ଏକ ସମୟର କଥା, ଶୌନକ ଋଷିଙ୍କୁ ଦେଖି ଏକ ଜ୍ଞାନୀ ମୁନି ଏଭଳି ଉପଦେଶ ଦେଲେ—“ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ କେବେ ମହିଳା, ରାଜା, ଅଗ୍ନି, ସର୍ପ, ଶାସ୍ତ୍ରପାଠ, ଶତ୍ରୁ ସେବା କିମ୍ବା ଭୋଗର ଆନନ୍ଦ ଉପରେ ଆସ୍ଥା ରଖିବେ ନାହିଁ। ଯିଏ ବିଶ୍ୱାସଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ସେଠାରେ ବିଶ୍ୱାସ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏବଂ ଯିଏ ବିଶ୍ୱାସଯୋଗ୍ୟ, ସେଠାରେ ଅତିରିକ୍ତ ବିଶ୍ୱାସ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ବିଶ୍ୱାସରୁ ଭୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ଏବଂ ଏହା ମୂଳକୁ କାଟି ଦେଇପାରେ। ଶତ୍ରୁ ସହ ଶାନ୍ତି କରି ପରେ ଯଦି ଅତି ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ, ତେବେ ଏହା ଗଛର ଶିରା ଉପରେ ଶୁଇବା ପରି—ପଡିବା ପରେ ମାନେ ଜାଣିବ। କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଅତି ମୃଦୁ କିମ୍ବା ଅତି କଠୋର ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ମୃଦୁକୁ ମୃଦୁ ଦ୍ୱାରା, କଠୋରକୁ କଠୋର ଦ୍ୱାରା ଦଳିଦିଆଯାଏ। ଅତି ସରଳ କିମ୍ବା ଅତି ମୃଦୁ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କାରଣ ସରଳ ଗଛକୁ କାଟିଦିଆଯାଏ, ଯେଉଁଠିକି ଟେଡ଼ା ଗଛ ଅଛି, ସେହିଠି ରହିଯାଏ। ଫଳ ଦେଉଥିବା ଗଛ ନମିଯାଏ, ଭଲ ଲୋକ ମୃଦୁ ଓ ନମ୍ର ହୁଅନ୍ତି; ଶୁଖିଲା ଗଛ ଓ ମୂର୍ଖ କେବେ ନମନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ଭାଙ୍ଗିଯାନ୍ତି। ଯେପରି ଅନାହୁତ ଦୁଃଖ ଆସିଯାଏ ଏବଂ ଯାଏ, ସେପରି ଅବସରକୁ ମନୁଷ୍ୟ ମେଉଁଛି ବିଲମ୍ବ ନ କରି, ବିଲେଇ ପ୍ରାୟ ଚଞ୍ଚଳତାରେ ଧରିବା ଦରକାର। ସଜ୍ଜନଙ୍କ ସହିତ ଆଗୁଆଁ ଓ ପଛୁଆଁ ଦୁଇଁଥରେ ଦୂରଦର୍ଶିତା ଓ ଧନ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ୍; ଦୁର୍ଜନଙ୍କ ସହିତ ଚାହିଁଲେ ଯେପରି ଚାଲିପାରିବେ। ଛଅ କାନ୍ରେ ରହିଥିବା ଗୁପ୍ତ କଥା ଚାରିପାଖରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ; ଚାରି କାନ୍ରେ ଏହା ରହିଯାଏ; କିନ୍ତୁ ଦୁଇ କାନ୍ରେ ଥିଲେ ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ଜାଣିପାରିବେ ନାହିଁ। ଯେ ଗାଈ ଦୁଧ ଦିଏନାହିଁ କିମ୍ବା ଗର୍ଭବତୀ ନୁହେଁ, ତାହା କ’ଣ କାମର? ଏଭଳି ପୁଅ ଯିଏ ଶିକ୍ଷିତ ନୁହେଁ କିମ୍ବା ଧର୍ମିକ ନୁହେଁ, ସେ କ’ଣ ଉପକାରୀ? କେବଳ ଗୁଣୀ, ଜ୍ଞାନୀ ଏକ ପୁଅ ପରିବାରକୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ—ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ର ଆକାଶକୁ ପ୍ରଭା ଦେଇଥାଏ। ଏକ ଫୁଲ ଫୁଟିଥିବା ସୁଗନ୍ଧିତ ଗଛ ସମସ୍ତ ଅଟବୀକୁ ଘ୍ରାଣ ଦେଇଥାଏ, ସେପରି ଭଲ ପୁଅ ପରିବାରକୁ କୀର୍ତ୍ତି ଦେଉଛି। ଶତପୁଅ ଯଦି ଗୁଣହୀନ, ସେମାନଙ୍କ କ’ଣ କାମ? ଏକ ଗୁଣୀ ପୁଅ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରେ, ଚନ୍ଦ୍ର ପରି; ହଜାର ତାରା ଏହି କାମ କରିପାରେନି। ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୁଅକୁ ଆନୁଗ୍ରହ କର; ଦଶ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶାସନ କର; ଏବଂ ସୋଳ ବର୍ଷ ପରେ ପୁଅଙ୍କୁ ବନ୍ଧୁ ପରି ବ୍ୟବହାର କର। ଜନ୍ମ ସମୟରେ ପୁଅ ବାପାଙ୍କର ଜନୀକୁ ନେଇଯାଏ, ବଢିବା ସମୟରେ ଧନ ନେଇଯାଏ, ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ଜୀବନ ନେଇଯାଏ—ପୁଅ ପରି ଶତ୍ରୁ ଆଉ କିଛି ନାହିଁ। କେତେକ ବାଘ ହରିଣ ମୁହଁ ଧରିଥାନ୍ତି, କେତେକ ହରିଣ ବାଘ ମୁହଁ ଧରିଥାନ୍ତି; ସ୍ୱଭାବ ଅଜ୍ଞାତ ଥିଲେ ପ୍ରତି ଚରଣରେ ସନ୍ଦେହ ଦରକାର। ଧୈର୍ୟଶୀଳଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗୋଟିଏ ଦୋଷ ଅଛି—ଲୋକେ ଭାବିପାରନ୍ତି ଯେ ସେ ଦୁର୍ବଳ। ଏହି ନିଶ୍ଚୟ ଧର, ଭୋଗ ଅସ୍ଥାୟୀ; ଏବଂ ମୂର୍ଖଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚତୁରଙ୍କ ମନ କେବେ ବି ଅସ୍ଥିର ହୁଏନି। ଏହିପରି ଶୌନକ, ବାପା ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ବଡ଼ ଭାଇ ବାପା ପରି; ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ୍। ସମସ୍ତ ଛୋଟ ଭାଇ, ଉପଭୋଗ ଓ ଜୀବିକାରେ ସମାନ ଅଂଶୀ, ଏବଂ ପୁଅମାନଙ୍କ ସହିତ ସମଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଦରକାର। ଅଳ୍ପ ଶକ୍ତି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏକତା ଦ୍ୱାରା ବଡ଼ କାମ ହୁଏ; ଘାସର ରସି ମଧ୍ୟ ହାତୀକୁ ବାନ୍ଧିପାରେ। ଅନ୍ୟର ଧନ ନେଇ ଦାନ କରିଥିବା ଲୋକ ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି; ଫଳ ତାହାର ଯିଏର ଧନ ଥିଲା ସେଠାରେ ଯାଏ। ଦେବତାଙ୍କର ଧନ ନଷ୍ଟ କରିବା, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଧନ ହରିବା, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିବାରେ ପରିବାର ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ନଷ୍ଟ ହୁଏ। ବ୍ରାହ୍ମଣଘାତୀ, ମଦପାନୀ, ଚୋର କିମ୍ବା ପ୍ରତିଜ୍ଞାଭଙ୍ଗୀ ପାଇଁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଅଛି; କିନ୍ତୁ କୃତଘ୍ନ ପାଇଁ କିଛି ନାହିଁ। ଅଧମ, ସ୍ତ୍ରୀପତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦଳିତ, କିମ୍ବା ଯେଉଁଠି ପରସ୍ତ୍ରୀ ଅଛି ସେଉଁଠି ପିତୃଦେବତା, ଦେବତା ନ ବଳି ନ ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି। ଏହି ଚାରିପ୍ରକାର ଲୋକକୁ ଚୁତ୍ସ୍ଥ ମାନ; କୃତଘ୍ନ, ଅସଂସ୍କୃତ, ଦୀର୍ଘକ୍ରୋଧୀ, ଅସତ୍ୟବାଦୀ; ପଞ୍ଚମ ତାଙ୍କୁ ଜନ୍ମରେ ମିଳେ। ଦୁଷ୍ଟ ଶତ୍ରୁ ଦୁର୍ବଳ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଉପେକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଅନ୍ୟଥା ଛୋଟ ଅଗ୍ନି ବି ବିଶ୍ୱକୁ ଭସ୍ମ କରିପାରେ। ଯେବେ ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ଶାନ୍ତି ରହେ, ସେହିଏ ସତ୍ୟ ଶାନ୍ତ; ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ଶରୀର ଅଶକ୍ତ ହେବା ପରେ ଶାନ୍ତ ହେବା କ’ଣ ଦୁର୍ଲଭ? ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଧନ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ସାଧାରଣ, ପଥ ପରି; ‘ମୋର’ ଭାବିଲେ ଆନନ୍ଦ ମିଳେ ନାହିଁ। ଶରୀର ଦୋଷ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ, ମନ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ; ଯେବେ ମନ ନଷ୍ଟ ହୁଏ, ଦୋଷ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୁଏ। ତେଣୁ ମନକୁ ସଦା ସୁସ୍ଥ ରଖିବା ଦରକାର; ମନ ସୁସ୍ଥ ଥିଲେ ଦୋଷ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ। ଏହିପରି ସୂତ ମହାମୁନି କହିଲେ—ଖରାପ ସଖୀ, ଦୁଷ୍ଟ ରାଜା, ଖରାପ ପୁଅ, ଖରାପ ଝିଅ, ଏବଂ ଖରାପ ଦେଶକୁ ଦୂରରୁ ବଞ୍ଚିବା ଉଚିତ୍। ଧର୍ମ ଚାଲିଗଲା, ତପ ଅସ୍ଥିର, ସତ୍ୟ ଦୂର, ଭୂମି ବଞ୍ଜ, ଲୋକ ଚତୁର, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଲୋଭୀ, ଲୋକ ନାରୀ ଆସକ୍ତ, ନାରୀ ଚଞ୍ଚଳ, ଅଧମ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ—ହାୟ! କଳିଯୁଗର ଜୀବନ କେତେ ଦୁଃଖଦ! ମୃତ୍ୟୁ ଲାଭୀ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ। ଯେଉଁମାନେ ଦେଶ ନାଶ, ପରିବାର ଧ୍ୱଂସ, ପତ୍ନୀ ପରପୁରୁଷ ପ୍ରେମିକା, କିମ୍ବା ଦୁଷ୍ଟ ପୁଅ ଦେଖିନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ। ଖରାପ ପୁଅରେ ସୁଖ ନାହିଁ, ଖରାପ ସ୍ତ୍ରୀରେ ଆନନ୍ଦ ନାହିଁ; ମିଥ୍ୟା ସଖୀରେ ବିଶ୍ୱାସ ନାହିଁ, ଦୁଷ୍ଟ ରାଜ୍ୟରେ ଜୀବନ ନାହିଁ। ଅନ୍ୟର ଭୋଜନ, ଅନ୍ୟର ଧନ, ଅନ୍ୟର ଶୟନ, ଅନ୍ୟର ନାରୀ, ଏବଂ ଅନ୍ୟର ଘରରେ ବସିବା—ଏହି ସବୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଧନ୍ୟତାକୁ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ କରିଦିଏ। କଥାବାର୍ତ୍ତା, ଶରୀରିକ ସଂସ୍ପର୍ଶ, ସଂଗ, ସହଖାଇ, ଏକାସାଥି ବସିବା, ଶୁଇବା କିମ୍ବା ଯାତ୍ରା କରିବାରେ ପାପ ଏକରୁ ଅନ୍ୟକୁ ପ୍ରସାରିତ ହୁଏ। ନାରୀ ରୂପ ନଷ୍ଟ ହୁଏ, କ୍ରୋଧରେ ତପ ନଷ୍ଟ ହୁଏ, ଗାଈ ଦ୍ୱାରରେ ଘୁଞ୍ଚି ନଷ୍ଟ ହୁଏ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶୂଦ୍ର ଭୋଜନରେ ନଷ୍ଟ ହୁଏ।