ଏକ ସମୟରେ, ବିଦ୍ୱାନ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶୌନକଙ୍କୁ ଏକ ଗଭୀର ଶିକ୍ଷା ଦିଆଯାଉଥିଲା । ସେମାନେ କହିଲେ—ଏକ ଗୁଣବାନ, ଜ୍ଞାନୀ ଓ ବୁଦ୍ଧିମତ୍ ସନ୍ତାନ ପରିବାରକୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ, ଯେପରି moon ଆକାଶକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରେ । ଏକ ଫୁଲିଥିବା, ସୁଗନ୍ଧିତ ଗଛ ଯେପରି ସମଗ୍ର ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗନ୍ଧ ଦେଇ ମହିମା ବଢାଏ, ଏମିତି ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଅ ସମସ୍ତ ପରିବାରକୁ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଦେଇଥାଏ । ଶତ ଅଗୁଣୀ ସନ୍ତାନର କଣ ଉପକାର? ଏକ ଗୁଣବାନ ପୁଅ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରେ, ଯେପରି moon ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଦେଇଥାଏ, ଅନେକ ତାରା ଦେଇ ନୁହେଁ । ସନ୍ତାନ ଶିଶୁକୁ ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆଦର କରିବା ଉଚିତ, ଦଶ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶାସନ କରିବା ଉଚିତ; ଶୋଳେ ବର୍ଷ ପରେ, ପୁଅକୁ ମିତ୍ର ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ । ଜନ୍ମରେ ପୁଅ ପିତାଙ୍କର ଜନାନୀକୁ ନେଇଯାଏ, ବୃଦ୍ଧିରେ ଧନ ନେଇଯାଏ, ମୃତ୍ୟୁରେ ଜୀବନ ନେଇଯାଏ—ପୁଅ ପରି ଶତ୍ରୁ କିଏ ଅଛି? କେତେବେଳେ ବାଘ ହରିଣ ମୁହଁ ଧରିଥାଏ, କେତେବେଳେ ହରିଣ ବାଘ ମୁହଁ ଧରିଥାଏ; ତାଙ୍କର ସ୍ୱଭାବ ଅଜଣା ଥିଲେ, ପ୍ରତି ପଦକୁ ଅଶ୍ରଦ୍ଧା ରଖିବା ଆବଶ୍ୟକ । ଧୈର୍ୟଶୀଳମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକମାତ୍ର ଦୋଷ ଅଛି—ଲୋକେ ଭାବିପାରନ୍ତି ଯେ ଧୈର୍ୟଶୀଳ ଦୁର୍ବଳ । ଏହା ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ—ସୁଖ ସବୁ ଅସ୍ଥାୟୀ; ଚତୁର ମନୁଷ୍ୟଙ୍କର ଭାବନା ଭଲ ପ୍ରେମରେ କ୍ଷୁଭିତ ହୁଏନାହିଁ । ଶୌନକ, ପିତା ଚାଲିଯିବା ପରେ, ଜେଷ୍ଠ ଭାଇ ପିତା ପରି ହୁଏ; ସେ ସମସ୍ତଙ୍କର ପିତା ଓ ରକ୍ଷକ ଭାବେ ରହିବା ଉଚିତ । ସେ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କ ସହ ସମତାରେ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ, ଭୋଗ ଓ ଜୀବିକାରେ ସହଭାଗୀ ସହ ସମତା ରଖିବା ଉଚିତ, ସନ୍ତାନ ସହ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ହୁଏ । ଅଳ୍ପ ଶକ୍ତି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅନେକଙ୍କର ଏକତା ଭୟଙ୍କର; ଘାସର ବ୍ଲେଡ୍ ଦେଇ ତିଆରି ହେଉଥିବା ରସି ମଧ୍ୟ ହାତୀକୁ ବାନ୍ଧିପାରିବାର ଶକ୍ତି ରଖିଥାଏ । ଅନ୍ୟର ଧନ ନେଇ ଦାନ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଦାନ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ନରକକୁ ଯାଏ; ଫଳ ତାହାର ଦେଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ମିଳେ । ଦେବତାଙ୍କର ଧନ ନଷ୍ଟ କରିବା, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ଧନ ନେଇବା, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଅନ୍ୟାୟ କରିବା—ଏହିମାନେ ପରିବାରର ମର୍ଯ୍ୟାଦା ନଷ୍ଟ କରିଦିଅନ୍ତି । ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା, ମଦପାନ, ଚୋରି, ନିଶ୍ଚୟ ଭଙ୍ଗ କରିଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ପରିଶୋଧନ ଅଛି; କିନ୍ତୁ ଅକୃତଜ୍ନ ବ୍ୟକ୍ତି ପାଇଁ କୌଣସି ପରିଶୋଧନ ନାହିଁ । ଅଧମ, ଜନାନୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜିତ, ଘରରେ ବ୍ୟଭିଚାରୀ ଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ପିତୃଙ୍କ ଓ ଦେବତାଙ୍କର ଅର୍ପଣ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ ନାହିଁ । ଏହି ଚାରିଜଣକୁ ଅନ୍ଧା ବୋଲି ଜାଣ; ଅକୃତଜ୍ନ, ଅସଂସ୍କୃତ, ଦୀର୍ଘ କ୍ରୋଧୀ, ଅସତ୍ୟବାଦୀ; ପଞ୍ଚମ ତାଙ୍କ ଉତ୍ପନ୍ନ । ଦୁଷ୍ଟ ଶତ୍ରୁ ଦୂର୍ବଳ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଛୋଟ ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱକୁ ଭସ୍ମ କରିପାରେ । ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ଯେ ଶାନ୍ତ, ସେଇ ଏକାମାତ୍ର ଶାନ୍ତ; ଶରୀର ଅବସାନ ହେବା ବେଳେ ସମସ୍ତେ ଶାନ୍ତ ହୁଅନ୍ତି । ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଧନ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ସାଧାରଣ, ରାସ୍ତା ପରି; 'ଏହା ମୋର' ଭାବିଲେ ଆନନ୍ଦ ମିଳେ ନାହିଁ । ଶରୀର ଦୋଷ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ, ମନ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ; ମନ ନଷ୍ଟ ହେଲେ ଦୋଷ ମିଟିଯାଏ । ତେଣୁ ମନକୁ ସଦା ସୁସ୍ଥ ରଖିବା ଉଚିତ; ମନ ସୁସ୍ଥ ହେଲେ ଦୋଷ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ । ସୂତ କହିଲେ—ଏକ ଦୁଷ୍ଟ ସଖୀ, ଦୁଷ୍ଟ ରାଜା, ଦୁଷ୍ଟ ପୁଅ, ଦୁଷ୍ଟ ଝିଅ, ଦୁଷ୍ଟ ଦେଶକୁ ଦୂରରୁ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ । ଧର୍ମ ଚାଲିଯାଇଛି, ତପସ୍ୟା ଅସ୍ଥିର, ସତ୍ୟ ଦୂରରେ, ପୃଥିବୀ ଶୂନ୍ୟ, ଲୋକ ଚତୁର, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଲୋଭୀ, ମନୁଷ୍ୟ ନାରୀଙ୍କ ଅଧୀନ, ନାରୀ ଚଞ୍ଚଳ, ଅଧମ ଉଚ୍ଚ—କଳିଯୁଗର ଜୀବନ କେତେ ଦୁଃଖଦାୟକ! ମୃତ ଲୋକ ସଉଭାଗ୍ୟଶାଳୀ । ଯେଉଁମାନେ ଦେଶର ନାଶ, ପରିବାରର ଧ୍ୱଂସ, ଅନ୍ୟରେ ଲିନ ନାରୀ, ଅଗୁଣୀ ପୁଅ ଦେଖିନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଧନ୍ୟ । ଦୁଷ୍ଟ ପୁଅରେ ସୁଖ ନାହିଁ, ଦୁଷ୍ଟ ଜନାନୀରେ ଆନନ୍ଦ ନାହିଁ; ମିଥ୍ୟା ସଖୀରେ ଭରସା ନାହିଁ, ଦୁଷ୍ଟ ରାଜ୍ୟରେ ଜୀବନ ନାହିଁ । ଅନ୍ୟର ଖାଦ୍ୟ, ଧନ, ଶୟନ, ଜନାନୀ, ଘର—ଏମିତି ପାଞ୍ଚ ଅନ୍ୟର ବସ୍ତୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଦ୍ଦଶାରେ ପକାଇଦିଅନ୍ତି । ଆଲୋଚନା, ଶରୀରିକ ସଂସ୍ପର୍ଶ, ସାଥି, ଏକାଠି ଖାଇବା, ବସିବା, ଶୋଇବା, ଯାତ୍ରା—ଏହି ସମସ୍ତ ମାନେ ମଧ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପାପ ଚାଲିଯାଏ । ନାରୀମାନେ ଅପ୍ରତିଷ୍ଠାରେ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ହରାଯାନ୍ତି, ତପସ୍ୟା କ୍ରୋଧରେ, ଗାଈ ବାହାର ଦ୍ୱାରରେ ହରାଯାନ୍ତି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶୂଦ୍ରର ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଲେ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ହରାଯାନ୍ତି । ଏକାଠି ବସିଲେ, ଏକାଠି ଶୋଇଲେ, ଏକାଠି ଖାଇଲେ, ଏକାଠି ଚାଲିଲେ, ପାପ ଏକ ମାଟିଠାରୁ ଅନ୍ୟ ମାଟିକୁ ଜଳ ପରି ଯିଏ । ବିନୋଦରେ ଅନେକ ଦୋଷ, ଶାସନରେ ଅନେକ ଗୁଣ; ତେଣୁ ଶିଷ୍ୟ ବା ପୁଅକୁ ସଦା ଶାସନ କରିବା ଉଚିତ । ଯାତ୍ରା ଶରୀରର ବୃଦ୍ଧି, ପାହାଡ଼ର ବୃଦ୍ଧି ଜଳ, ନାରୀର ବୃଦ୍ଧି ବିରାମ, ଦୁର୍ବଳ ଜୀବନ ରବି ରେ ହୁଏ । ଅଧମ ଜଗଡ଼ା ଚାହେ, ମଧ୍ୟମ ସମ୍ମତି ଚାହେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଚାହେ; ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନଙ୍କର ଧନ । ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଧନର ମୂଳ; ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଥିଲେ ଧନର କଣ ଦରକାର? ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଓ ଗର୍ବ ହରାଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ପାଇଁ ଧନ କିମ୍ବା ଜୀବନର କଣ ଦରକାର? ଅଧମ ଧନ ଚାହେ, ମଧ୍ୟମ ଧନ ଓ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଚାହେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଚାହେ; ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନଙ୍କର ଧନ । ଜଙ୍ଗଲରେ ସିଂହ କେହିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେନାହିଁ, ଅନ୍ୟର ମାଂସ ଦେଖେନାହିଁ, ଦିଆଯାଇଥିବା ଭୋଜନ ଖାଏନାହିଁ; ଉଚ୍ଚ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ହେଉଥିବା ଲୋକ ଧନ ନାହିଁ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ କ୍ଷୁଦ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ କରନାହିଁ । ସିଂହ ପାଇଁ କେହି ଅଭିଷେକ କରନାହିଁ; ତାଙ୍କର ନିଜ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସିଂହ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ରାଜା ହୁଏ । ଅସାବଧାନ ବ୍ୟାପାରୀ, ନାଇ, ଅଭିମାନୀ ଭିକାରୀ, ଦୁଃଖୀ କାମୀ, ସୁନ୍ଦରୀ ନାରୀ, ଅପ୍ରିୟବାଦୀ—ଏମାନେ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ କରନାହିଁ । ଦାନଶୀଳ ଦୁଃଖୀ, ଧନୀ କଞ୍ଜ, ଅନୁଶାସନ ନ କରୁଥିବା ପୁଅ, ଦୁଷ୍ଟ ସେବା, ଭଲ କାର୍ଯ୍ୟରେ ମୃତ୍ୟୁ—ଏହି ପାଞ୍ଚ ମାନେ ଲୋକ ପାଇଁ ଅପବ୍ୟବହାର ।