ଫାଲ୍ଗୁନ ମାସରେ, ଜୀବନଦାତା ଭକ୍ତ ଗୋମତୀଙ୍କୁ କଠଠି ତାରବାଦ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଭକ୍ତିସହିତ ପୂଜା କରନ୍ତି। ସେ କୁଣ୍ଡ ଗଛର ଦାନ୍ତକାଠି ତିଆରି କରି, ଶଶ୍କୁଳୀ ପିଠା ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି। ଚୈତ୍ର ମାସରେ, ଭକ୍ତମାନେ ଦମନକ ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ବିଶାଳାକ୍ଷୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ଏବଂ ଚାଉଳ ଖିର ଦେଇ ଶ୍ରୀମୁଖୀଙ୍କୁ ଦଧି-ଭାତ, ଦାନ୍ତକାଠି ଓ ତଗର ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି। ବୈଶାଖରେ କର୍ଣ୍ଣିକାର ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା ହୁଏ, ଅଶୋକ ଅର୍ପଣ କଲେ ବଟ ଦେଉଛନ୍ତି। ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ମାସରେ ନାରାୟଣୀଙ୍କୁ ଶତପତ୍ର ଫୁଲ ଦେଇ ପୂଜା କରି, ଖଣ୍ଡ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ଆଷାଢ଼ରେ ଲବଙ୍ଗ ଦେଇ ମାଧବୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏ। ଶ୍ରାବଣ ମାସରେ ତିଳ, ବିଲ୍ୱପତ୍ର, ଖିର-ଭାତ, ଓ ବଟ ଦେଇ ପୂଜା କରାଯାଏ। ଅଉଦୁମ୍ବରାଙ୍କୁ ଦାନ୍ତକାଠି ଓ ତଗର ଦେଇ, ଶ୍ରୀମତି ଦେବୀଙ୍କୁ ସମୃଦ୍ଧି ଅର୍ପଣ କରିଥାନ୍ତି। ଏହି ଶ୍ରାବଣରେ ମଲ୍ଲିକାଙ୍କୁ ଦାନ୍ତକାଠି ଓ ଦୁଧ ଦେଇ ପୂଜା କରନ୍ତି। ଭାଦ୍ରପଦରେ ପଦ୍ମ ଫୁଲ ଦେଇ ପୂଜା, ଶୃଙ୍ଗଦା ଓ ଗୃଡାଦି ଅର୍ପିତ ହୁଏ। ଆଶ୍ୱୟୁଜରେ ରାଜକୁମାରୀଙ୍କୁ ଜବା ଫୁଲ ଓ ଜିରା ଦେଇ ପୂଜା କରାଯାଏ, ରାତିରେ ଖିର ଭୋଜନ ଦିଆଯାଏ। କାର୍ତ୍ତିକରେ ଖିର ଦେଇ ପୂଜା ହୁଏ। ପଦ୍ମଜାଙ୍କୁ ମଲ୍ଲିକା ଫୁଲ ଦେଇ, ଗୋମାତାଙ୍କ ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ବର୍ଷାର ଶେଷରେ ଘୃତ ଭାତ ଦେଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ତାଙ୍କର ଗୃହିଣୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏ। ଉମା ଓ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ଗୁଡ଼ ଓ ଏପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ, ଶାଢ଼ୀ, ଛତା, ସୁନା ଓ ଅନ୍ୟ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ। ରାତିରେ ଜାଗରଣ କରି, ଗୀତ-ସଙ୍ଗୀତ ଦ୍ୱାରା ଭକ୍ତି କରି, ସମସ୍ତ ପ୍ରଦାନ ଦେଇ, ନିଜକୁ ପବିତ୍ର କରିବା ଦରକାର। ଏପରି ମାସିକ ପୂଜା ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଚାରିମାସିଆ ବ୍ରତ ଏକ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ରତ, ଯାହା ଏକାଦଶୀ ତିଥିରେ କରାଯିବା ଉଚିତ। ଆଷାଢ଼ ପୂର୍ଣିମାକୁ କିମ୍ବା ଯେକୌଣସି ସମୟରେ, ସମସ୍ତ ଉପଚାର ଦେଇ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ଏହି ବ୍ରତ ଆରମ୍ଭ କରିବା ବେଳେ, ଭକ୍ତ କହିଥାନ୍ତି—"ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ଏହି ବ୍ରତ ଆପଣଙ୍କ ନିକଟରେ ନିର୍ବିଘ୍ନରେ ସଫଳ କରିବାକୁ ଚାହେଁ, ଆପଣଙ୍କ କୃପାରେ ମୋର ସମସ୍ତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ ହେଉ।" ଯଦି ବ୍ରତ ଶେଷ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ, ତେବେ ହେ ଜନାର୍ଦନ, ଆପଣଙ୍କ କୃପାରେ ଏହା ସଫଳ ହେବା ପରି ଗଣାଯାଉ। ଏଭଳି ପୂଜା କରି, ବ୍ରତ ଗ୍ରହଣ, ପୂଜା ଓ ପାଠ କରିବା ଉଚିତ। ଯିଏ ହରିଙ୍କ ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରେ, ସେ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ ପାଏ। ସ୍ନାନ ସେଷରେ ପୂଜା, ପାଠ ଓ ବ୍ରତର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନିୟମ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ। ଯଦି କେହି ଚାରି ମାସ ଧରି ଏକ ଭୋଜନ କରି ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ସେ ବିଷ୍ଣୁ ଓ ତାଙ୍କର ନିର୍ମଳ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ମଦ୍ୟ, ମାଂସ ଓ ମଦ ତ୍ୟାଗ କରି, ବେଦଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଦାନବଶତ୍ରୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ତେଲ ତ୍ୟାଗ କଲେ, କଠିନ ବ୍ରତ କରି, ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ଏକ ରାତି ଉପବାସ କଲେ ଦିବ୍ୟ ଦେହ ପାଇଁ, ତିନି ରାତି ଉପବାସ ଓ ଛଠ ଭୋଜନ ତ୍ୟାଗ କଲେ ଶ୍ୱେତଦ୍ୱୀପକୁ ଯାଆନ୍ତି। ଚନ୍ଦ୍ରାୟଣ ବ୍ରତ ଦ୍ୱାରା ହରି ଧାମ ଓ ମୁକ୍ତି ମିଳେ, ପ୍ରଜାପତ୍ୟ ବ୍ରତରେ ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକ ଓ ପାରକ ବ୍ରତରେ ହରି ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ। ଯିଏ କେବଳ ଶକ୍ତୁ, ବା ଯବ, ଭିକ୍ଷା, କିମ୍ବା କେବଳ ଦୁଧ, ଦଧି, ଘୃତ ଖାଇଥାନ୍ତି; କିମ୍ବା ଗୋମୂତ୍ର, ଯବ, କିମ୍ବା ଗୋମାତାଙ୍କ ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଜୀବନ ଚାଲାନ୍ତି; କିମ୍ବା ଶାକ, ମୂଳ, ଫଳ ଓ ଏପରି ତରଳ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି—ସେମାନେ ବିଷ୍ଣୁର ସାକ୍ଷାତ୍ ସାମ୍ପ୍ରଦାୟିକ ହୁଏ। ଏବେ ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ମାସିକ ଉପବାସ ବ୍ରତ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହା ବନବାସୀ, ତପସ୍ବୀ କିମ୍ବା ନାରୀ ମଧ୍ୟ କରିପାରନ୍ତି। ଆଶ୍ୱିନ ଶୁକ୍ଳ ଏକାଦଶୀରେ ଉପବାସ କରି, ଏହି ବ୍ରତ ତିରିଶି ଦିନ ଧରି କରିବା ଉଚିତ। "ଆଜିଠାରୁ ତୁମ ଜାଗ୍ରଣ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ମୁଁ ତିରିଶି ଦିନ ଅଳସ୍ୟ ଛାଡ଼ି ତୁମକୁ ପୂଜିବି।" ଯଦି କାର୍ତ୍ତିକ ଓ ଆଶ୍ୱିନ ଶୁକ୍ଳ ଦ୍ୱାଦଶୀ ମଧ୍ୟରେ ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ, ବ୍ରତ ଭଙ୍ଗ ହେବ ନାହିଁ। ବ୍ରତୀ ଦିନକୁ ତିନିଥର ସ୍ନାନ କରି, ସୁଗନ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପଚାର ସହିତ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ, କିନ୍ତୁ ଦେବଳୟରେ ଦେହକୁ ଉତ୍ତମ ଗନ୍ଧ ଲଗାଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଦ୍ୱାଦଶୀରେ ପୂଜା କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେଇ, ତା’ପରେ ଉପବାସ ଭଙ୍ଗ କରିବା ଉଚିତ। ଯଦି ବ୍ରତ ପାଳନ କରିବା ବେଳେ ଦୁର୍ବଳ ହେବେ, ଦୁଧ ଓ ଏପରି ଦ୍ରବ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିପାରିବେ; ଏହା ଉପବାସ ଭଙ୍ଗ କରେ ନାହିଁ, ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦୁହିଁ ମିଳେ। କାର୍ତ୍ତିକ ବ୍ରତ ବିଷୟରେ ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ସ୍ନାନ ସେଷରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଏକ ଭୋଜନ, ରାତିରେ, କିମ୍ବା ମାସ ଭରି ଭିକ୍ଷା ଦ୍ୱାରା ପୂଜିବା ଉଚିତ। କିମ୍ବା ଦୁଧ, ଶାକ, ଫଳ ଓ ଏପରି ଉପବାସ କରି, ସମସ୍ତ ପାପ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ଓ ହରି ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ। ସର୍ବଦା, ହରି ବ୍ରତ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ; ତା’ପରେ ଦକ୍ଷିଣାୟନ, ଚାରିମାସିଆ ବ୍ରତ, ଏବଂ କାର୍ତ୍ତିକରେ ଭୀଷ୍ମ ପଞ୍ଚକା ଅଟୁଟ। ଏକାଦଶୀ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ବ୍ରତ କରିବା ଉଚିତ; ସ୍ନାନ ସେଷରେ ଦିନକୁ ତିନିଥର ହରି, ପିତୃ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ଉପଚାର ଦେଇ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ମୌନୀ ଘୃତ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ, ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ଓ ଜଳ ଦେଇ ପୂଜା କରି, ସ୍ନାନ ସେଷରେ କପୂର ଓ ଗନ୍ଧ ଦେଇ ଅନୁଲେପନ କରିବା ଉଚିତ। ଦ୍ୱିଜାତି ଗୁଗୁଳ ଓ ଘୃତ ଦେଇ ପଞ୍ଚ ଦିନ ଧୂପ ଦେବେ; ସ୍ରେଷ୍ଠ ଭୋଜନ ଦେଇ, ୧୦୮ ପ୍ରକାର ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବେ। "ଓଁ, ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର!" ଏହି ଅଷ୍ଟାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଘୃତ, ଚାଉଳ, ତିଳ ଓ ଅନ୍ୟ ହବିଷ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ପ୍ରଥମ ଦିନ ହରିଙ୍କ ଚରଣକୁ ପଦ୍ମ ଫୁଲ ଦେଇ, ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନ ଜଙ୍ଘାକୁ ବିଲ୍ୱପତ୍ର, ତୃତୀୟ ଦିନ ନାଭିକୁ ସୁଗନ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିବେ। ପଞ୍ଚମ ଦିନ ହରିଙ୍କ ଶିର ଓ କନ୍ଧକୁ ବିଲ୍ୱ ଓ ଜବା ଫୁଲ ଦେଇ ପୂଜା, ମାଲତୀ ଫୁଲ ଦେଇ ଭୂମିରେ ଶୋଇବାରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ରଖି, ପର୍ଯ୍ୟାୟକ୍ରମରେ ଗୋବିଷୟ ଗ୍ରହଣ କରିବେ।