓ ଖଜୁରୀ, ନଡ଼ିଆ, ବିଜୁରି ଖାଇବା ଉଚିତ। "ମୋର ସମସ୍ତ ଇଛା ସଫଳ ହେଉ"—ଏହି ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜିବା ପରେ ଖିର ଦେଇ ଭୋଜନ କରାଯିବା ଉଚିତ। ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଇ, ପରେ ନିଜେ ଦୁଧ ପିଇବା ଉଚିତ; ଖାଇବା, ଚୁଷିବା, ଲିଞ୍ଜିବା ଓ ଭାତ ଉପଯୁକ୍ତ ହୁଏ। ଧନ, ସନ୍ତାନ ଇଛା ତ୍ୟାଗ କରି, ଭାତ ବର୍ଜନ କରିବା ଦରକାର; କେବଳ ବାୟୁ ଖାଇ ଉପବାସ କଲେ ଭୋକ ଜିତିପାରିବେ, ଏହାକୁ ବିଜୟା ସପ୍ତମୀ କୁହାଯାଏ। ଇଚ୍ଛା ଥିଲେ ଅର୍କ ଉପବାସ ଦିନରେ ଖାଇ, ଅହଂକାର ଦମନ କରିପାରିବେ। ଗହୁଁ, ବର୍ଗଦଳ, ଯବ, ଚାଉଳ, କଞ୍ଚା, ପାଥର ଚକିର ଚାଉଳ, ମଧୁ, ମାଂସ, ମଦ୍ୟ, ତେଲ, କାଜଳ, ତିଳ ଏହି ସବୁ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ। ସପ୍ତ ସପ୍ତମୀ ଉପବାସରେ ଯେଉଁ ଇଛା କରିବେ, ସେଉଁଠି ସଫଳ ହୁଏ। ଭାଦ୍ରପଦ ଶୁକ୍ଳ ଅଷ୍ଟମୀ ଦିନରେ ଉପବାସ କରି, ଦୂର୍ବା ଘାସ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଗଣେଶଙ୍କୁ ପୂଜିବା ସହିତ ଶିବଙ୍କୁ ଫଳ ଓ ଫୁଲ ଦିଅନ୍ତୁ। ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରର ଫଳ, ଚାଉଳ ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଶିବଙ୍କୁ "ନମଃ ଶିବାୟ! ହେ ଦୂର୍ବା, ତୁମେ ଅମୃତରୁ ଜନ୍ମିତ; ଏହି ଅଷ୍ଟମୀ ସମସ୍ତ ଇଛା ପୂରଣ କରେ" କହି ସମ୍ମାନ କରନ୍ତୁ। ଅଗ୍ନିରେ ରାନ୍ଧା ଖାଦ୍ୟ ବର୍ଜନ କରି ଭୋଜନ କଲେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନ୍ତା ପାପ ଦୂର ହୁଏ—ଏହି ହେଉଛି ଦୂର୍ବାଷ୍ଟମୀ ବ୍ରତ। କୃଷ୍ଣାଷ୍ଟମୀରେ, ରୋହିଣୀ ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ମଧ୍ୟରାତ୍ରିରେ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜନ କରିବା ଉଚିତ। ସପ୍ତମୀ ସହିତ ଯୋଗ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ବ୍ରତ ତିନି ଜନ୍ମର ପାପ ନାଶ କରେ। ଉପବାସ କରି ମନ୍ତ୍ରରେ ପୂଜା କରି, ତିଥି ଦେଖି ଉପବାସ ଭଙ୍ଗ କରିବା ଉଚିତ। "ପୁନଃ ପୁନଃ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ଯୋଗ ରୂପ, ଯୋଗେଶ୍ୱର, ଯୋଗୀନାଥ, ଯୋଗ ଦାତା"—ଏହି ମନ୍ତ୍ରରେ ସ୍ନାନ କରିବା। "ପୁନଃ ପୁନଃ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ଯଜ୍ଞ ରୂପ, ଯଜ୍ଞେଶ୍ୱର, ଯଜ୍ଞ ଦାତା"—ଏହି ମନ୍ତ୍ରରେ ପୂଜା। "ପୁନଃ ପୁନଃ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, ଜଗନ୍ନାଥ, ବିଶ୍ୱନାଥ"—ଏହି ମନ୍ତ୍ରରେ ବିଶ୍ରାମ କରିବା। "ପୁନଃ ପୁନଃ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ସର୍ବର ମୁଳ, ସର୍ବର ରକ୍ଷକ, ସର୍ବର ଦାତା"—ଏହି ମନ୍ତ୍ରରେ ଭକ୍ତି କରିବା। ଉଚ୍ଚ ମଞ୍ଚରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ରୋହିଣୀ ସହିତ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜି, ଶଂଖରେ ଜଳ, ଫୁଲ, ଫଳ, ଚନ୍ଦନ ଦେଇ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଉ।