ବ୍ରହ୍ମାଜୀ କହିଲେ— ଏହି ପୂନ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ରକଥା ଶୁଣ, ମୁଁ ଏଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ମାସ ଓ ତିଥିରେ କେମିତି ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍, ତାହା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି। ଅମାବାସ୍ୟା ଓ ସପ୍ତାହର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦିନ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆଦି ଦିନଗୁଡ଼ିକୁ ବିଶେଷ ପୂଜା କରିବା ଦ୍ୱାରା ଏହି ତାରା, ଯୋଗ ଇତ୍ୟାଦି ଦେବତାମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଏଁ ଓ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂର୍ଣ୍ଣ କରନ୍ତି। ମାର୍ଗଶିର୍ଷ ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷର ତ୍ରୟୋଦଶୀ ତିଥିରେ, ବ୍ୟାସ ଓ ଅନଙ୍ଗ ତିଥିରେ, ଜସ୍ମିନ୍ କାଠ ଦ୍ୱାରା ଦାନ୍ତ ମାଜି, ଧତୂରା ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍। ପୌଷ ମାସରେ ଅନଙ୍ଗାୟ ନାମକ ଭୋଜନ ଦେଇ, ମଧୁ ଚାଖି, ବିଲ୍ବପତ୍ର ଓ କଦମ୍ବ ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ଯୋଗେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଦରକାର। ଚନ୍ଦନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଦାନ୍ତ ମାଜିବା, ଚାଉଳ ଓ ଏହି ପ୍ରକାର ଭୋଜନ ଦେବା ଉଚିତ୍। ମାଘ ମାସରେ ନଟେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଜସ୍ମିନ୍ ଫୁଲ ଓ ମୁକ୍ତାମାଳା ଦ୍ୱାରା ପୂଜିବା, ପ୍ଲକ୍ଷ କାଠ ଦ୍ୱାରା ଦାନ୍ତ ମାଜିବା ଓ ପୁରିକା ପିଠା ଦେବା ଉଚିତ୍। ଫାଲ୍ଗୁନରେ ବୀରେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ମରୁବକ ଫୁଲ ଦେଇ ପୂଜିବା, ଚିନି, ଶାକ ଓ ମଣ୍ଡା ପିଠା ଦେବା, ଆମ୍ବ କାଠ ଦ୍ୱାରା ଦାନ୍ତ ମାଜିବା ଉଚିତ୍। ଚୈତ୍ର ମାସରେ ରାତିରେ ସୁରୂପଙ୍କୁ କର୍ପୂର ଦ୍ୱାରା ପୂଜିବା, ଅଟଜ କାଠ ଦ୍ୱାରା ଦାନ୍ତ ମାଜିବା ଓ ଶଶ୍କୁଳି ପିଠା ଦେବା ଉଚିତ୍। ଶିବଙ୍କ ନିବାସରେ ଦମନକ ପତ୍ର ଓ ଅଶୋକ ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜିବା, ମହାମୂର୍ତ୍ତିକୁ ଗୁଡ଼ ମିଶା ଚାଉଳ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପିଠା ଦେବା ଉଚିତ୍। ଦାନ୍ତ ମାଜିବା ପାଇଁ ଦାନ୍ତକାଠ ଓ ଜୟଫଳ ଦେବା ଦରକାର। ଜ୍ୟେଷ୍ଠରେ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ଚମ୍ପକ ଫୁଲ ଦେଇ, ବିଲ୍ବଜଙ୍କୁ ଦଶ ପ୍ରକାର ନୈବେଦ୍ୟ ଦେଇ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍। ଉମାଙ୍କ ପ୍ରିୟଙ୍କୁ ଲବଙ୍ଗ, ଏଳାଚୀ, ଷଡ୍ଧୁ ଓ ଅଗୁରୁ ଦେବା, ଦାନ୍ତକାଠ ଓ ଅପାମାର୍ଗ ପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପୂଜିବା ଦରକାର। ଶ୍ରାବଣ ମାସରେ ଶିବଙ୍କୁ କରବୀ ଫୁଲ ଦେଇ ପୂଜିବା, ଘୃତ ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଇ ପୂଜିବା, କରବୀ ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧି କରିବା ଉଚିତ୍। ଭାଦ୍ରପଦରେ ସଦ୍ୟୋଜାତଙ୍କୁ ବକୁଳ ଫୁଲ ଓ ପିଠା ଦେଇ, ଆଶ୍ୱିନରେ ଗନ୍ଧର୍ବଶା ଓ ମଦନକଙ୍କୁ, ଦେବେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଚମ୍ପକ ଫୁଲ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ସୂତ୍ର ଓ ମୋଦକ ଦେଇ କାର୍ତ୍ତିକରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍। ବଦର କାଠ ଦ୍ୱାରା ଦାନ୍ତ ମାଜି, ମଦନଙ୍କୁ ପୂଜିବା, ଦୁଧ ଓ ଶାକ ଦେଇ ପ୍ରଦାନ କରିବା, ବର୍ଷର ଶେଷରେ ପଦ୍ମ ଫୁଲ ଦେଇ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍। ରତି, ମୁକ୍ତମାନଙ୍ଗ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମଣ୍ଡଳରେ ବିରାଜିତ ଦେବୀଙ୍କୁ ଦଶ ହଜାର ହୋମ କରିବା, ଗନ୍ଧ, ତିଳ, ଚାଉଳ ଓ ଏହିପ୍ରକାର ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେବା ଦରକାର। ରାତି ଜାଗି, ଗୀତ-ବାଦ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ସବ କରିବା, ପୂଜା ପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଶୟନ, ପାତ୍ର, ଛତା, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଚପ୍ପଲ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ୍। ଗଉଁ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ଭୋଜନ କରାଇଲେ, ପୁରୁଷ ସମସ୍ତ କାମନା ପୂର୍ଣ୍ଣ କରେ। ଏହିପରି ଉପବାସର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ଲାଭ ହୁଏ— ଧନ, ସନ୍ତାନ, ଆରୋଗ୍ୟ, ଭାଗ୍ୟ ଓ ସ୍ୱର୍ଗ ମିଳେ। ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମାଜୀ କହିଲେ, ମୁଁ ଏବେ କୈବଲ୍ୟ-ଶମନ ନାମକ ଦ୍ୱାଦଶୀ ବ୍ରତ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି। ମାର୍ଗଶିର୍ଷ ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷ ଦ୍ୱାଦଶୀରେ ଉପବାସ କରି, କେବଳ ଗୋଦୁଗ୍ଧ, ଦହି, ଘୃତ, ଗୋମୟ ଓ ଗୋମୂତ୍ର ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ୍। ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜି, ଚାରି ମାସ ପରିମାଣ ଭୋଜନ ଦେଇବା, ପଞ୍ଚପ୍ରକାର ଚାଉଳ ଦିଆଯାଇଥିବା ପାତ୍ର ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ୍। ଏହି ଦାନ ସମୟରେ କହିବା— "ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ମୋ ସପ୍ତଜନ୍ମର ବ୍ରତ ତୁମ ଦୟାରେ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ରହୁ। ତୁମେ ଯେପରି ସମସ୍ତ ଜଗତର ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ସ୍ୱରୂପ, ମୋ ବ୍ରତମାନେ ମଧ୍ୟ ଏପରି ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ରହୁ।" ଚୈତ୍ର ଆରମ୍ଭରେ ସକ୍ତୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ପାତ୍ର ଓ ଶ୍ରାବଣ ଆରମ୍ଭରେ ଘୃତ ଦିଆଯାଇଥିବା ପାତ୍ର ଦାନ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଏହି ବ୍ରତର ସଫଳତାରେ ପତ୍ନୀ, ସନ୍ତାନ ଓ ସ୍ୱର୍ଗ ମିଳେ। ଏହିପରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଅର୍ଘ୍ୟ ବ୍ରତ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରି, ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ— ଏହି ବ୍ରତ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ। ସଠିକ୍ ସମୟରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ପୂର୍ବରୁ, କନ୍ୟା ଉପସ୍ଥିତ ଥିବାବେଳେ ତିନି ଦିନ ମଧ୍ୟରେ, ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଛବିକୁ ପୂଜି, କଶା ପୁଷ୍ପ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ଘଡ଼ାରେ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେବା ଓ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଜାଗିବା ଦରକାର। ଦହି, ଅକ୍ଷତ ଓ ଫଳ-ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରି, ପଞ୍ଚରଙ୍ଗର ଅଳଙ୍କାର, ସୁନା-ରୂପା ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ୍। ସପ୍ତପ୍ରକାର ଶସ୍ୟ ଦିଆଯାଇଥିବା ଘଡ଼ା, ଦହି ଓ ଚନ୍ଦନ ଲେପି, ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ ପୃଥିବୀରୁ ଆହ୍ୱାନ କରିବା ଦରକାର। "ଖାସା ପୁଷ୍ପ ସଦୃଶ, ଅଗ୍ନି-ବାୟୁଜ ଜନ୍ମ, ମିତ୍ର-ବରୁଣ ପୁତ୍ର, ଘଡ଼ାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଅଗସ୍ତ୍ୟ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।" ଏହିପରି ଶୂଦ୍ରାଦି ନାରୀମାନେ ଧାନ୍ୟ, ଫଳ, ରସ ତ୍ୟାଗ କରି, ସୁନା ଦିଆଯାଇଥିବା ଘଡ଼ା ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେବେ, ସାତିଜଣ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରିବେ, ଏବଂ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ବ୍ରତ କରିବେ। ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମାଜୀ କହିଲେ— ମୁଁ ଏବେ ତୃତୀୟ ରମ୍ଭା ଉତ୍ସବ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି, ଯାହା ଧନ, ଭାଗ୍ୟ, ପୁତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ମାର୍ଗଶିର୍ଷ ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷ ତୃତୀୟାରେ ଉପବାସ କରି, ବିଲ୍ବପତ୍ର, ଜଳ ଓ କୁଶ ଦ୍ୱାରା ଗୌରୀଙ୍କୁ ପୂଜିବା; କଦମ୍ବ ମାସ ଆରମ୍ଭରେ, ପାଉଷରେ ପାହାଡ଼ ଝିଅଙ୍କୁ ମରୁବକ ଫୁଲ ଦେଇ ପୂଜିବା। କର୍ପୂର, ଖିର, ଜସ୍ମିନ୍ କାଠ ଦ୍ୱାରା ଦାନ୍ତ ମାଜି, ମାଘରେ ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କୁ କଳ୍ହାର ଫୁଲ ଓ ଘୃତ ଦେଇ ମଣ୍ଡକ ପିଠା ଦେବା ଉଚିତ୍। ଫାଲ୍ଗୁନରେ ଗୋମତୀଙ୍କୁ ତନ୍ତୁ କାଠର ବାଦ୍ୟ ଦେଇ, କୁନ୍ଦ କାଠର ଦାନ୍ତକାଠ ଦେଇ ଶଶ୍କୁଳି ପିଠା ଦେବା ଉଚିତ୍। ଚୈତ୍ରରେ ବିଶାଳାକ୍ଷୀଙ୍କୁ ଦମନକ ଫୁଲ ଓ ଖିର ଦେଇ ପୂଜିବା, ଶ୍ରୀମୁଖୀଙ୍କୁ ଦହି-ଭାତ, ଦାନ୍ତକାଠ ଓ ତଗର ଦେବା ଦରକାର। ବୈଶାଖରେ କର୍ଣ୍ଣିକାର ଫୁଲ ଦେଇ, ଅଶୋକ ଓ ବଟ ଦେଇ, ଜ୍ୟେଷ୍ଠରେ ନାରାୟଣୀଙ୍କୁ ଶତପତ୍ର ଫୁଲ ଓ ଖଣ୍ଡ ଦେଇ, ଆଷାଢ଼ରେ ଲବଙ୍ଗ ଦେଇ ମାଧବୀଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍।