ଏକ ସମୟର କଥା, ବ୍ୟାସଦେବଙ୍କୁ ଆଗରେ ବ୍ରହ୍ମାଜୀ ଏହିପରି ଉପଦେଶ ଦେଉଥିଲେ। ସେ କହିଲେ—ଯଦି କେହି ଆଉ ଥରେ ଫେରିବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି, ତେବେ ସେ ଅତି ଦୂରକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଜଳର କୂଳ କିମ୍ବା ଚକଚକେ ପତ୍ର ଥିବା ଗଛ ପାଖରୁ ଫେରି ଆସିବା ଉଚିତ୍। ମନୁଷ୍ୟ ଏମିତି ସ୍ଥାନରେ ବସିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଯେଉଁଠାରେ ନେତୃତ୍ୱ ନାହିଁ, କିମ୍ବା ଅତିରିକ୍ତ ନେତା ଅଛନ୍ତି। ଏହିପରି ସ୍ଥାନରେ ମଧ୍ୟ ବସିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଯେଉଁଠାରେ ଜଣେ ନାରୀ ନେତୃତ୍ୱ କରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଯେଉଁଠାରେ ଜଣେ ଶିଶୁ ନେତୃତ୍ୱ କରେ, ସେଠାରେ ବସିବା ଉଚିତ୍। ପିଲାବେଳେ ପିତା ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ଯୁବତୀବେଳେ ପତି ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ପୁଅ ରକ୍ଷା କରେ; ଏହିପରି ନାରୀମାନେ ସ୍ୱାଧୀନ ହେବାର ଅଧିକାରୀ ନୁହନ୍ତି। ଅଷ୍ଟମ ବର୍ଷରେ ବନ୍ଧ୍ୟା ନାରୀ, ନବମ ବର୍ଷରେ ଯାହାଙ୍କର ସନ୍ତାନ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରିଛି, ଏକାଦଶ ବର୍ଷରେ କେବଳ କନ୍ୟା ସନ୍ତାନ ଦେଇଥିବା ନାରୀ, ଏବଂ ଯିଏ ଅପ୍ରିୟ କଥା କହିଥାଏ, ତାଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍। କିନ୍ତୁ ତିନି ପ୍ରକାର ନାରୀ, ଯେଉଁମାନେ ଧନ ଦ୍ୱାରା ଅନୁଶାସନ ଭଙ୍ଗ କରିଛନ୍ତି, ଲୋକଙ୍କର ଉପକାର ନଥିବା ଓ ଘରର ଭୟରୁ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ସହିତ ରହନ୍ତି। ଜ୍ଞାନୀ ଲୋକ ଦୂରରୁ ଥକିଥିବା ଘୋଡ଼ା, ପାଗଳ ହାତୀ, ପ୍ରଥମ ପ୍ରସବର ଗାଈ, ଏବଂ ଜଳ ନଥିବା ବେଳେ ଆଣ୍ଡା ତ୍ୟାଗ କରିଥିବା ଅଉ ଚେଞ୍ଚି (ବେଙ୍ଗ)କୁ ଏଡ଼ାଇ ଚାଲିବା ଉଚିତ୍। ଦରିଦ୍ର ଲୋକଙ୍କ ପାଖରେ କୌଣସି ବନ୍ଧୁ କିମ୍ବା ଆତ୍ମୀୟ ନଥାଏ; ଯିଏ ଅତି ଇଚ୍ଛା ପୀଡିତ, ସେଠାରେ ଭୟ କିମ୍ବା ଲଜ୍ଜା ନଥାଏ; ଯିଏ ଚିନ୍ତାରେ ଅତି ଦୁଃଖିତ, ସେଠାରେ ସୁଖ କିମ୍ବା ନିଦ୍ରା ନଥାଏ; ଯିଏ ଭୋକରେ ଅତି ପୀଡିତ, ସେଠି ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରାଣଶକ୍ତି ନଥାଏ। ଦରିଦ୍ର, ପରରେ ସେବା କରୁଥିବା, ପରସ୍ତ୍ରୀରେ ଆସକ୍ତ ଓ ପରଧନ ଚୋରି କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ କେମିତି ନିଦ୍ରା ହେବ? ଋଣ ଓ ରୋଗ ନଥିବା ପୁରୁଷ ସୁଖରେ ଶୁଆନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଯିଏ ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ଏକତ୍ର ନୁହନ୍ତି, ସେ ଦୁଃଖରେ ଭୋଜନ କରନ୍ତି। ପ୍ରଚୁର ଜଳରେ ମାନ୍ଦାର ଫୁଲ ଉଚ୍ଚ ହୁଏ; ଏଭଳି, ଦାସର ମାଲିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲେ ଦାସ ଗର୍ବିତ ହୁଏ। ଯେଉଁ ମାନ୍ଦାର ତାହାର ସ୍ଥାନରେ ଅଛି, ସେଠି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ବରୁଣ ତାଙ୍କର ମିତ୍ର; ଏହି ମାନ୍ଦାର ଉପଡ়ି ଆସିଲେ, ସେମାନେ ତାହାକୁ ଶୁଷ୍କ କରିଦେନ୍ତି। ସ୍ଥିର ଥିବାକୁ ଯେଉଁମାନେ ମିତ୍ର, ସ୍ଥାନ ଛାଡ଼ିଲେ ସେମାନେ ଶତ୍ରୁ ହୁଅନ୍ତି; ସୂର୍ଯ୍ୟ ଜଳରେ ଥିବା ମାନ୍ଦାରକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ, କିନ୍ତୁ ଭୂମିରେ ଆଣିଲେ ଶୁଷ୍କ କରିଦେଇଥାଏ। ସ୍ଥାନରେ ଥିବା ଲୋକ ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ସ୍ଥାନ ଛାଡ଼ି ଯାନ୍ତି—କେଶ, ଦାନ୍ତ, ନଖ ଓ ଲୋକ—ସେମାନେ ସମ୍ମାନ ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ। ଚରିତ୍ର ଲୋକଙ୍କ ଜାତିକୁ, ଭାଷା ଦେଶକୁ, ଏକାଗ୍ରତା ସ୍ନେହକୁ, ଶରୀର ତାହାର ଖାଦ୍ୟକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ। ସାଗର ଉପରେ ବର୍ଷା ବ୍ୟର୍ଥ, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଲୋକଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟ ବ୍ୟର୍ଥ, ଧନୀଙ୍କୁ ଦାନ ବ୍ୟର୍ଥ, ଏବଂ ନିଚ ଲୋକ ପାଇଁ ସଦ୍ଗୁଣ ବ୍ୟର୍ଥ। ଯିଏ ହୃଦୟରେ ବସିଛନ୍ତି, ସେ ଦୂର ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନିକଟ; ଯିଏ ହୃଦୟରୁ ବିଲଗ, ସେ ନିକଟ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଦୂର। ମୁଣ୍ଡ ଝୁଲିଯିବା, ଦୁର୍ବଳ ସ୍ୱର, ଅଙ୍ଗରେ ଘାମ ଓ ଭୟ—ଏହି ଚିହ୍ନ ମୃତ୍ୟୁର ଓ ଭିକ୍ଷୁକର ଚିହ୍ନ। କୁବଡ଼, ପୋକା ହତ୍ୟାକାରୀ, ବାତ୍ୟାରେ ଉଖାଡ଼ା ଓ ପର୍ବତ ଶିଖରରେ ବସିଥିବା ଲୋକ ପାଇଁ ଭିକ୍ଷା ମାଗିବା ଠାରୁ ମୃତ୍ୟୁ ଭଲ। ଏହି ଭିକ୍ଷା ଦେଖିବାକୁ ବିଷ୍ଣୁ ମଧ୍ୟ ବାମନ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ; ଏଠାରେ ତାଙ୍କର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଅପେକ୍ଷା କୌଣସି ଉଚ୍ଚତମ କାର୍ଯ୍ୟ ଅଛି କି, ଯାହା ପାଇଁ ନମ୍ରତା ଦରକାର ନୁହେଁ? ଯେଉଁ ପିତା ଓ ମାଆ ସନ୍ତାନଙ୍କୁ ଶିକ୍ଷା ଦେଇନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ସେହି ସନ୍ତାନଙ୍କର ଶତ୍ରୁ ଓ ବିରୋଧୀ; ଏମିତି ସନ୍ତାନ ସଭାରେ ଚମକନ୍ତି ନାହିଁ, ହଂସମଧ୍ୟରେ ଏକ ମାଦା ଚିହ୍ନିତ ହୁଏ ଭଳି। ଜ୍ଞାନ ସବୁଠୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ସମସ୍ତ ଧନ ଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଧନ; ଏହି ଧନ କେହି ଚୋରି କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ଜ୍ଞାନ ଧର୍ମ ଦେଇଥାଏ, ଲୋକଙ୍କର ପ୍ରିୟତା ଦେଇଥାଏ, ଶିକ୍ଷକଙ୍କର ଶିକ୍ଷକ, ଆତ୍ମୀୟଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦୂର କରେ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦେବତା, ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଅଜ୍ଞାନୀ ଲୋକ ପଶୁ ସମାନ। ଘର ଭିତରେ ଧନ ଓ ସମ୍ପତ୍ତି ଦେଖାଯାଏ, ଚୋରି ହୋଇପାରେ; କିନ୍ତୁ ଜ୍ଞାନ କେବେ ଚୋରି ହୁଏ ନାହିଁ। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ବିଷ୍ଣୁ ସ୍ଥାନସ୍ଥାନରେ ଶୌଣକୀୟ ନୀତିର ସାର କଥା କହିଥିଲେ; ସେଠାରେ ଶଙ୍କର ଶୁଣିଲେ, ଶଙ୍କରଠାରୁ ବ୍ୟାସ, ଏବଂ ବ୍ୟାସଠାରୁ ଆମେ ଶୁଣିଛୁ। ଏଉଁପରି ବ୍ରହ୍ମାଜୀ କହିଲେ—"ହେ ବ୍ୟାସ, ମୁଁ ଏହି ସବୁ ବ୍ରତ କଥା କହିବି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ହରି ସମସ୍ତ ଦାତା ହୁଅନ୍ତି; ଯେଉଁଥିରେ ପ୍ରତି ମାସ, ନକ୍ଷତ୍ର, ତିଥି ଓ ବାରରେ ହରିଙ୍କୁ ଉପାସନା କରାଯାଏ। ଏକାଗ୍ର ଭକ୍ତି, ରାତିରେ ଉପବାସ ଓ ଏହି ବ୍ରତର ଫଳରେ, ସେ ଧନ, ଧାନ୍ୟ, ପୁତ୍ର, ରାଜ୍ୟ, ବିଜୟ ଓ ଅଧିକ ଦେଇଥାନ୍ତି। ପ୍ରଥମ ତିଥିରେ, ଵୈଶ୍ୱାନର ଓ କୁବେରଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ଧନ ମିଳେ; ଉପବାସ ପରେ ବ୍ରହ୍ମା, ଶ୍ରୀ ଓ ଅଶ୍ୱିନୀକୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍। ଦ୍ୱିତୀୟ ତିଥିରେ ଯମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମୀ-ନାରାୟଣ ଧନ ଦେନ୍ତି; ତୃତୀୟ ତିଥିରେ ଗୌରୀ, ବିଘ୍ନେଶ ଓ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍। ଚତୁର୍ଥୀରେ ଚାରି ରୂପ, ପଞ୍ଚମୀରେ ହରି, ଷଷ୍ଠୀରେ କାର୍ତ୍ତିକେୟ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ, ସପ୍ତମୀରେ ଭାସ୍କରଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ଧନ ମିଳେ। ଦୁର୍ଗା ଅଷ୍ଟମୀ ଓ ନବମୀରେ ମାତୃକା ଓ ଦିଗ୍ଦେବତା ଧନ ଦେନ୍ତି; ଦଶମୀରେ ଯମ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର, ଏକାଦଶୀରେ ଋଷିମାନେ ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି। ଦ୍ୱାଦଶୀରେ ହରି ଓ କାମ, ତ୍ରୟୋଦଶୀରେ ମହେଶ୍ୱର, ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଓ ପୌର୍ଣ୍ଣମାସୀରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ପିତୃମାନେ ଧନ ଦେନ୍ତି। ଅମାବାସ୍ୟା ଓ ସପ୍ତାହର ଦିନଗୁଡ଼ିକୁ ପୂଜିଲେ ଏବଂ ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ଯୋଗକୁ ପୂଜିଲେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ। ଏବେ ବ୍ରହ୍ମାଜୀ କହିଲେ—"ମାର୍ଗଶିର୍ଷ ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷର ତ୍ରୟୋଦଶୀ ତିଥିରେ ବ୍ୟାସ ଓ ଅନଙ୍ଗଙ୍କୁ ପୂଜି ଜାସ୍ମିନ୍ ଗଛର ଦାନ୍ତନ ଏବଂ ଧତୁରା ଫୁଲ ଦ୍ଵାରା ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍।