ବ୍ରହ୍ମା ନାରଦଙ୍କୁ ଏହିପରି କଥା କହିଲେ— “ଏହି ଉପବାସ ଓ ପୂଜା ଉପାୟଗୁଡ଼ିକ ତୁମେ ଶୁଣ। ଭାଦ୍ରପଦ ମାସରେ ସଦ୍ୟୋଜାତଙ୍କୁ ବକୁଳ ଫୁଲ ଓ ପିଠା ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍। ଆଶ୍ୱିନ ମାସରେ ଗନ୍ଧର୍ବଶା ଓ ମଦନକଙ୍କୁ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମହାଦେବଙ୍କୁ ଚମ୍ପା ଫୁଲ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ତାଗ, ମୋଦକ ପିଠା ଓ ଖଦିର ଦନ୍ତକାଟି ଦ୍ୱାରା କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବାକୁ କହିଛନ୍ତି। ବଦରା ଦନ୍ତକାଟି ଦ୍ୱାରା ଦଶମ ଦିନରେ ମଦନଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍। ଦୁଧ ଓ ଶାକ ଦାନକାରୀକୁ ବର୍ଷ ଶେଷରେ ପଦ୍ମ ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବାକୁ ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି। ରତି, ମୁକ୍ତମାନଙ୍ଗ, ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଚକ୍ରରେ ବିରାଜିତ ଦେବୀଙ୍କୁ ସୁଗନ୍ଧି ଦ୍ରବ୍ୟ, ତିଳ ଓ ଚାଉଳ ଦ୍ୱାରା ଦଶ ହଜାର ହୋମ କରିବା ଉଚିତ୍। ଏହି ଉପବାସରେ ରାତି ଜାଗି ଗୀତ ଓ ବାଦ୍ୟ ବଜାଇବା, ପୂଜା ପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଶୟନ, ପାତ୍ର, ଛତା, ବସ୍ତ୍ର, ଚପଲ ଦିଆଯିବା ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି। ଏହା ସହିତ ଗୋ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ଭୋଜନ ଦିଆଯିବାରେ ମଣିଷ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ପାଏ— ଏହି ଉପବାସର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିଷ୍କର୍ଷ ଏହି; ଏହି ଉପାୟରେ ସମୃଦ୍ଧି, ପୁତ୍ର, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ଶୁଭ ଓ ସ୍ୱର୍ଗର ଫଳ ମିଳେ। ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ— “ମୁଁ କୈବଳ୍ୟ-ଶମନ ଉପବାସ ବିଷୟରେ କହିବି, ଯାହା ଅଟୁଟ ଦ୍ୱାଦଶୀ ଉପବାସ। ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଦ୍ୱାଦଶୀରେ ଉପବାସୀ କେବଳ ଗୋ-ସମ୍ପୂତି ଖାଇବା ଉଚିତ୍। ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରି ଚାରି ମାସର ଖାଦ୍ୟ ଦାନ ଦିଆଯିବା; ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ଚାଉଳ ଭରା ପାତ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଇ ଏହି ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା— ‘ଏ ଵିଷ୍ଣୁ, ସାତ ଜନ୍ମରେ ମୁଁ ଯେଉଁ ଉପବାସ କରିଛି, ତୁମ ଦୟାରେ ସେ ଅଟୁଟ ରହୁ।’ ‘ତୁମେ ଯେପରି ଅଟୁଟ ସମସ୍ତ ଜଗତର ସାର୍ଥକ ଅଂଶ, ତେଉଁପରି ମୋର ଉପବାସ ମଧ୍ୟ ଅଟୁଟ ରହୁ।’ ଚୈତ୍ର ଆରମ୍ଭରେ ସକ୍ତୁ ଭରା ପାତ୍ର, ଶ୍ରାବଣ ଆରମ୍ଭରେ ଘୀ ଭରା ପାତ୍ର ଦିଆଯିବା; ଉପବାସ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସ୍ତ୍ରୀ, ପୁତ୍ର ଓ ସ୍ୱର୍ଗ ପାଏ। ବ୍ରହ୍ମା ଆଗେ କହିଲେ— “ମୁଁ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଅର୍ଘ୍ୟ ଉପବାସ ବିଷୟରେ କହିବି, ଯାହା ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ। ଉଚିତ ସମୟରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ପୂର୍ବରୁ, କନ୍ୟା ଉପସ୍ଥିତ ଥିବା ଦିନରେ, ତିନି ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତିକୁ କାଶା ଫୁଲର କଳସୀ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା, ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଜାଗିବା ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି। ଦହି, ଅଖଣ୍ଡ ଚାଉଳ ଓ ଫଳ-ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରି, ପଞ୍ଚ ରଙ୍ଗର ସଜା ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ-ରୂପା ଦ୍ୱାରା ଅର୍ଘ୍ୟ ଦିଆଯିବା; ସାତ ପ୍ରକାର ଶସ୍ୟ ଭରା ପାତ୍ର, ଦହି ଓ ଚନ୍ଦନ ଲେପି ମଞ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା। ‘ଖାସା ଫୁଲ ସଦୃଶ, ଅଗ୍ନି ଓ ବାୟୁରୁ ଜନ୍ମ, ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କ ପୁତ୍ର, କଳସୀରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ଅଗସ୍ତ୍ୟ, ମୁଁ ତୁମେ ପ୍ରଣାମ କରିଛି।’ ଏଭଳି ପୂଜା ସହିତ ଶୂଦ୍ର ମହିଳା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଦାନ, ଦାନ ଦ୍ୱାରା ଏକ ବର୍ଷ ଧରି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପାତ୍ର, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଭୋଜନ ଦେଇ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବା ଉଚିତ୍। ବ୍ରହ୍ମା ଏବେ ରମ୍ଭା ଉତ୍ସବ ବିଷୟରେ କହିଲେ— “ଏହି ଉତ୍ସବ ଧନ, ଶ୍ରୀ, ପୁତ୍ର ଦେଇଥାଏ। ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ତୃତୀୟାରେ ଉପବାସ କରିବା; ଗୌରୀଙ୍କୁ ବିଲ୍ବ ପତ୍ର, ପାଣି ଓ କୁଶା ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା; ପୌଷ ମାସରେ କଦମ୍ବ ମାସ ଆରମ୍ଭରେ ପାହାଡ଼ ଦୁହିତାକୁ ମରୁବକ ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା। ମାଘ ମାସରେ କମ୍ଫର, ଚାଉଳ ଝୁଡ଼ି, ଚମ୍ପା ଦନ୍ତକାଟି ଦ୍ୱାରା ଶୁଭଦ୍ରାକୁ କଳହାର ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା, ଘୀ ଦେଇ ମଣ୍ଡକ ପିଠା ଦିଆଯିବା। ଫାଲ୍ଗୁନରେ ଗୋମତୀକୁ ତାର ବାଦ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା, କୁଣ୍ଡ ଦନ୍ତକାଟି ଦେଇ ଶଶ୍କୁଳୀ ପିଠା ଦିଆଯିବା। ଚୈତ୍ରରେ ଦମନକ ଫୁଲ ଦେଇ ଵିଶାଳାକ୍ଷୀକୁ ପୂଜା, ଚାଉଳ ଝୁଡ଼ି ଦେଇବା; ଦହି-ଭାତ, ଦନ୍ତକାଟି ଓ ତାଗର ଦେଇ ଶ୍ରୀମୁଖୀକୁ ଦିଆଯିବା। ବୈଶାଖରେ କର୍ଣ୍ଣିକାର ଫୁଲ ଦେଇ ପୂଜା; ଅଶୋକ ଦେଇ ବଟ ଦିଆଯିବା; ଜ୍ୟେଷ୍ଟରେ ନାରାୟଣୀକୁ ଶତପତ୍ର ଫୁଲ ଦେଇ ଖଣ୍ଡ ଦିଆଯିବା; ଆଷାଢ଼ରେ ଲବଙ୍ଗ ଦେଇ ମାଧବୀକୁ ପୂଜା କରିବା। ଶ୍ରାବଣରେ ତିଳ, ବିଲ୍ବ ପତ୍ର, ଦୁଧ ଭାତ ଓ ବଟ ଦିଆଯିବା; ଦନ୍ତକାଟି ଓ ତାଗର ଦେଇ ଔଦୁମ୍ବରାକୁ ପୂଜା ଓ ଶ୍ରୀ ଦିଆଯିବା। ମଲ୍ଲିକାକୁ ଦନ୍ତକାଟି ଦେଇ ଦୁଧ ଦିଆଯିବା; ଭାଦ୍ରପଦରେ ପଦ୍ମ ଦେଇ ଶୃଙ୍ଗଦା ଓ ଗୃଡ଼ାଦି ଦିଆଯିବା। ଆଶ୍ୱୟୁଜରେ ରାଜକନ୍ୟାକୁ ଜବା ଫୁଲ ଓ ଜିରା ଦେଇ ପୂଜା, ରାତିରେ ଚାଉଳ ଝୁଡ଼ି ଦିଆଯିବା; କାର୍ତ୍ତିକରେ ଚାଉଳ ଝୁଡ଼ି ଦେଇ ପୂଜା। ପଦ୍ମଜାକୁ ଚମ୍ପା ଫୁଲ ଦେଇ, ଗୋ-ସମ୍ପୂତି ପଞ୍ଚ ଦିଆଯିବା; ବର୍ଷ ଶେଷରେ ଘୀ ଭାତ ଦେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା। ଉମା ଓ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜା କରି ଗୁଡ଼, ବସ୍ତ୍ର, ଛତା, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦିଆଯିବା; ରାତି ଜାଗି ଗୀତ-ବାଦ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧି ଓ ଦାନ କରିବା। ବ୍ରହ୍ମା ଚତୁର୍ମାସ ଉପବାସ ବିଷୟରେ କହିଲେ— “ଏହି ଉପବାସ ଏକାଦଶୀରେ କରିବା ଉଚିତ୍। ଆଷାଢ଼ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଓ କେବେ ଏହି ଉପବାସ କରି ହରିଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଉପଚାର ଦିଆଯିବା। ‘ଏ ମହାପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ତୁମେ ପ୍ରତି ଏହି ଉପବାସ ଆରମ୍ଭ କରିଛି; ବିଘ୍ନ ନ ଆସୁ, ତୁମେ ଦୟା କରି ମୋତେ ସଫଳ କର। ଯଦି ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁ ହେବି, ଉପବାସ ଅସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରହିଲେ ମଧ୍ୟ, ତୁମ ଦୟାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗଣାଯିଅ।’ ଏହିପରି ପୂଜା ଓ ଉପବାସ ଗ୍ରହଣ କରିବା; ହରିଙ୍କ ଉପବାସ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରିଥାଏ। ସ୍ନାନ ପରେ ଉପବାସ, ପୂଜା, ଜପ ଓ ଅନ୍ୟ କ୍ରିୟା କରିବା; ଚାରି ମାସ ଧରି ଏକ ଭୋଜନ କରି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଲେ, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ନିର୍ମଳ ଲୋକ ମିଳେ। ମଦ, ମାଂସ ଓ ତରଳ ଛାଡି, ବେଦ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଦେବ-ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ପୂଜା, ତେଲ ମନ୍ଦ କରି ଦୁର୍ଗମ ଉପବାସ କରିଲେ ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକ ପାଏ। ଏକ ରାତି ଉପବାସ କରିଲେ ଦିବ୍ୟ, ତିନି ରାତି ଉପବାସ କରି ଛଅ ଭୋଜନ ରହିଲେ ଶ୍ୱେତଦ୍ୱୀପ ପାଏ। ଚନ୍ଦ୍ରାୟନ ଉପବାସ ଦ୍ୱାରା ହରି ଲୋକ ଓ ମୋକ୍ଷ, ପ୍ରଜାପତ୍ୟ ଉପବାସରେ ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକ, ପରକ ଉପବାସରେ ହରି ପାଏ।