ସୂତ ମହାମୁନି କହିଲେ—ମୈଦେନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଖରାପ ସଂଗୀନି, ଦୁଷ୍ଟ ରାଜା, ଖରାପ ପୁଅ, ଖରାପ ଝିଅ ଏବଂ ଖରାପ ଦେଶ—ଏମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ଅଛନ୍ତି, ସେଠାଠାରୁ ଦୂରେ ରହିବା ଉଚିତ। ଏଇ କଳିଯୁଗରେ ଧର୍ମ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହୋଇଯାଇଛି, ତପସ୍ୟା ଅସ୍ଥିର, ସତ୍ୟ ଦୂରେ ଚାଲିଯାଇଛି, ଭୂମି ଉପଜାଉ ନୁହେଁ, ଲୋକେ ଠକେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଲୋଭରେ ଲିନ, ମଣିଷ ନାରୀଙ୍କ ଅଧୀନ, ନାରୀମାନେ ଚଞ୍ଚଳ, ନିମ୍ନ ଲୋକମାନେ ମହାନ ହୋଇଯାଉଛନ୍ତି—ହାଁ, କେତେ ଦୁଃଖର ଏହି କଳିଯୁଗର ଜୀବନ! ମୃତ୍ୟୁପ୍ରାପ୍ତ ଲୋକମାନେ ଧନ୍ୟ। ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ଦେଶର ବିନାଶ, ପରିବାରର ନାଶ, ଜନାନୀରୁ ବିମୁଖ ସ୍ତ୍ରୀ, କିମ୍ବା ଦୁଷ୍ଟ ଆଚରଣରେ ପଡ଼ିଥିବା ପୁଅ—ଏହି ଦୁଃଖଦ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଧନ୍ୟ। ଖରାପ ପୁଅରୁ କିଛି ସୁଖ ନାହିଁ, ଖରାପ ସ୍ତ୍ରୀରେ କିଛି ଆନନ୍ଦ ନାହିଁ; ମିଥ୍ୟା ସଂଗୀକୁ କିଛି ବିଶ୍ୱାସ ନାହିଁ, ଦୁଷ୍ଟ ରାଜ୍ୟରେ କିଛି ଜୀବନ ନାହିଁ। ପରର ଖାଦ୍ୟ, ପରର ଧନ, ପରର ଶୟନ, ପରର ସ୍ତ୍ରୀ, ପର ଘରରେ ବାସ—ଏମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଧନ୍ୟତାକୁ ମଧ୍ୟ ହରଣ କରିଦେଇଥାଏ। କଥାବାର୍ତ୍ତା, ଦେହ ସଂସ୍ପର୍ଶ, ସଂଗ, ଏକାସାଥି ଖାଇବା, ବସିବା, ଶୋଇବା କିମ୍ବା ଯାତ୍ରା କରିବା—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ମଣିଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପାପ ପ୍ରସାର କରେ। ନାରୀମାନେ ତାଙ୍କର ସୌନ୍ଦର୍ୟ ହରାଇଦିଅନ୍ତି, ତପସ୍ୟା କ୍ରୋଧରେ ନଷ୍ଟ ହୁଏ, ଗାଈ ଦ୍ୱାରରେ ଘୁରୁଥିବାରୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶୂଦ୍ରଙ୍କ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବାରୁ ନଷ୍ଟ ହୁଏ। ଏକାସାଥି ବସିବା, ଏକ ଶୟନରେ ଶୋଇବା, ଏକସାଥି ଭୋଜନ କରିବା, ଏକ କ୍ରମରେ ମିଶିବା—ଏମାନେ ପାପକୁ ଏଭଳି ପ୍ରସାର କରେ, ଯେପରି ଜଳ ଏକ ପାତ୍ରରୁ ଅନ୍ୟ ପାତ୍ରକୁ ବହିଯାଏ। ଭୋଗରେ ଅନେକ ଦୋଷ, ନିୟମରେ ଅନେକ ଗୁଣ; ଏହିଯୋଗୁଁ ଶିଷ୍ୟ କିମ୍ବା ପୁଅକୁ ଭୋଗ ନୁହେଁ, ନିୟମରେ ରଖିବା ଉଚିତ। ଦେହବାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯାତ୍ରା ହେଉଛି ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା, ପାହାଡ଼ ପାଇଁ ଜଳ, ନାରୀମାନେ ଯଦି ଏକତାର ଅଭାବ ଅନୁଭବନ୍ତି, ସେଉଁଥିରେ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଆସେ; କପଡ଼ା ପାଇଁ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଆଣେ। ନିମ୍ନ ଲୋକମାନେ ବିବାଦ ଚାହାନ୍ତି, ମଧ୍ୟମ ଲୋକମାନେ ସମ୍ମତି ଚାହାନ୍ତି, ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ସମ୍ମାନ ଚାହାନ୍ତି; କାରଣ, ସମ୍ମାନ ହେଉଛି ମହାନଙ୍କ ଧନ। ସମ୍ମାନ ଏହି ଧନର ମୂଳ; ଯଦି ସମ୍ମାନ ଅଛି, ଧନର ଆବଶ୍ୟକତା କ’ଣ? ଯିଏ ସମ୍ମାନ ଓ ଗର୍ବ ହରାଇଦେଇଛି, ସେ ପାଇଁ ଧନ କିମ୍ବା ଜୀବନର ଉପଯୋଗ କ’ଣ? ନିମ୍ନ ଲୋକମାନେ ଧନକୁ ଚାହାନ୍ତି, ମଧ୍ୟମମାନେ ଧନ ଓ ସମ୍ମାନ ଉଭୟକୁ, ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ସମ୍ମାନକୁ; କାରଣ, ସମ୍ମାନ ମହାନଙ୍କ ଧନ। ବନରେ ଥିବା ସିଂହ କେବେ କାହାକୁ ନମସ୍କାର କରେନି, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟଙ୍କ ଦେଉଥିବା ମାଂସ ଖାଏନି, ଅନ୍ୟଙ୍କ ଖାଦ୍ୟ ଦେଖେନି; ଉଚ୍ଚ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଲୋକ ଯଦି ଧନ ନଥାଏ ମଧ୍ୟ, କେବେ ମନସ୍ତା ନମାନ୍ତିନି। ବନରେ ସିଂହ ପାଇଁ କୌଣସି ଅଭିଷେକ କିମ୍ବା ଦୀକ୍ଷା ହୁଏନି; ସେ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ପଶୁମାନଙ୍କ ରାଜା ହୋଇଯାଏ। ଅସାବଧାନ ବ୍ୟାପାରୀ, ନାପିତ, ଅହଂକାରୀ ଭିକ୍ଷୁକ, ଦରିଦ୍ର ଲୁଭୀ, ସୁନ୍ଦରୀ ନାରୀ, ଅପ୍ରିୟ କଥା କହୁଥିବା—ଏମାନେ ନିଜ ଦାୟିତ୍ୱ ପୂରଣ କରନ୍ତିନି। ଦରିଦ୍ର ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଦାନଶୀଳ, ଧନବାନ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ କଞ୍ଜୁଷ, ଅନାଗ୍ୟକାରୀ ପୁଅ, ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ ସେବା, ଭଲ କାମ କରୁଥିବାବେଳେ ମୃତ୍ୟୁ—ଏହି ପାଞ୍ଚଟି କାର୍ଯ୍ୟ ମଣିଷ ପାଇଁ ଅପକୃତିକର। ପ୍ରିୟଜନ ସହ ବିଚ୍ଛେଦ, ନିଜ ଲୋକଙ୍କ ଠାରୁ ଅପମାନ, ଅବଶିଷ୍ଟ ଋଣ, ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ ସେବା, ଦରିଦ୍ରତାରେ ମିତ୍ରମାନେ ପିଛୁ ହଟିଯିବା—ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ଅଗ୍ନି ବିନା ମଧ୍ୟ ପୋଡ଼ିଦେଉଛି। ହଜାର ଚିନ୍ତା ମଧ୍ୟରୁ ଚାରିଟି ରେଜରରେ ତିକ୍ତ—ନିମ୍ନଙ୍କ ଅପମାନ, ଭୁଖ, ଉଦାସୀନ ସ୍ତ୍ରୀ, ନିଜ ଲୋକଙ୍କ ଅବରୋଧ। ଅନାଗ୍ୟକାରୀ ପୁଅ, ଧନ, ଶିକ୍ଷା, ସୁସ୍ଥ ଦେହ, ସଜ୍ଜନ ସଂଗତି, ଆନୁଗତ୍ୟଶୀଳ ପ୍ରିୟା ସ୍ତ୍ରୀ—ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ଦୁଃଖ ମିଟାଏ। ହରିଣ, ହାତୀ, ପତଙ୍ଗ, ମଧୁମକ୍ଷୀ, ମାଛ—ଏମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଏକ ଦୁର୍ବଳତାରେ ନଷ୍ଟ ହୁଏ; ଯିଏ ସବୁ ପାଞ୍ଚଟିକୁ ସେବା କରେ, ସେ କିପରି ନଷ୍ଟ ହେବେ ନାହିଁ? ଅଧିର, କଠୋର, ଅହଂକାରୀ, ଅଭଦ୍ର ପୋଷାକପିନ୍ଧିଥିବା କିମ୍ବା ନିଜେ ଆମନ୍ତ୍ରଣ ଦେଇଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ—ଏହି ପାଞ୍ଚଜଣ, ବୃହସ୍ପତି ସମାନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସମ୍ମାନ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି। ଆୟୁ, କର୍ମ, ଧନ, ଶିକ୍ଷା, ମୃତ୍ୟୁ—ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ଜନ୍ମ ସମୟରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୁଏ। ପାହାଡ଼ ଚଢ଼ିବା, ଜଳ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବା, ଗାଈ ଚାଲାଇବା, ଦୁଷ୍ଟଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା, ପତିତକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବା—ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ଗୁଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନାଯାଏ। ମେଘର ଛାୟା, ଦୁଷ୍ଟର ସ୍ନେହ, ପରସ୍ତ୍ରୀ ସଂଗ, ଯୁବାବସ୍ଥା, ଧନ—ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ଅସ୍ଥିର। ଏହି ଜଗତର ଜୀବନ, ଧନ, ଯୁବାବସ୍ଥା ସବୁ ଅସ୍ଥିର; ପୁଅ, ସ୍ତ୍ରୀ, ପରିବାର ମଧ୍ୟ ଅସ୍ଥିର। କେବଳ ଧର୍ମ, କୀର୍ତ୍ତି ଓ ଶୁଭ ନାମ ଅବିଚଳ। ଶତବର୍ଷ ଜୀବନ ମଧ୍ୟ ଅତି ଅଳ୍ପ; ତାହାର ଅର୍ଦ୍ଧ ରାତି ନେଇଯାଏ, ଅବଶିଷ୍ଟ ରୋଗ, ଦୁଃଖ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଓ କ୍ଲାନ୍ତିରେ ହରାଇଯାଏ—ଏହି ଜୀବନ ଅଫଳ। ମଣିଷଙ୍କ ଆୟୁ ଶତବର୍ଷ, ତାହାର ଅର୍ଦ୍ଧ ରାତିରେ ହରାଏ; ଅବଶିଷ୍ଟ ଅର୍ଦ୍ଧ କିମ୍ବା ଅଧିକ ଶିଶୁବେଳ, ବିଚ୍ଛେଦ, ଦୁଃଖ, ମୃତ୍ୟୁ, ରାଜସେବାରେ କଟିଯାଏ; ଯାହା ଅଛି, ସେ ଜଳର ତରଙ୍ଗ ପରି ଅସ୍ଥିର—ଏପରି ଜୀବନରେ ଅହଂକାର କ’ଣ? ଦିନ ଓ ରାତି, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ନିଜ ରୂପରେ ଏହି ବିଶ୍ୱରେ ଘୁରୁଛି; ମୃତ୍ୟୁ ସପ୍ତପଦୀ ପରି ପ୍ରାଣୀମାନେ ଖାଉଛି। ଯଦିଓ ଯାଉଛି କିମ୍ବା ଦଣ୍ଡାଇଛି, ଜାଗିଛି କିମ୍ବା ଶୋଇଛି, ଯଦି ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ କିଛି କରୁନାହାନ୍ତି, ତାହାର କାର୍ଯ୍ୟ ପଶୁ ସମାନ। ଯିଏ ଧର୍ମ ଅଧର୍ମ ବିଚାର କରିନାହାନ୍ତି, ଏବଂ କେବଳ ପେଟ ଭରିବାରେ ଖୁସି—ସେ ପଶୁ ସମାନ, ମଣିଷ ଓ ପଶୁର ତଫାତ କ’ଣ? ଯାହାର କୀର୍ତ୍ତି ପ୍ରତାପ, ତପ, ଦାନ, ଶିକ୍ଷା କିମ୍ବା ଧନରେ ସ୍ଥାପିତ ନୁହେଁ, ସେ ତାଙ୍କ ମାଆର ମଳ ସମାନ। ଯେଉଁ ସମୟ ମଣିଷ ଅଖଣ୍ଡ ଜ୍ଞାନ, ସାହସ, ଓ ସମ୍ମାନ ସହିତ ବିତାଏ, ଏହି କ୍ଷଣକୁ ମାତ୍ର ବୁଦ୍ଧିମାନେ ଜୀବନ କହନ୍ତି; କାଉଁ ଦୀର୍ଘ ଜୀବନ ଓ ହବି ଖାଏ।