ଏକ ଦିନ ବ୍ରହ୍ମାଜୀ ଶିଷ୍ୟ ବ୍ୟାସଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉପାସନା ଓ ଉପବାସ ମାନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଜଗତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦଶାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛି; ଏହି ଉପାସନା ଦୁଇଟି—ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ—ଦୁହିଁ ପ୍ରଦାନ କରେ। ପ୍ରଥମେ ପୂଜା ପାଇଁ ମଣ୍ଡଳ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ, ଦ୍ବାରରେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ବ୍ୟବସ୍ଥାପକ, ଗଙ୍ଗା, ଯମୁନା ଓ ଅନ୍ୟ ମହାନଦୀଙ୍କୁ ବସାଇବା ଚାହିଁ। ଦ୍ବାରରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀଦେବୀ, ଦଣ୍ଡ, ଭୟଙ୍କର ବାସ୍ତୁପୁରୁଷଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଏବଂ ମଧ୍ୟରେ ନିର୍ମାଳ ସକ୍ତି, କୁର୍ମ ଓ ଅନନ୍ତକୁ ବସାଇବା ଉଚିତ। ପୃଥିବୀ, ଧର୍ମ, ଜ୍ଞାନ, ବିରାଗ, ଶାସନ ଓ ଅଧର୍ମ ଓ ଅନ୍ୟ ଚାରି ମୂଳ, ତାଳ ଓ ପଦ୍ମକୁ ପୂଜିବା ଚାହିଁ। ପଦ୍ମର ମଧ୍ୟ, ତନ୍ତୁ, ସତ୍ତ୍ୱ, ରଜସ୍, ତମସ୍ ଗୁଣ, ସୂର୍ୟ ଚକ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଶୁଭ ସକ୍ତିମାନ୍ୟଙ୍କୁ ବସାଇବା ଉଚିତ। ଚାରି କୋଣରେ ଦୁର୍ଗା, ଦେବୀମାନ୍ୟ, ସରସ୍ୱତୀ ଓ କ୍ଷେତ୍ରପାଳଙ୍କୁ ପୂଜିବା ପରେ, ଆସନ ଓ ପ୍ରତିମାକୁ ବସାଇ ଵାସୁଦେବଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ଦରକାର। ଅନିରୁଦ୍ଧ, ମହାତ୍ମା, ନାରାୟଣ, ହୃଦୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଅଙ୍ଗ, ଶଙ୍ଖ ଓ ଅନ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ରମାନ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ଏହି ଉପବାସ ଓ ପୂଜା ମାନ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଏକାଦଶୀର ବିଶେଷ ସ୍ଥାନ ଅଛି। ଏକାଦଶୀ ଦିନ ଉପବାସ ରଖିବା ଦ୍ୱାରା ମନ୍ଧାତା ରାଜା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଫଳ ପାଇଥିଲେ। ଦଶମୀ ଓ ଏକାଦଶୀ ଦିନ ମିଶିଥିଲେ, ଗାନ୍ଧାରୀ ଉପବାସ କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଶତପୁତ୍ର ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲେ; ତେଣୁ ଏହି ଦିନରେ ଉପବାସ ରଖିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଦ୍ୱାଦଶୀ ଓ ଏକାଦଶୀ ଦିନ ମିଶିଥିଲେ ହରିଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତି ଥାଏ; ଦଶମୀ ଓ ଏକାଦଶୀ ଦିନ ମିଶିଲେ ଦାନବ ଉପସ୍ଥିତି ଥାଏ; ଏହି ଦିନରେ ବିବାଦ ହେଲେ ସନ୍ଦେହ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ। ତେଣୁ, ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନ ଗ୍ରହଣ କରି, ତ୍ରୟୋଦଶୀ ଦିନ ଉପବାସ ଭଙ୍ଗ କରିବା ଉଚିତ। ଏକାଦଶୀ ଓ ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନ ଶୁଭ ଅନ୍ଶରେ ଉପବାସ କରିବା ଚାହିଁ, ଏବଂ ଏହି ତିନି ଦିନ ଯଦି ଏକସାଥି ଆସେ, ତାହା ଶୁଭ ତିଥି ଭାବରେ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ, କାରଣ ଏହା ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଦୂର କରେ। ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦ୍ୱିଜ ଏକାଦଶୀ ଉପବାସ ପରେ ଦ୍ୱାଦଶୀ ଉପବାସ ରଖିବା ଉଚିତ, କିମ୍ବା ଏହି ତିନି ଦିନ ଏକସାଥି ଥିଲେ ଉପବାସ କରିବା, କିନ୍ତୁ ଦଶମୀ ସହିତ ମିଶିଥିଲେ କଦାପି ନୁହେଁ। ରାତି ଜାଗି, ପୁରାଣ ଶୁଣି, ଗଦାଧରଙ୍କୁ ପୂଜି, ଦୁଇ ଏକାଦଶୀ ଉପବାସ କରି ରୁକ୍ମାଙ୍ଗଦ ମୋକ୍ଷ ପାଇଥିଲେ; ଅନ୍ୟେ ମଧ୍ୟ ଏକାଦଶୀ ବ୍ରତ ଦ୍ୱାରା ମୋକ୍ଷ ପାଇଛନ୍ତି। ମାଘ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ରାଶି ସହିତ ଏକାଦଶୀ ଦିନ ଭୀମ ଏକାଦଶୀ ବ୍ରତ କରିଥିଲେ। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ବ୍ରତ ପାଳନ କରି ସେ ପିତୃ ଋଣ ମୁକ୍ତ ହେଲେ। ଭୀମ ଦ୍ୱାଦଶୀ ନାମକ ବ୍ରତ ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ଉତ୍ତମ ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ଏହି ଦିନ ତାରା ବିନା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ବ୍ରାହ୍ମଣହତ୍ୟା ଭଳି ପାପକୁ ଦୂର କରେ; ପ୍ରବଳ ପାପ ଦୂର କରେ, ଯେପରିକି ଦୁଷ୍ଟ ରାଜା ରାଜ୍ୟକୁ ନଷ୍ଟ କରେ, ଦୁଷ୍ଟ ପୁତ୍ର ପରିବାରକୁ, ଦୁଷ୍ଟ ଜନାନୀ ପତିକୁ, ଅଧର୍ମ ଧର୍ମକୁ, ମିଥ୍ୟା ମନ୍ତ୍ରୀ ରାଜାକୁ, ଅଜ୍ଞାନ ଜ୍ଞାନକୁ, ଅପବିତ୍ରତା ପବିତ୍ରତାକୁ, ଅନ୍ବିକ୍ଷା ଶ୍ରଦ୍ଧାକୁ, ମିଥ୍ୟା ସତ୍ୟକୁ, ଶୀତ ଉଷ୍ଣତାକୁ, ଅଭାଗ୍ୟ ଧନକୁ, ଦାନ ଘୋଷଣାକୁ, ତପସ୍ୟା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟକୁ, ଅଶିକ୍ଷିତ ପୁତ୍ର ନଷ୍ଟ ହୁଏ, ଦୂର ଥିବା ଗାଈ ନଷ୍ଟ ହୁଏ, କ୍ରୋଧ ଶାନ୍ତିକୁ, ଅବୃଦ୍ଧି ଧନକୁ, ଜ୍ଞାନ ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ମିଳେ, ଫଳ ନିର୍ବିକାମତା ଦ୍ୱାରା ମିଳେ—ଏପରି ଏହି ଶୁଭ ଦ୍ୱାଦଶୀ ବ୍ରତ ପାପ ନିବୃତି ପାଇଁ ଉଚିତ। ବ୍ରାହ୍ମଣହତ୍ୟା, ମଦପାନ, ଚୋରି, ଗୁରୁପତ୍ନୀ ସମ୍ବୋଧନ ଭଳି ଦୂଷ୍ଟ ପାପ ଏକାସାଥି ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ତିନି ପୁଷ୍କର ବ୍ରତ ଦ୍ୱାରା ଦୂର ହୁଏ ନାହିଁ; ନାଇମିଷ, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର, ପ୍ରଭାସ ଭଳି ତୀର୍ଥ, କାଳିନ୍ଦୀ, ଯମୁନା, ଗଙ୍ଗା, ସରସ୍ୱତୀ ଭଳି ନଦୀ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଦୂର ହୁଏ ନାହିଁ। ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ, ଦାନ, ପାଠ, ହୋମ, ଅନ୍ୟ ଧାର୍ମିକ କାର୍ଯ୍ୟ ଏକାଦଶୀ ସମାନ ନୁହେଁ। ଏକ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଭୂଦାନ ଓ ଅନ୍ୟ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ହରି ଦିନ ରହିଥିଲେ, ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏକାଦଶୀ ତଥାପି ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ଏହି ଦିନ ଏକ ନୂତନ ଭାଣ୍ଡ ଉପରେ, କିମ୍ବା ତାମ୍ବା ପାତ୍ର ମଧ୍ୟରେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ମାନ୍ୟ ଦାନା ଦେଇ, ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର ରେ ଢାକି, ସୁନାରୁ ତିଆରି କରାଯାଇଥିବା ବରାହ ମୂର୍ତ୍ତି ରଖି, ସୁନା ଦୀପ ଓ ଅନ୍ୟ ଦାନ ସାମଗ୍ରୀ ସହିତ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ବରାହଙ୍କ ପଦେ, କମରେ, ନାଭିରେ, ଛାତିରେ ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନରେ, ହଜାର ମୁଣ୍ଡ ଭାଜୁରେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଗଳାରେ, ମୁଖରେ, ଲଳାଟରେ ଶକ୍ତିର ଉତ୍ସରେ ପୂଜା କରିବା ଚାହିଁ। ଚକ୍ରଧାରୀଙ୍କ ଶତ ରେଖାର ଚୁଲକୁ ପୂଜି, ନିୟମ ଅନୁସାରେ ପୂଜା କରି ରାତିରେ ଜାଗିବା ଉଚିତ। ପୁରାଣର ଦେବତା ମହିମା ଶୁଣି, ପ୍ରଭାତେ ଏହି ବସ୍ତୁ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ କିମ୍ବା ଯୋଗ୍ୟ ଭିକ୍ଷୁକୁ ଦେଇବା ଉଚିତ। ସୁନା ବରାହ ଦାନ ଦେଇ, ଦାନ ସାମଗ୍ରୀ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି, ଏକବାର ବ୍ରତ ପାଳନ କରି, ଅତି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ନ ହୋଇ ଉପବାସ ଭଙ୍ଗ କରିବା ଦରକାର। ଏପରି କରି ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ଜ୍ଞାନୀ ହେବେ, ପୁନି ଶିଶୁ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେବେ ନାହିଁ; ପବିତ୍ର ଏକାଦଶୀ ବ୍ରତ କରି ତିନି ଋଣ ମୁକ୍ତ ହେବେ, ସମସ୍ତ ବ୍ରତ କାର୍ଯ୍ୟ କରି ଚିତ୍ତର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବେ। ଏହି ବ୍ରତ ପାଳନ ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମାଜୀ କହିଲେ, “ହରିଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଯେଉଁ ବ୍ରତ ଶାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ, ତାହା ତପସ୍ୟା ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ବ୍ରତର ବିଶେଷ ନିୟମ—ସଂଯମ, ଦିନକୁ ତିନିବାର ଗୋସ୍ନାନ, ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଶୋଇବା, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ—ଅନୁସରଣ କରିବା ଚାହିଁ। ମହିଳା, ଶୂଦ୍ର ଓ ପତିତଙ୍କ ସହିତ କଥା ହେବା ଏଡ଼ାଇବା, ଯେପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପଞ୍ଚ ଶୁଦ୍ଧି ସାମଗ୍ରୀ ଦେଇବା ଉଚିତ। ଏହି ସମସ୍ତ ତପସ୍ୟା ଉତ୍ତମ ବ୍ୟକ୍ତି ପାଳନ କରିବା ଚାହିଁ; ଚୁଲର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଦୁଇଗୁଣା ମାପରେ ବ୍ରତ ରଖିବା ଉଚିତ।” ଏପରି ଉପବାସ, ପୂଜା, ଦାନ ଓ ନିୟମ ଦ୍ୱାରା ଏକାଦଶୀ ବ୍ରତ ପାଳନ କରିଲେ, ମନୁଷ୍ୟ ଜନ୍ମର ଉତ୍ତମ ଫଳ ପାଇ, ମୋକ୍ଷ ଓ ଭୋଗ ଦୁହିଁ ଲାଭ କରେ।