ଏକ ସମୟର କଥା, ବ୍ରହ୍ମାଜୀ ଏବଂ ବ୍ୟାସଦେବଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଗୁମ୍ଭୀର ଆଲୋଚନା ଚାଲିଥିଲା । ବ୍ରହ୍ମାଜୀ କହିଲେ—"ବ୍ୟାସ, ଏହି ସଂସାରର ନିୟମ ବିଚିତ୍ର । ଦେଖ, ଏକ ପଦ୍ମ ଯଦି ନିଜ ଅବସ୍ଥାନରେ ରହେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ବରୁଣ ତାହାର ମିତ୍ର ହୁଏ । କିନ୍ତୁ ସେଇ ପଦ୍ମଟି ଯଦି ତାଲପଟୁଆଯାଏ, ସେମାନେ ତାହାକୁ ଶୁଷ୍କ କରି ଦିଅନ୍ତି, ଧ୍ୱଂସ କରି ଦିଅନ୍ତି । ଏହିପରି, ଏକ ଲୋକ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ଥିଲେ ସେମାନଙ୍କ ମିତ୍ର ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ସେଇ ଲୋକ ଯଦି ତାଙ୍କ ସ୍ଥାନରୁ ଖସିଯାଏ, ସେମାନେ ଶତ୍ରୁ ହୁଏ । ସୂର୍ଯ୍ୟ ଜଳରେ ଥିବା ପଦ୍ମକୁ ଆନନ୍ଦ ଦିଏ, କିନ୍ତୁ ଘଟକୁ ଉଠାଇ ଭୂମିରେ ରଖିଲେ ଶୋଷି ଦିଏ । ଏହିପରି, ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ଥିବା ଲୋକ ଆଦର ପାଆନ୍ତି, ଯେମିତି ଚୁଲ, ଦାନ୍ତ, ନଖ ଓ ଲୋକ ଯଦି ତାଙ୍କ ସ୍ଥାନରୁ ଖସିଯାନ୍ତି, ସେମାନେ ଅପମାନିତ ହୁଅନ୍ତି । ଚରିତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପରିବାର ଚିହ୍ନାଯାଏ, ଭାଷା ଦ୍ୱାରା ଦେଶ, ଅନୁରାଗ ଦ୍ୱାରା ସ୍ନେହ, ଦେହ ଦ୍ୱାରା ଖାଦ୍ୟର ଚିହ୍ନ ମିଳେ । ଯେପରି ମହାସାଗର ଉପରେ ବର୍ଷା ଅନର୍ଥକ, ପ୍ରସନ୍ନ ଲୋକକୁ ଖାଦ୍ୟ ଦେବା ଅନର୍ଥକ, ଧନୀକୁ ଦାନ ଅନର୍ଥକ, ଏହିପରି ନିଚ ଲୋକ ପାଇଁ ସଦ୍ଗୁଣ କରିବା ଅନର୍ଥକ । ଯେ ଦୂରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ହୃଦୟରେ ରହନ୍ତି, ସେ ନିକଟ; ଯେ ହୃଦୟରୁ ଦୂରେ, ସେ ନିକଟରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଦୂର । ମୁଖ ଅବନତ, କଣ୍ଠ କ୍ଷୀଣ, ଅଙ୍ଗରେ ଘାମ, ଭୟରେ ବିକଳ—ଏହି ସବୁ ମୃତ୍ୟୁ ଓ ଭିକ୍ଷୁକର ଚିହ୍ନ । କୁବା, କୀଟଘାତୀ, ବାୟୁଚ୍ୟୁତ, ଶିଖରବାସୀ ପାଇଁ ଭିକ୍ଷା ମାଗିବା ଠାରୁ ମରିଯିବା ଭଲ । ତଥାପି, ବିଶ୍ୱର ନାଥ ବିଷ୍ଣୁ ମଧ୍ୟ ଭିକ୍ଷା ମାଗିବାକୁ ବାମନ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ । ତେଣୁ ଏହି ନମ୍ରତା ଠାରୁ ଉପରି କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ନାହିଁ । ମାତା ଓ ପିତା ଯଦି ନିଜ ସନ୍ତାନଙ୍କୁ ଶିକ୍ଷା ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ଶତ୍ରୁ । ଏମିତି ସନ୍ତାନ ସଭାରେ ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନା ମଧ୍ୟରେ କଂଜର ପରି ଅପରିଚିତ ହୁଏ । ଏଇ ଜ୍ଞାନ ହେଉଛି ସବୁଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଧନ, ଏହା ଚୋରି ହୁଏନାହିଁ, ଏହା ଧର୍ମ ଦେଉଛି, ଲୋକଙ୍କ ପ୍ରେମ ଲାଭ କରାଏ, ଗୁରୁଙ୍କୁ ଶିଖାଏ, ନିଜ ପରିଜନଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦୂର କରେ, ଏହି ଦେବତା ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି, ଜ୍ଞାନ ନଥିବା ଲୋକ ପଶୁ ସମାନ । ଘରେ ରଖିଥିବା ଧନ ଚୋରି ହୋଇଯିବ, କିନ୍ତୁ ଜ୍ଞାନ କେବେ ଚୋରି ହୁଏନାହିଁ । ପୂର୍ବକାଳରେ ବିଷ୍ଣୁ ସାର୍ବତ୍ର ଶୌନକୀୟ ନୀତିର ଉପଦେଶ ଦେଇଥିଲେ, ଶଙ୍କର ଶୁଣିଲେ, ଶଙ୍କର ଠାରୁ ବ୍ୟାସ ଶୁଣିଲେ, ଆମେ ବ୍ୟାସ ଠାରୁ ଶୁଣିଲୁ । ଏବେ ବ୍ରହ୍ମାଜୀ କହିଲେ—"ବ୍ୟାସ, ମୁଁ ତୋତେ ସେଉଁଠି ଉପବାସ ଓ ବ୍ରତର କଥା କହିବି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ହରି ସମସ୍ତ ଦାତା ହୁଅନ୍ତି । ମାସ, ନକ୍ଷତ୍ର, ତିଥି, ବାରରେ ଯଦି ହରିଙ୍କୁ ଉପାସନା କରାଯାଏ, ଏକାଗ୍ର ଭାବରେ ଉପବାସ କରାଯାଏ, ସେଉଁଠି ଧନ, ଧାନ୍ୟ, ପୁତ୍ର, ରାଜ୍ୟ, ବିଜୟ ଏବଂ ଅନେକ ଫଳ ମିଳେ । ପ୍ରଥମ ତିଥିରେ ଵୈଶ୍ୱାନର ଓ କୁବେରଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ଧନ ମିଳେ; ଉପବାସ ପରେ ବ୍ରହ୍ମା, ଶ୍ରୀ ଓ ଅଶ୍ୱିନୀକୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍ । ଦ୍ୱିତୀୟରେ ଯମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମୀନାରାୟଣ, ତୃତୀୟରେ ଗୌରୀ, ବିଘ୍ନେଶ ଓ ଶଂକରଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଦ୍ୱାରା ଧନ ମିଳେ । ଚତୁର୍ଥୀରେ ଚାରି ମୂର୍ତ୍ତି, ପଞ୍ଚମୀରେ ହରି, ଷଷ୍ଠୀରେ କାର୍ତ୍ତିକେୟ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ, ସପ୍ତମୀରେ ଭାସ୍କର ଧନ ଦିଅନ୍ତି । ଦୁର୍ଗା ଅଷ୍ଟମୀ ଓ ନବମୀରେ ମାତୃକା ଓ ଦିଗ୍ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ଧନ ମିଳେ; ଦଶମୀରେ ଯମ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର, ଏକାଦଶୀରେ ଋଷିଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍ । ଦ୍ୱାଦଶୀରେ ହରି ଓ କାମ, ତ୍ରୟୋଦଶୀରେ ମହେଶ୍ୱର, ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ପିତୃଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ଧନ ମିଳେ । ଅମାବାସ୍ୟାରେ ରବି ଆଦି ସପ୍ତବାର, ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ଯୋଗକୁ ପୂଜିଲେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ । ଏହିପରି ବ୍ରହ୍ମାଜୀ ପ୍ରତ୍ୟେକ ମାସରେ ବିଭିନ୍ନ ଦେବତାଙ୍କୁ କିପରି ପୂଜିବା ଓ କ’ଣ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ୍, ତାହା ବ୍ୟାସଙ୍କୁ କହିଲେ । ମାର୍ଗଶିର୍ଷ ଶୁକ୍ଳ ତ୍ରୟୋଦଶୀରେ ବ୍ୟାସ ଓ ଅନଙ୍ଗଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ଏବଂ ଜାସ୍ମିନ୍ କାଠ ଦ୍ୱାରା ଦାନ୍ତ ମାଜି ଧତୂରା ଫୁଲ ଦେଇ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍ । ପୌଷ ମାସରେ ମଧୁ ଚାଖି, ବିଳ୍ବପତ୍ର ଓ କଦମ୍ବ ଫୁଲ ଦେଇ ଯୋଗେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍ । ମାଘରେ ନଟେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଜାସ୍ମିନ୍ ଓ ମୁକ୍ତା ମାଳା ଦେଇ, ପ୍ଲକ୍ଷ କାଠ ଦ୍ୱାରା ଦାନ୍ତ ମାଜି ପୁରିକା ଦେଇ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍ । ଫାଲ୍ଗୁନରେ ବୀରେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ମରୁବକ ଫୁଲ, ଚିନି, ଶାକ ଓ ମଣ୍ଡା ଦେଇ, ଆମ୍ବ କାଠ ଦ୍ୱାରା ଦାନ୍ତ ମାଜି ପୂଜିବା ଉଚିତ୍ । ଚୈତ୍ରରେ ସୁରୂପଙ୍କୁ କର୍ପୂର ଦେଇ ରାତିରେ, ଅଟଜା କାଠ ଦ୍ୱାରା ଦାନ୍ତ ମାଜି ଶଶ୍କୁଳି ଦେଇ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍ । ଶିବଙ୍କୁ ଦମନକ ପତ୍ର ଓ ଅଶୋକ ଫୁଲ ଦେଇ, ଗୁଡ଼ ମିଶା ଭାତ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପିଠା ଦେଇ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍ । ଦାନ୍ତ ମାଜିବା ପାଇଁ ଦାନ୍ତକାଠ ଓ ଜୟପାତ୍ରୀ ଦେବା, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ଜେଷ୍ଠ ମାସରେ ଚମ୍ପକ ଫୁଲ ଓ ବିଳ୍ବଜାଙ୍କୁ ଦଶପ୍ରକାର ଦେଇ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍ । ଉମାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ପାଇଁ ଲବଙ୍ଗ, ଏଲାଚି, ଷଡ୍ଧୁ ଦେବା, ଅଗୁରୁ ଦେଇ ଅପାମାର୍ଗ ପତ୍ରରେ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍ । ଶ୍ରାବଣରେ କରବୀ ଫୁଲ ଦେଇ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ଶିବଙ୍କୁ, ଘୃତ ଓ ଅନ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀ ଦେଇ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍ । ଭାଦ୍ରପଦରେ ବକୁଳ ଫୁଲ ଓ ପିଠା ଦେଇ ସଦ୍ୟୋଜାତଙ୍କୁ, ଆଶ୍ୱିନରେ ଗନ୍ଧର୍ବଶା ଓ ମଦନକଙ୍କୁ, କାର୍ତ୍ତିକରେ ଚମ୍ପକ ଫୁଲ, ସୁନା ତାର, ମୋଦକ ଦେଇ ଖଦିର କାଠ ଦ୍ୱାରା ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍ । ବଦରା କାଠ ଦ୍ୱାରା ମଦନଙ୍କୁ ଦଶମ ପୂଜା, ଦୁଧ ଓ ଶାକ ଦେଇ ବର୍ଷ ଶେଷରେ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍ । ରତି, ମୁକ୍ତମାନଙ୍ଗ, ସୁବର୍ଣ୍ଣମଣ୍ଡଳସ୍ଥିତଙ୍କୁ ସୁଗନ୍ଧି, ତିଳ, ଚାଉଳ ଦେଇ ଦଶହଜାର ହୋମ କରିବା ଉଚିତ୍ । ରାତି ଜାଗରଣ, ସଙ୍ଗୀତ, ବାଦ୍ୟ ଏବଂ ପୂଜା ପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଶଯ୍ୟା, ପାତ୍ର, ଛତା, ବସ୍ତ୍ର, ପାଦୁକା ଦାନ କରିବା ଉଚିତ୍ । ଗାଈ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ଭୋଜନ ଦେଇଲେ ମନୁଷ୍ୟ ସଫଳ ହୁଏ । ଏହିପରି ବ୍ରତର ସମାପ୍ତି ହୁଏ, ଏହା ପୁତ୍ର, ଆରୋଗ୍ୟ, ଶ୍ରୀ, ସ୍ୱର୍ଗ ଦିଏ ।