ଏକ ସମୟର କଥା, ବିଦ୍ୱାନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଗଭୀର ଆଲୋଚନା ହେଉଥିଲା । ସେଠାରେ ଜ୍ଞାନୀ ଜଣେ କହିଲେ— "ଅନେକ ଦୁର୍ବଳ ଲୋକ ଏକଠା ହେଲେ ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇଯାନ୍ତି । ଘାସ ଦଳ ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧା ଦୈଠା ମଧ୍ୟ ହାତୀକୁ ବାନ୍ଧିପାରେ । ଯେଉଁଠି ବି ଦୟା, ଦାନ ଓ ଧନର କଥା ଆସେ, ତାହା ସଠିକ୍ ଭାବେ କରିବା ଦରକାର । ଅନ୍ୟର ଧନ ନେଇ ଦାନ କରିଥିବା ଲୋକ ପାପୀ ହୁଏ, ତାହାର ଫଳ ସେ ଲୋକ ନେଇନଥାଏ, ଯେଉଁଠିଁ ଧନ ନେଇଯାଉଛି । ଦେବତାଙ୍କର ସମ୍ପତ୍ତି ନଷ୍ଟ କଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଧନ ହରଣ କଲେ, କିମ୍ବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଅପମାନ କଲେ, ସେଠାରେ ପରିବାରର ଉତ୍ତମତା ହ୍ରାସ ପାଏ । ଏହି ପୃଥିବୀରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା, ମଦପାନ, ଚୋରି କିମ୍ବା ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଭଙ୍ଗ କରିଥିବା ଲୋକ ପାଇଁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଅଛି, କିନ୍ତୁ ଅକୃତଞ୍ଜ ଲୋକ ପାଇଁ କିଛି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ନାହିଁ । ପିତୃଦେବତା ଓ ଦେବତାମାନେ ନିଚ ଲୋକ, ସ୍ତ୍ରୀପରାଜିତ, କିମ୍ବା ଯେଉଁଠିଁ ଘରେ ପରସ୍ତ୍ରୀ ଅଛନ୍ତି, ସେଉଁଠାରୁ ଦାନ-ଦକ୍ଷିଣା ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ । ଅକୃତଞ୍ଜ, ଅସଂସ୍କୃତ, କ୍ରୋଧୀ ଓ ଅସତ୍ୟବାଦୀ—ଏହି ଚାରି ପ୍ରକାର ଲୋକକୁ ଚଣ୍ଡାଳ ଭାବେ ଜାଣ । ସେମାନେ ଯେଉଁଠିଁ ଜନ୍ମ ନେଉଛନ୍ତି, ସେଉଁଠିଁ ପଞ୍ଚମ ଚଣ୍ଡାଳ ଜନ୍ମ ହୁଏ । ଅପକୃତ ଶତ୍ରୁ ଦୁର୍ବଳ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଉପେକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, କାରଣ ଦାହି ଅଗ୍ନି ଅନ୍ୟାନ୍ୟକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିପାରେ । ଯେଉଁଠିଁ ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ମନ ଶାନ୍ତ, ସେଉଁଠିଁ ସତ୍ୟରେ ଶାନ୍ତ ଅଛି । ଦେହ ଜରାବସ୍ଥାକୁ ଆସିଲେ, ସେଉଁଠିଁ ମନ ଅନିବାର୍ୟ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ । ଧନ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ସାଧାରଣ, ରାସ୍ତା ପରି । ‘ଏହା ମୋର’ ବୋଲି ଭାବିଲେ ଆନନ୍ଦ ମିଳେ ନାହିଁ । ଦେହ ଦୋଷ ଦ୍ୱାରା ଚାଲିଥାଏ ଏବଂ ମନ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ । ଯଦି ମନ ନଷ୍ଟ ହୁଏ, ଦେହ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୁଏ । ତେଣୁ ମନକୁ ସବୁବେଳେ ସୁସ୍ଥ ରଖିବା ଦରକାର । ଏହି ସମୟରେ ସୂତାଜୀ କହିଲେ— "ଖରାପ ସଂଗତି, ଦୁଷ୍ଟ ରାଜା, ଖରାପ ପୁଅ, ଖରାପ ଝିଅ, ଓ ଖରାପ ଦେଶକୁ ଦୂରରୁ ଏଡ଼ାଇବା ଉଚିତ । ଏହି କଳିଯୁଗରେ ଧର୍ମ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହୋଇଯାଇଛି, ତପସ୍ୟା ଅସ୍ଥିର, ସତ୍ୟ ଦୂରରେ, ପୃଥିବୀ ଅବୃଦ୍ଧିଶୀଳ, ଲୋକ ଚତୁର, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଲୋଭରେ ଲିନ, ପୁରୁଷ ନାରୀର ଆଶ୍ରିତ, ନାରୀମାନେ ଚଞ୍ଚଳ, ନିଚ ଲୋକ ଉଚ୍ଚ ସ୍ଥାନରେ—ଏହି ଜୀବନ କେତେ ଦୁଃଖମୟ! ଯେଉଁମାନେ ମୃତ, ସେମାନେ ଧନ୍ୟ । ଏହି ଦେଶର ନାଶ, ପରିବାରର ଧ୍ୱଂସ, ଓ ସ୍ତ୍ରୀର ଅନ୍ୟପୁରୁଷ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତି, କିମ୍ବା ପୁଅ ଅଧର୍ମରେ ଲିନ—ଏହି ସବୁ ଦେଖିନଥିବା ଲୋକ ଧନ୍ୟ । ଖରାପ ପୁଅରେ କୌଣସି ସୁଖ ନାହିଁ, ଖରାପ ସ୍ତ୍ରୀରେ କୌଣସି ଆନନ୍ଦ ନାହିଁ; ମିଥ୍ୟା ବନ୍ଧୁ ଉପରେ ଆଶ୍ରୟ ନାହିଁ, ଦୁଷ୍ଟ ରାଜ୍ୟରେ ଜୀବନ ନାହିଁ । ଅନ୍ୟର ଖାଦ୍ୟ, ଧନ, ଶୟନ, ସ୍ତ୍ରୀ, ଓ ଘରରେ ରହିବା—ଏହି ପଞ୍ଚ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଧନହୀନ କରିଦେଇପାରେ । ମନ୍ତ୍ରଣା, ଶରୀର ସଂସ୍ପର୍ଶ, ସାଙ୍ଗତ୍ୟ, ସାଙ୍ଗେ ଖାଇବା, ବସିବା, ଶୋଇବା କିମ୍ବା ଏକଠି ଯାତ୍ରା କରିବା—ଏହି ସବୁ ଦ୍ୱାରା ପାପ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସଂଚାରିତ ହୁଏ । ନାରୀମାନେ ରୂପ ହରାଇଥାନ୍ତି, ତପସ୍ୟା କ୍ରୋଧ ଦ୍ୱାରା ନଷ୍ଟ ହୁଏ, ଗାଈ ଦ୍ୱାର ପାଖେ ଘୁଞ୍ଚିଲେ ନଷ୍ଟ ହୁଏ, ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶୂଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦିଆ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଲେ ନଷ୍ଟ ହୁଏ । ଏକଠି ବସିବା, ଏକଠି ଶୋଇବା, ଏକଠି ଖାଇବା, ଏକ ଶାରୀରେ ମିଶିବା—ଏହି ସବୁ ଦ୍ୱାରା ପାପ ଏଉଁପରି ସଂଚାରିତ ହୁଏ, ଯେପରି ଏକ ଘଡ଼ିରୁ ଅନ୍ୟ ଘଡ଼ିକୁ ପାଣି ପହଞ୍ଚିଯାଏ । ଭୋଗରେ ଅନେକ ଦୋଷ ଅଛି, ନିୟମରେ ଅନେକ ଗୁଣ ଅଛି; ତେଣୁ ଛାତ୍ର କିମ୍ବା ପୁଅକୁ ନିୟମିତ କରିବା ଉଚିତ, ଭୋଗରେ ନୁହେଁ । ଯାତ୍ରା ଦେହଧାରୀଙ୍କର ବୃଦ୍ଧି, ପାଣି ପାହାଡ଼ର ବୃଦ୍ଧି, ବିୟୋଗ ନାରୀର ବୃଦ୍ଧି, ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକ ପୋଷାକର ବୃଦ୍ଧି । ନିମ୍ନ ଲୋକ ଯୁଦ୍ଧ ଚାହାନ୍ତି, ମଧ୍ୟମ ମିଳନ୍, ଉତ୍ତମ ସମ୍ମାନ; ସମ୍ମାନ ହେଉଛି ମହାନଙ୍କର ଧନ । ସମ୍ମାନ ହେଉଛି ଧନର ମୂଳ; ସମ୍ମାନ ଥିଲେ ଧନ କିଏ ଚାହିଁବ? ସମ୍ମାନ ଓ ଗର୍ବ ହରାଇଦେଲେ, ଧନ କିମ୍ବା ଜୀବନର କଣ ଉପଯୋଗ? ନିମ୍ନ ଲୋକ ଧନ ଚାହିଁବେ, ମଧ୍ୟମ ଧନ ଓ ସମ୍ମାନ, ଉତ୍ତମ କେବଳ ସମ୍ମାନ; ସମ୍ମାନ ମହାନଙ୍କର ଧନ । ବନରେ ମଧ୍ୟ ସିଂହ କାହାକୁ ନମସ୍କାର କରେନାହିଁ, ଦିଆଯାଇଥିବା ମାଂସ ଖାଏନାହିଁ, ଅନ୍ୟର ମାଂସ ଦେଖେନାହିଁ; ଉତ୍ତମ ପରିବାରର ଲୋକ ଧନ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନିମ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି ନାହିଁ । ସିଂହ ପାଇଁ କୌଣସି ଅଭିଷେକ ନାହିଁ; ନିଜ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସେ ପଶୁମାନଙ୍କର ରାଜା ହୁଏ । ଅସାବଧାନ ବ୍ୟାପାରୀ, ସ୍ନାନ କରୁଥିବା ନାଇ, ଅହଂକାରୀ ଭିକାରି, ଦରିଦ୍ର କାମୀ, ସୁନ୍ଦରୀ ନାରୀ, ଓ ଅପ୍ରିୟ ଭାଷୀ—ଏମାନେ କେବେ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିନ ହୁଏନାହିଁ । ଦାନଶୀଳ ଦରିଦ୍ର, ଧନୀ କିଞ୍ଚିତ୍, ଅନଶୁଷ୍ଣ ପୁଅ, ଦୁଷ୍ଟ ସେବା, ଓ ଉତ୍ତମ କାର୍ଯ୍ୟରେ ମୃତ୍ୟୁ—ଏହି ପଞ୍ଚ ଲୋକ ପାଇଁ ଅଶୁଭ ଅଟୁଟ ଅପରାଧ । ପ୍ରିୟଜନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଯିବା, ନିଜ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅପମାନ, ଋଣ ରହିଯିବା, ଦୁଷ୍ଟ ସେବା, ଓ ଦରିଦ୍ରତାରେ ବନ୍ଧୁ ବିମୁଖ ହେବା—ଏହି ପଞ୍ଚ ଅଗ୍ନି ବିନା ଜାଳି ଦେଇଥାଏ । ହଜାର ଚିନ୍ତା ମଧ୍ୟରୁ ଚାରିଟି ଝାଡ଼ିର ଧାର ପରି ତୀକ୍ଷ୍ଣ: ନିମ୍ନଙ୍କ ଅପମାନ, ଭୂକ୍, ଅନାସକ୍ତା ସ୍ତ୍ରୀ, ଓ ନିଜ ଲୋକଙ୍କ ଅବରୋଧ । ଆଜ୍ଞାକାରୀ ପୁଅ, ଧନ, ଶିକ୍ଷା, ସୁସ୍ଥ ଦେହ, ଉତ୍ତମ ସାଙ୍ଗତ୍ୟ, ଓ ଶାନ୍ତ ସ୍ତ୍ରୀ—ଏହି ପଞ୍ଚ ଦୁଃଖ ହରିବାର ମୂଳ । ହରିଣ, ହାତୀ, ପତଙ୍ଗ, ମଧୁମକ୍ଷୀ, ଓ ମାଛ ପଞ୍ଚ ଇନ୍ଦ୍ରିୟରେ ଏକ ଏକ ଦ୍ୱାରା ନଷ୍ଟ ହୁଏ; ଯେଉଁଠିଁ ମନୁଷ୍ୟ ପଞ୍ଚୁଟି ଇନ୍ଦ୍ରିୟରେ ଲିନ, ସେ କିପରି ନଷ୍ଟ ହେବେ ନାହିଁ? ଅସହନଶୀଳ, କଠୋର, ଅହଂକାରୀ, ଅସୁଚିତ, ଓ ଅନାମନ୍ତ୍ରିତ ବ୍ରାହ୍ମଣ—ଏହି ପଞ୍ଚ, ବୃହସ୍ପତି ସମାନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସମ୍ମାନ ପାଇବାଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ । ଆୟୁ, କର୍ମ, ଧନ, ଶିକ୍ଷା, ଓ ମୃତ୍ୟୁ—ଏହି ପଞ୍ଚ ଜନ୍ମ ସମୟରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୁଏ । ପାହାଡ଼ ଚଢ଼ିବା, ଜଳ ଅତିକ୍ରମ, ଗାୟ ଚରାଇବା, ଦୁଷ୍ଟଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ, ଓ ପତିତଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର—ଏହି ପଞ୍ଚ ଉତ୍ତମ ଗୁଣ ।