ଏକ ପବିତ୍ର ସୂତ୍ର ଅନୁସାରେ, ଉପବାସ ପାଳନ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ କଂସା ଭାଣ୍ଡ, କଳା ଚଣା, ମସୁରି ଡାଲ, ବୁଟ ଚଣା, ଆଣ୍ଡ ଆଣ୍ଡ ଦାଳ, ଶାକ-ସବ୍ଜି, ମଧୁ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ପଦାର୍ଥ ଖାଇବାରୁ ବିରତ ରହିବାକୁ ଉଚିତ। ଉପବାସ କାଳରେ ଫୁଲ, ଭୂଷଣ, ପୋଷାକ, ଧୂପ, ଶୁଭ୍ର ଉନ୍ମାଦ, ଦାନ୍ତ ଚେନା, କଜଳ ଲଗାଇବା ଏବଂ ଏହି ସବୁ ଶୂଭ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉପବାସର ଶୁଭତାକୁ ନଷ୍ଟ କରେ। ଦାନ୍ତ ଚେନା ପାଇଁ ଗୋମାତାର ପଞ୍ଚ ଉତ୍ପାଦର ଦାନ୍ତ କାଠି ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ ଏବଂ ପ୍ରଭାତର ଉପବାସ ନିୟମ ପାଳନ କରିବା ଦରକାର; ବାରମ୍ବାର ପାଣି ପିଇବା କିମ୍ବା ପାନ ଖାଇଲେ ଉପବାସ ଭଙ୍ଗ ହୁଏ। ଦିନ ଦୁପରେ ଶୁଇବା କିମ୍ବା କାମସମ୍ପର୍କ ରଖିବା ଉପବାସର ଅପବିତ୍ରତାକୁ ଆଣେ; ଧୈର୍ଯ୍ୟ, ସତ୍ୟ, ଦୟା, ଦାନ, ପବିତ୍ରତା ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଉପବାସର ଉପଦେଶ। ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା, ଅଗ୍ନିକୁ ଅଭିଷେକ, ସନ୍ତୋଷ ଧାରଣ କରିବା, ଚୋରିରୁ ବିରତ ରହିବା—ଏହି ଦଶଟି ନିୟମ ସମସ୍ତ ଉପବାସ ପାଇଁ ସାଧାରଣ ଧର୍ମ ଭାବରେ ଦିଆଯାଇଛି। ତାରା ଦେଖିବା, ଦିନ କିମ୍ବା ରାତିରେ ଖାଇବା, ଏକ ପଳା ଗୋମୂତ୍ର ଦେବା ଏବଂ ଅଙ୍ଗୁଠିର ଅର୍ଦ୍ଧ ଲମ୍ବା ଗୋବର ଦେବା ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଦିଆଯାଇଛି। ଏହିପରି, ସାତ ପଳା ଦୁଧ, ତିନି ପଳା ଦହି, ଏକ ପଳା ଘିଅ ଏବଂ କୁଶା ଗ୍ରାସର ପାଣି ଦେବା ଉଚିତ। ଗାୟତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର ଏବଂ ଗନ୍ଧେତି ଷ୍ଟୋତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଦହି ନେଇ, 'ତେଜୋସି' ମନ୍ତ୍ର ଦେବତାକୁ ଦିଅ, ବ୍ରହ୍ମକୁର୍ଚ୍ଚ ଉପବାସ ପାଳନ କରିବା ଦରକାର। ଅଗ୍ନି ସ୍ଥାପନ, ଶୁଭ ଅନୁଷ୍ଠାନ, ଯଜ୍ଞ ଏବଂ ଦାନ, ବେଦ ଉପବାସ, ବୃଷଭ ମୁକ୍ତି, ମୁଣ୍ଡନ ଅନୁଷ୍ଠାନ, ଉପବୀତ ଧାରଣ ନିୟମ ଭାବରେ ଦିଆଯାଇଛି। ଅପବିତ୍ର ମାସରେ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ଅଭିଷେକ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଚନ୍ଦ୍ର ମାସ ଅମାବାସ୍ୟାରୁ ଅମାବାସ୍ୟା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ୩୦ ଦିନ ହୁଏ। ସୂର୍ୟ ମାସ ସୂର୍ୟ ଚଳନ ଅନୁଯାୟୀ ୨୭ ଦିନ ହୁଏ, ତାରା ଉପରେ ନୁହେଁ; ବିବାହ ଏବଂ ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ ପାଇଁ ସୂର୍ୟ ମାସ, ଉପବାସ ପାଇଁ ଚନ୍ଦ୍ର ମାସ ଉପଯୋଗ ହୁଏ। ଅଗ୍ନି ଦିନ ଜୋଡି, ଷଡ୍ ଋଷି, ଵସୁ ଏବଂ ଆନ୍ଧ୍ର ଦିନ, ଦ୍ୱାଦଶୀ ରୁଦ୍ର ସହିତ, ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଏବଂ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଦିଆଯାଇଛି। ପ୍ରଥମ ଦିନ ଏବଂ ଅମାବାସ୍ୟା ଯଦି ଏକାଠି ହୁଏ, ତେବେ ବଡ଼ ଫଳ ମିଳେ; ଏହି ମିଶ୍ର ଘଟଣା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଶୁଭ ଏବଂ ପୂର୍ବ ଅର୍ଜିତ ପୁଣ୍ୟକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେଇଥାଏ। ମହିଳାମାନେ ଯଦି ଉପବାସ ଆରମ୍ଭ କରିଥିବା ବେଳେ ରଜସ୍ତ୍ରାବ ହୁଏ, ତେବେ ଉପବାସ ଭଙ୍ଗ ହୁଏ; ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦାନ ଦେଇ ପାରିବେ, କିନ୍ତୁ ଶରୀରିକ ଉପବାସ ସ୍ୱୟଂ କରିବା ଦରକାର। ଯଦି କ୍ରୋଧ, ଅବହେଳା କିମ୍ବା ଲୋଭରୁ ଉପବାସ ଭଙ୍ଗ ହୁଏ, ତେବେ ତିନି ଦିନ ଖାଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ ଏବଂ ମୁଣ୍ଡନ କରିବା ଦରକାର। ଶରୀର ଅସମର୍ଥ ହେଲେ, ପୁଅ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଲୋକ ଉପବାସ ପାଳନ କରିପାରିବେ; ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉପବାସ କରୁଥିବା ବେଳେ ଅଚେତନ ହେଲେ, ପାଣି ଏବଂ ଔଷଧ ଦେବା ଦରକାର। ଏବେ, ଗରୁଡ ପୁରାଣର ଅଗ୍ରଗାମୀ ଅଧ୍ୟାୟରେ ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: "ଉପବାସ ର ଆରମ୍ଭ ଦିନରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ନିୟମ ବିବରଣ କରିବି, ଶୁଣ, ବ୍ୟାସ। ଶିଖି ଉପବାସ ବୈଶ୍ୱାନରପଦକୁ ନେଇଯାଏ।" ପ୍ରଥମ ଦିନରେ ଏକ ଥର ଖାଇବା ଏବଂ ଶେଷରେ ଏକ ଭୂରା ଗାଈ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଚୈତ୍ର ମାସରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଶୁଭ୍ର ଫୁଲ, ଅର୍ପଣ, ମାଳା ଏବଂ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଉପହାର ଦେଇ ପୂଜା କରିବା ଦରକାର। ଅଭିଷେକ ଦେଇ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଲେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ; କାର୍ତ୍ତିକର ଶୁକ୍ଳ ଅଷ୍ଟମୀରେ ଏକ ବର୍ଷ ଫୁଲ ଦେବା ଉଚିତ। ଫୁଲ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଉପହାର ଦେଇ ମନୁଷ୍ୟ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଲାଭ କରେ; ଶ୍ରାବଣ କୃଷ୍ଣ ତୃତୀୟାରେ ଶ୍ରୀଧରଙ୍କୁ ଧନ ଦେଇ ପୂଜା କରିବା ଦରକାର। ଶୂନ୍ୟ ଶୟନ ଉପରେ ପୂଜା କରି, ଏହାର ଫଳ ଦ୍ୱିଜ ଜନକୁ ଦେଇ, ଶେଷରେ ଶୟନ ଦାନ କରି 'ଶ୍ରୀଧରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ଶ୍ରୀଙ୍କୁ ନମନ' ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା ଉଚିତ। ତୃତୀୟାରେ ଉମା, ଶିବ ଏବଂ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଦରକାର; ରାନ୍ଧା ଖାଦ୍ୟ ଏବଂ ଦମନକ ଦେଇ ନୈବେଦ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ। ଚୈତ୍ର ଆରମ୍ଭରେ ଉମା କହିଥିବା ଫଳ ଲାଭ ହୁଏ; ଫାଲ୍ଗୁନରୁ ତୃତୀୟାରେ ଲୁଣ ତ୍ୟାଗ କରିଲେ ଶେଷରେ ଶୟନ ଏବଂ ଭାଣ୍ଡ ସହିତ ଘର ଦାନ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ଆଦର ସହ ଦେଇ, 'ଭବାନୀ ରାଜି ହେଉ' ଭାବରେ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା ଦରକାର। ଏହି ଉପବାସରେ ମନୁଷ୍ୟ ଗୌରୀର ଲୋକରେ ଚିରକାଳ ରହି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶୁଭ ଲାଭ କରେ; ଗୌରୀ, କାଳୀ, ଉମା, ଭଦ୍ରା, ଦୁର୍ଗା, କାନ୍ତି, ସରସ୍ୱତୀ; ମଙ୍ଗଳା, ବୈଷ୍ଣବୀ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ଶିବା, ନାରାୟଣୀ—ଏହି କ୍ରମରେ ଚନ୍ଦ୍ର ପଥର ତୃତୀୟାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବିୟୋଗ ଓ ଅନ୍ୟ ଶୁଭ ଫଳ ଲାଭ କରାଯାଏ। ଚତୁର୍ଥୀ ଦିନରେ ମାଘ ଶୁକ୍ଳ ଆରମ୍ଭରେ ଉପବାସ ଏବଂ ନିୟମ ରଖି, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ତିଳ ଦେଇ ନିଜେ ତିଳ ଜଳ ପିବିବା ଦରକାର। ଏହା ଦୁଇ ବର୍ଷରେ ଶେଷ ହୁଏ ଏବଂ ଅବିରତ ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରାଯାଏ; 'ଗଃ ସ୍ୱାହା' ମୂଳ ମନ୍ତ୍ର ଏବଂ ପ୍ରଣବ ସହିତ। 'ଗ୍ଲାଇଁ ଗ୍ଲାଁ' ହୃଦୟ ପାଇଁ, 'ଗାଁ ଗୀଁ ହୁଁ ହ୍ରୀଁ ହ୍ରୀଁ' ମୁଣ୍ଡ ଏବଂ ଚୂଡ଼ା ପାଇଁ; 'ଗୂଁ' କବଚ ପାଇଁ, 'ଗୋଁ' ଚକ୍ଷୁ ପାଇଁ, 'ଗୈଁ' ଚକ୍ଷୁ ପାଇଁ, 'ଗୋଁ' ଆହ୍ୱାନ ଏବଂ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ। ଆଗମନ ପାଇଁ 'ଓଲ୍କାୟ', ଗଣ ପାଇଁ 'ଗଣନ୍ଧୋଲ୍କଃ', ଫୁଲ ପାଇଁ 'ପୁଷ୍ପୋଲ୍କୋ', ଧୂପ ପାଇଁ 'ଧୂପକୋଲ୍କକଃ', ଦୀପ ପାଇଁ 'ଦୀପୋଲ୍କାୟ', ମହା ନୈବେଦ୍ୟ ପାଇଁ 'ମହୋଲ୍କାୟ', ଯଜ୍ଞ ଏବଂ ବିଘ୍ନ ନିବାରଣ ପାଇଁ। ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ 'ସିଦ୍ଧେଧୋଲ୍କାୟ'; ଗାୟତ୍ରୀ ପାଇଁ ନ୍ୟାସ ଅଙ୍ଗୁଠିରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଦିଆଯାଇଛି; 'ଓଁ, ଆମେ ବଡ଼ କାନ ଧାରୀ, ବାକ୍ର ଶୁଣ୍ଡ ଧାରୀକୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା; ଦନ୍ତି ଆମକୁ ପ୍ରେରଣା ଦିଅନ୍ତୁ'। ଏହି ଗଣ ଦଳକୁ ତିଳ ଏବଂ ଅଘ୍ନି ଅର୍ପଣ ଦେଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; 'ସ୍ୱାହା' ଗଣ, ଗଣପତି, କୁଷ୍ମାଣ୍ଡକ ପାଇଁ। ଅମୋଘୋଲ୍କା, ଏକଦନ୍ତ, ତ୍ରିପୁର ନାଶକ ରୂପକୁ 'ଓଁ, କଳ ଦନ୍ତ, ଭୟଙ୍କର ମୁଖ, କମ୍ପିତ ଏହି ଦେବତାକୁ ନମସ୍କାର'।