ଭଦ୍ର ଓ ପବିତ୍ର କଥା ଶୁଣ, ଏହି ପୂଜା ପ୍ରକ୍ରିୟା ଏବଂ ବ୍ରତ ଉପଖ୍ୟାନ ଏପରି ଅଟୁଟ ଶ୍ରଦ୍ଧାର ସହିତ କରିବା ଉଚିତ୍। ପ୍ରଥମେ, ଏକ ଖାଲି ଛାଉଣି ଉପରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍। ଏହି ପୂଜାର ଫଳ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ କରି, ଶେଷରେ ଛାଉଣି ଦେଇ, "ଶ୍ରୀଧରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ଶ୍ରୀଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା" ବୋଲି ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା ଦରକାର। ତୃତୀୟ ଦିନରେ ଉମା, ଶିବ ଏବଂ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍। ଏଠାରେ ପକାଖାଦ୍ୟ ଓ ଦମନକ ଦେଇ ନୈବେଦ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରିବା ଦରକାର। ଚୈତ୍ର ମାସର ଆରମ୍ଭରେ ଏହି ବ୍ରତ କରିଲେ ଉମା ଉଚ୍ଚାରିତ ଫଳ ମିଳେ। ଫାଲ୍ଗୁନ ତୃତୀୟ ଦିନରୁ ଲୁଣ ବର୍ଜନ କରିଲେ ବିଶେଷ ଫଳ ମିଳେ। ବ୍ରତ ଶେଷରେ, ଏକ ବିଶ୍ରାମ ଶଯ୍ୟା ଓ ଉପକରଣ ସହିତ ଘର ଦାନ କରିବା ଦରକାର, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି, "ଭବାନୀ ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତୁ" ବୋଲି କହିବା ଉଚିତ୍। ଏଠି, ମନୁଷ୍ୟ ଚିରକାଳ ଗୌରୀଙ୍କ ଧାମରେ ବାସ କରି ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଙ୍ଗଳ ଲାଭ କରେ। ଏଠି ଗୌରୀ, କାଳୀ, ଉମା, ଭଦ୍ରା, ଦୁର୍ଗା, କାନ୍ତି, ସରସ୍ୱତୀ, ମଙ୍ଗଳା, ବୈଷ୍ଣବୀ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ଶିବା, ନାରାୟଣୀ ପ୍ରଭୃତି ଦେବୀମାନେ ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି। ଚନ୍ଦ୍ରପଥର ତୃତୀୟ ଦିନରୁ ଆରମ୍ଭ କରିଲେ ବିୟୋଗ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ମାଘ ଶୁକ୍ଳ ଚତୁର୍ଥୀରେ, ଉପବାସ ଓ ବ୍ରତ ପାଳନ କରି, ତିଳ ଦାନ କରିବା ପରେ ନିଜେ ତିଳ ଜଳ ପାନ କରିବା ଦରକାର। ଏହି ବ୍ରତ ଦୁଇ ବର୍ଷରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ ଓ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ପୂର୍ଣ୍ଣତା ଦିଏ। ଏଠାରେ "ଗଃ ସ୍ୱାହା" ମୂଳମନ୍ତ୍ର ଓ ପ୍ରଣବ ସହିତ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଦରକାର। "ଗ୍ଲଇଁ ଗ୍ଲାଁ" ହୃଦୟ ପାଇଁ, "ଗାଁ ଗୀଁ ହୁଁ ହ୍ରୀଁ ହ୍ରୀଁ" ମସ୍ତକ ଓ ମୂର୍ଧା ପାଇଁ, "ଗୁଁ" କବଚ ପାଇଁ, "ଗୋଁ" ଓ "ଗଇଁ" ଚକ୍ଷୁ ପାଇଁ, ଏବଂ "ଗୋଁ" ଆବାହନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କ୍ରିୟା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ। ଆଗମନ ପାଇଁ "ଓଲ୍କାୟ", ଗଣପାଇଁ "ଗଣନ୍ଧୋଲ୍କଃ", ପୁଷ୍ପ ପାଇଁ "ପୁଷ୍ପୋଲ୍କ", ଧୂପ ପାଇଁ "ଧୂପକୋଲ୍କକଃ", ଦୀପ ପାଇଁ "ଦୀପୋଲ୍କାୟ", ମହାନୈବେଦ୍ୟ ପାଇଁ "ମହୋଲ୍କାୟ" ଏବଂ ବିଘ୍ନ ନିବାରଣ ପାଇଁ ଏହି ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଦରକାର। ସଫଳତା ପାଇଁ "ସିଦ୍ଧେଧୋଲ୍କାୟ", ଗାୟତ୍ରୀ ପାଇଁ ମୁଠି ଆରମ୍ଭରୁ ନ୍ୟାସ କରିବା ଦରକାର। "ଓଁ, ମହାକର୍ଣ୍ଣ ଓ ବାକ୍ରତୁଣ୍ଡ ଦେବତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଛୁ, ଦନ୍ତି ଆମକୁ ପ୍ରେରଣା ଦିଅନ୍ତୁ।" ଏହି ଗଣମାନେ ତିଳ ଓ ହୋମାହୁତି ସହିତ ପୂଜିତ ହେବା ଉଚିତ୍। "ଗଣ", "ଗଣପତି", "କୁଷ୍ମାଣ୍ଡକ" ଓ "ଅମୋଘୋଲ୍କ", "ଏକଦନ୍ତ", "ତ୍ରିପୁରାସୁର ନାଶକ ରୂପ" ଏହି ନାମରେ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଦରକାର। "ଓଁ, କଳାଦନ୍ତ, ଉଗ୍ରମୁଖ, କମ୍ପିତ ରୂପକୁ ନମସ୍କାର।" ପଦ୍ମଦଂଷ୍ଟାଙ୍କୁ "ସ୍ୱାହା" କହିବା ଦରକାର। ଶେଷରେ, ଗଣମାନେ ମଧ୍ୟରେ ନୃତ୍ୟ ମୁଦ୍ରା ଦେଇ, ହସି, ତାଳି ଦେଇ ମଙ୍ଗଳ ଫଳ ଲାଭ କରାଯାଏ। ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ଶୁକ୍ଳ ଚତୁର୍ଥୀରେ ଗଣଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ବର୍ଷପୂର୍ଣ୍ଣ ଜ୍ଞାନ, ଧନ, କୀର୍ତ୍ତି, ଆୟୁଷ୍ୟ ଓ ସନ୍ତାନ ଲାଭ ହୁଏ। ସୋମବାର ଚତୁର୍ଥୀରେ ଉପବାସ ଓ ପୂଜା କଲେ, ଜ୍ଞାନ ଉଚ୍ଚାରଣ, ନିବେଦନ ଓ ସ୍ମରଣ କରି ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଲାଭ ହୁଏ। ଯେଉଁଠି ଚତୁର୍ଥୀରେ ଖଣ୍ଡ, ଲଡ୍ଡୁକ, ମୋଦକ ଦେଇ ପୂଜା କରାଯାଏ, ସମସ୍ତ ବିଘ୍ନ ଦୂର ହୁଏ ଓ ସମସ୍ତ କାମନା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ। ସନ୍ତାନ ଓ ଅନ୍ୟ କାମନା ପାଇଁ ଦମନକ ଦେଇ, ଦମନକ ଚତୁର୍ଥୀରେ "ଓଁ, ଗଣପତିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର" କହି, ଚତୁର୍ଥୀ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍। ଯେଉଁ ମାସରେ ହୋମ, ପାଠ, ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ ଓ ବିଘ୍ନ ନାଶ ହୁଏ। ଯିଏ ଏହି ନାମରେ ନିୟମିତ ଭାବେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୂପ ଭିନୟକଙ୍କୁ ପୂଜିଥାଏ, ସେଉଁଠି ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଲାଭ କରେ। ଗଣପୂଜ୍ୟ, ବକ୍ରତୁଣ୍ଡ, ଏକଦନ୍ତି, ତ୍ରୟମ୍ବକ, ନୀଳଗ୍ରୀବ, ଲମ୍ବୋଦର, ବିକଟ, ବିଘ୍ନରାଜକ, ଧୂମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ, ଭାଳଚନ୍ଦ୍ର, ଭିନୟକ, ଗଣପତି, ହସ୍ତିମୁଖ—ଏହି ଦ୍ଵାଦଶ ଗଣଙ୍କୁ ଅଲଗା କିମ୍ବା ଏକାସାଥି ପୂଜିଲେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ, ବିଶେଷ କରି ଶ୍ରାବଣ, ଆଶ୍ୱିନ, ଭାଦ୍ରପଦ, କାର୍ତ୍ତିକର ପଞ୍ଚମୀରେ। ନଗମାନେ—ବାସୁକି, ତକ୍ଷକ, କାଳିୟ, ମଣିଭଦ୍ର, ଏୟରାବତ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, କର୍କୋଟକ, ଧନଞ୍ଜୟ—ଏମାନେ ଘୃତ ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ସ୍ନାନ କରିଲେ ଦୀର୍ଘାୟୁ, ଆରୋଗ୍ୟ ଓ ସମୃଦ୍ଧି ଦିଅନ୍ତି। ଏହିପରି ଅନନ୍ତ, ବାସୁକି, ଶଂଖ, ପଦ୍ମ, କମ୍ବଳ, କର୍କଟକ, ନାଗ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ଶଂଖକ, କାଳିୟ, ତକ୍ଷକ, ପିଙ୍ଗଳ ପ୍ରତିମା ଦ୍ୱାର ଦୁଇପାର୍ଶ୍ୱରେ ଅଙ୍କିତ କରି ଭାଦ୍ରପଦ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ ଏଠି ପୂଜିଲେ ମୋକ୍ଷ ଓ ସ୍ୱର୍ଗ ଲାଭ ହୁଏ। ଶ୍ରାବଣ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ମଧ୍ୟ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍। ପଞ୍ଚମୀ ତିଥିରେ ଅନନ୍ତ ଓ ମହାନାଗମାନେ ପୂଜିତ ହେଉଛନ୍ତି; ଦୁଧ ଓ ଘୃତ ଦେଇ ନୈବେଦ୍ୟ ଦେଲେ ସମସ୍ତ ବିଷ ଦୂର ହୁଏ। ନାଗମାନେ ଅଭୟ ଦେବା ହସ୍ତ ସହିତ ଦେଖାଯାନ୍ତି, ଏହି ପଞ୍ଚମୀ ତିଥି ସର୍ପଦଂଶ ନିବାରଣ କରେ। ଭାଦ୍ରପଦ ମାସରେ କାର୍ତ୍ତିକେୟଙ୍କୁ ବିଶେଷ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍। ଏହି ସମୟରେ ସ୍ନାନ, ଦାନ ଓ ଅନ୍ୟ କ୍ରିୟା ଅକ୍ଷୟ ଫଳ ଦିଏ। ସପ୍ତମୀ ଦିନରେ ମଧ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଖୁଆଇବା ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଦରକାର। "ଓଁ ଖଖୋଲ୍କାୟ, ଅମୃତତ୍ୱ, ସଦା ପ୍ରିୟ ସଂଯୋଗ ହେଉ, ସ୍ୱାହା" ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଦରକାର। ଅଷ୍ଟମୀ ଦିନରେ ଉପବାସ ଭଙ୍ଗ କରି, ମରିଚ ଭୋଜନ କରି ସ୍ୱର୍ଗ ଲାଭ ହୁଏ। ସପ୍ତମୀ ଦିନରେ ନିୟମିତ ଭାବେ ସ୍ନାନ କରି, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଦରକାର। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମାନେ ଫଳ ଦେଇ, "ମାର୍ତଣ୍ଡ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତୁ" ବୋଲି କହିବା ଉଚିତ୍। ନିଜେ ଖଜୁରି, ନଡିଆ କିମ୍ବା ବିଜୁରି ଖାଇପାରିବେ। ଏହିଭଳି ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ସଫଳ ହୁଏ, ଏହାକୁ 'ଫଳ ସପ୍ତମୀ' କୁହାଯାଏ। ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜି, ପଛରେ ଖିର ଦେଇ ଭୋଜନ କରାଯିବା ଉଚିତ୍। ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଇ, ନିଜେ ଦୁଧ ପାନ କରିବା ଦରକାର। ଖାଇବା, ଚୁସିବା, ଲିଞ୍ଜିବା ଓ ଭାତ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି। ଧନ, ସନ୍ତାନ ଓ ଅନ୍ୟ ଇଚ୍ଛା ବର୍ଜନ କରି, ଭାତ ଖାଇବା ନିଷେଧ କରାଯାଏ।