ଏକ ସମୟର କଥା, ମହାମୁନି ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ମହାବ୍ରହ୍ମା ଏହିପରି ଦିବ୍ୟ ଉପଦେଶ ଦେଉଛନ୍ତି। ବ୍ୟାସ ଜିଜ୍ଞାସା କରିଲେ—ହେ ବ୍ରହ୍ମା, କେମିତି ହରିଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାଯାଏ? ତାହା ପାଇଁ କେଉଁପରି ବ୍ରତ, ଉପବାସ, ନିୟମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ? ତେଣୁ ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ପ୍ରଥମେ, ଭଗବାନ ବରାହଙ୍କ ଚରଣକୁ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ, ତାଙ୍କ ଶୂକର ରୂପର କଟିକୁ, ଗମ୍ଭୀର ଧ୍ୱନି ଥିବା ନାଭିକୁ, ଏବଂ ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନ ଥିବା ଚେଷ୍ଟକୁ ନମନ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଉପାସନା କରିବା ଉଚିତ। ତାଙ୍କର ଶତମୁଣ୍ଡିତ ବାହୁ, ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥଙ୍କ ଗଳା, ସମସ୍ତ ଆତ୍ମାଙ୍କର ମୁଖ, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିର ମୂଳ ଭାବରେ ଭାଲିଷ୍ଠ ଲାଳାଟକୁ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ। ଶତରଶ୍ମି ଚମକୁଥିବା କେଶକୁ ଚକ୍ରଧାରୀ ଦେବତାଙ୍କର ଭାବେ ପୂଜିବା ଦରକାର। ନିୟମାନୁସାରେ ସମସ୍ତ ପୂଜା କରି, ଏହି ରାତି ସାରା ଜାଗରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏହାପରେ, ଯେଉଁ ପୁରାଣ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାଙ୍କ ମହିମା ବର୍ଣ୍ଣିତ, ତାହା ଶ୍ରବଣ କରି ସକାଳେ ଏହାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ସହିତ, ସୁନାର ବରାହ ଏବଂ ଆବଶ୍ୟକ ଉପକରଣ ଦାନ କରି, ଅତି ଆହ୍ଲାଦିତ ହେବା ଛାଡ଼ି, ବ୍ରତ ଶେଷରେ ଉପବାସ ଭଙ୍ଗ କରିବା ଉଚିତ। ଏପରି କରିଲେ, ଲୋକ ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞ ହୁଏ, ପୁନର୍ବାର ଶିଶୁ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେବାକୁ ପଡ଼େନାହିଁ; ଏକାଦଶୀ ବ୍ରତର ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ତିନି ଋଣରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ, ଏବଂ ଅନେକ ବ୍ରତ ଓ ନିୟମର ଫଳ ମିଳେ। ବ୍ରହ୍ମା ପୁନି କହିଲେ—ହେ ବ୍ୟାସ, ଏଉଁ ବ୍ରତ ଓ ନିୟମ ମୁଁ କହିବି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦାତା ହରି ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ଶାସ୍ତ୍ରକ୍ରମର ନିୟମକୁ ବ୍ରତ ବୋଲାଯାଏ, ଏହା ତପସ୍ୟା ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ। ବ୍ରତର ବିଶେଷ ନିୟମ ହେଉଛି: ଆତ୍ମ-ନିଗ୍ରହ, ଦିନକୁ ତିନିଥର ନହାଇବା, ଭୂମିରେ ଶୋଇବା, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ। ଜନାନୀ, ଶୂଦ୍ର ଓ ପତିତଙ୍କ ସହ କଥା ନ କହିବା ଦରକାର; ଯଥାସମ୍ଭବ ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ସମସ୍ତ ତପସ୍ୟା ଧର୍ମଶୀଳ ଲୋକେ କରିବା ଉଚିତ; ଚୁଲିର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଦୁଇଗୁଣି ବ୍ରତ ରଖିବା ଦରକାର। କଂସ୍ୟ ପାତ୍ର, ବିରି, ମସୁରି, ଚଣା, କଙ୍ଗୁ, ଶାକସବ୍ଜି, ମଧୁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ଉପବାସୀ ଲୋକ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ। ଫୁଲ, ଅଳଂକାର, ବସ୍ତ୍ର, ଧୂପ, ଗନ୍ଧ, ଦନ୍ତଧାଡ଼ି, ଅଞ୍ଜନ ଦେବା—ଏହି ସମସ୍ତ ଉପବାସରେ ବିଗଡ଼ିଯାଏ। ଗୋ-ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଦନ୍ତଧାଡ଼ି କରି, ପ୍ରାତଃକାଳୀନ ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଦରକାର; ବାରମ୍ବାର ପାଣି ପିଇବା ଓ ପାନ ଖାଇବା ବ୍ରତ ଭଙ୍ଗ କରେ। ଦିନରେ ଶୁଇବା ଓ ଯୌନସମ୍ପର୍କ ଉପବାସକୁ ଦୂଷିତ କରେ; ଧୈର୍ୟ, ସତ୍ୟ, ଦୟା, ଦାନ, ଶୁଚିତା, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ ଏହି ବ୍ରତର ନିୟମ। ଦେବତା ପୂଜା, ହୋମ, ସନ୍ତୋଷ, ଚୋରି ତ୍ୟାଗ—ଏହି ଦଶ ଧର୍ମ ସମସ୍ତ ବ୍ରତରେ ଉପଯୁକ୍ତ। ତାରା ଦେଖିବା, ଦିନ କିମ୍ବା ରାତିରେ ଭୋଜନ, ଗୋମୂତ୍ର ଏକ ପଳା, ଗୋବିଷ ଅର୍ଧଅଙ୍ଗୁଳ ଦେବା ନିୟମ। ସାତ ପଳା ଦୁଧ, ତିନି ପଳା ଦହି, ଏକ ପଳା ଘଉଁ, ଏକ ପଳା କୁଶପାଣି ଦେବା ଉଚିତ। ଗାୟତ୍ରୀ ଓ ଗନ୍ଧେତି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଦହି ଦେଇ ଏବଂ 'ତେଜୋସି' ଉଚ୍ଚାରେ ଦେବତାକୁ ଅର୍ପଣ କରି ବ୍ରହ୍ମକୂର୍ଚ୍ଚ ବ୍ରତ କରିବା ଦରକାର। ଅଗ୍ନିସ୍ଥାପନ, ଦୀକ୍ଷା, ଯଜ୍ଞ, ଦାନ, ବେଦ ନିୟମ, ବୃଷ ମୁକ୍ତି, ମୁଣ୍ଡନ, ଉପବୀତ ଏହି ସମସ୍ତ ବିଧି ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ। ଅଶୁଚି ମାସରେ ମଙ୍ଗଳକାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଭ୍ୟଞ୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଚନ୍ଦ୍ରମାସ ଅମାବାସ୍ୟାରୁ ଅମାବାସ୍ୟା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତିରିଶି ଦିନ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ରାଶି ପରିବର୍ତ୍ତନରେ ସୂର୍ଯ୍ୟମାସ ସତାଇଶି ଦିନ, ଏହି ମାସ ବିବାହ ଓ ଯଜ୍ଞାଦି ଆରମ୍ଭ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ, ଚନ୍ଦ୍ରମାସ ଉପବାସ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ। ଅଗ୍ନି, ଷଡ୍ରିଷି, ବସୁ ଓ ଆନ୍ଧ୍ର ଦିନ ଯୁଗଳ; ରୁଦ୍ର ସଂଯୁକ୍ତ ଦ୍ୱାଦଶୀ, ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ପ୍ରଥମା ଓ ଅମାବାସ୍ୟା ଯେଉଁ ଦିନ ଏକାତ୍ମକ ହୁଏ, ସେଠାରେ ବଡ଼ ଫଳ ମିଳେ; ଏହି ମିଶ୍ର ତିଥି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଶୁଭ ଓ ପୂର୍ବ ଅର୍ଜିତ ପୁଣ୍ୟ ନାଶ କରେ। ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଯଦି ରଜସ୍ୱଳା ଅବସ୍ଥାରେ ବ୍ରତ ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି, ତେବେ ବ୍ରତ ଭଙ୍ଗ ହୁଏ; ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଇପାରିବେ, କିନ୍ତୁ ଶରୀରୀୟ ବ୍ରତ ନିଜେ କରିବା ଦରକାର। କ୍ରୋଧ, ଅଲସ୍ୟ, ଲୋଭ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରତ ଭଙ୍ଗ ହେଲେ, ତିନି ଦିନ ଉପବାସ ଓ ମୁଣ୍ଡନ କରିବା ଉଚିତ। ଶରୀର ଅସମର୍ଥ ହେଲେ, ପୁଅ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ବ୍ରତ କରାଯିବ; ବ୍ରତୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅଚେତ ହେଲେ, ପାଣି ଓ ଔଷଧ ଦେଇ ସେଉଁଠି ଚିକିତ୍ସା କରିବା ଉଚିତ। ଏଉଁପରି ବ୍ରତ ନିୟମ ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମା ଶୁଣାଇଲେ। ପୁନି, ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ମୁଁ ଏବେ ପ୍ରଥମା ଦିନରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ବ୍ରତଗୁଡ଼ିକ ବ୍ୟାସଙ୍କୁ କହିବି। ଏଠାରେ ଶିଖି ବ୍ରତ ବହୁତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯାହା ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ବୈଶ୍ୱାନର ପଦକୁ ନେଇଯାଏ। ପ୍ରଥମା ଦିନ ଏକଥର ଭୋଜନ କରି, ଶେଷରେ ଏକ ଭୂରା ଗାଈ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଚୈତ୍ର ମାସରେ ସୁଗନ୍ଧିତ ଫୁଲ, ଦ୍ରବ୍ୟ, ମାଳା ଓ ମନୋହର ଉପହାର ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୂଜା କରିବା ଦରକାର। ହୋମ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ। କାର୍ତ୍ତିକ ଶୁକ୍ଳାଷ୍ଟମୀରେ ବର୍ଷପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଫୁଲ ଦାନ କରିବା ଦରକାର। ଫୁଲ ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦାନ କରି, ଲୋକ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଲାଭ କରିଥାଏ। ଶ୍ରାବଣ କୃଷ୍ଣତୃତୀୟାରେ ଶ୍ରୀଧରଙ୍କୁ ଧନ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିବା ଉଚିତ। ଖାଲି ବିଛାନା ଉପରେ ପୂଜା କରି, ତାହାର ଫଳ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଇ, ବିଛାନା ଦାନ କରି, 'ଶ୍ରୀଧରାୟ ନମଃ, ଶ୍ରୀୟେ ନମଃ' ବୋଲି ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା ଉଚିତ। ତୃତୀୟା ତିଥିରେ ଉମା, ଶିବ, ଅଗ୍ନିଙ୍କ ପୂଜା କରି, ପାକା ଭୋଜନ ଓ ଦମନକ ଦେଇ ନୈବେଦ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରିବା ଦରକାର। ଚୈତ୍ର ଆରମ୍ଭରେ ଉମା କହିଥିବା ଫଳ ଲାଭ ହୁଏ; ଫାଲ୍ଗୁନରୁ ତୃତୀୟାରେ ଲୁଣ ତ୍ୟାଗ କରିଲେ ଶେଷରେ ବିଛାନା ଓ ଭାଣ୍ଡସହିତ ଘର ଦାନ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି, 'ଭବାନୀ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତୁ' ବୋଲି ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା ଉଚିତ। ଏହା କରିଲେ ଲୋକ ଚିରକାଳ ଗୌରୀ ଲୋକରେ ବାସ କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଙ୍ଗଳ ଲାଭ କରିଥାଏ।