ଏକ ସମୟର କଥା, ମହାର୍ଷିମାନେ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଜୀବନର ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ଓ ଆଚରଣ ଶିକ୍ଷା ଦେଉଥିଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ— ଦରିଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ବିଷ ହେଉଛି ସଂଗ୍ରହ; ବୃଦ୍ଧଙ୍କ ପାଇଁ ବିଷ ହେଉଛି ଯୁବତୀ; ଘାସରୁ ଶିଖିଥିବା ଜ୍ଞାନ ବିଷ ସମାନ; ଏବଂ ଅଜୀର୍ଣ୍ଣ ସମୟରେ ଖାଦ୍ୟ ମଧ୍ୟ ବିଷ ଭଳି। ଏହି ସବୁ ଜୀବନରେ ଅସୁବିଧା ଆଣିଥାଏ। ଯେଉଁଠି ଗାୟକ କଣ୍ଠସ୍ଥ ନୁହେଁ, ସେଠି ଗୀତ ମଧୁର ଲାଗେ; ନିମ୍ନମାନ୍ୟଙ୍କୁ ଉଚ୍ଚ ଆସନ ପ୍ରିୟ; ଦରିଦ୍ରଙ୍କୁ ଦାନ ପ୍ରିୟ; ଏବଂ ଧରିତ୍ରୀକୁ ଯୁବତୀ ପ୍ରିୟ। ଏହି ଭାବରେ ବିଭିନ୍ନ ଜୀବନ ଅନୁଭୂତି ଦେଖାଯାଏ। ଅତିରିକ୍ତ ପାଣି ପିଇବା, ଦୃଢ଼ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବା, ଶରୀର ତତ୍ତ୍ୱ ଅଧିକ ହ୍ରାସ, ପ୍ରାକୃତିକ ଆବଶ୍ୟକତା ଦମନ, ଦିନେ ଶୁଅ, ରାତିରେ ଜାଗିବା— ଏହି ଛଅଟି କାରଣରୁ ରୋଗ ଦେହରେ ଆସେ। ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସୂର୍ଯ୍ୟର ପ୍ରଭାବ, ଅତି ସମ୍ଭୋଗ, ଶ୍ମଶାନର ଧୂଆଁ, ଅଗ୍ନି ଉପରେ ହାତ ଗରମ କରିବା, ରଜସ୍ୱଳା ନାରୀଙ୍କୁ ଚାହିଁବା— ଏହି ସବୁ ଦୀର୍ଘାୟୁ ହ୍ରାସ କରେ। ଶୁଷ୍କ ମାଂସ, ବୃଦ୍ଧା ନାରୀ, ପ୍ରଭାତ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ତାଜା ଦହି, ପ୍ରଭାତ ସମ୍ଭୋଗ, ଓ ଶୟନ— ଏହି ଛଅ ଜୀବନ ଶୀଘ୍ର ଶେଷ କରେ। ତାଜା ଘଉଁ ଘିଅ, ଦ୍ରାକ୍ଷା, ଯୁବତୀ, ଦୁଧ ମୂଳକ ଖାଦ୍ୟ, ଗରମ ପାଣି, ଏବଂ ଗଛର ଛାୟା— ଏହି ଛଅ ମଧ୍ୟ ଜୀବନ ଶୀଘ୍ର ଶେଷ କରିଦିଏ। କୁଆଁର ପାଣି, ବଟବୃକ୍ଷର ଛାୟା, ଓ ନାରୀର ସ୍ନେହ— ଶୀତକାଳରେ ଉଷ୍ଣ, ଗ୍ରୀଷ୍ମକାଳରେ ଶୀତଳ ଅନୁଭୂତି ଦେଇଥାଏ। ତିନିଟି ଜିନିଷ ଶୀଘ୍ର ଶକ୍ତି ଦେଇଥାଏ: ଶିଶୁମାନେ ତେଲ ମାଲିଶ, ଉତ୍ତମ ଭୋଜନ, ଓ ବିଶ୍ରାମ। ତିନିଟି ଶକ୍ତି କ୍ଷୟ କରେ: ଯାତ୍ରା, ସମ୍ଭୋଗ, ଓ ଜ୍ୱର। ଶୁଷ୍କ ମାଂସ, ଦୁଧ, ଓ ସ୍ତ୍ରୀ/ଶତ୍ରୁ ସହ ସଂଗତି— ରାଜାଙ୍କ ସହ ଏହି ସବୁ ଦୂରେଇ ରଖିବା ଉଚିତ, ନହେଲେ ଶୀଘ୍ର ବିଚ୍ଛେଦ ହୁଏ। ଯେଉଁମାନେ ମେଳା କପଡ଼ା ପିନ୍ଧନ୍ତି, ଦାନ୍ତ ସଫା କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଅତି ଭୋଜନ କରନ୍ତି, କଠୋର କଥା କହନ୍ତି, ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ସମୟରେ ଶୁଅନ୍ତି— ତାଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଛାଡ଼ି ଦିଏ, ଚକ୍ରଧାରୀ ଭଗବାନ୍ କୁ ମଧ୍ୟ। ଘାସ କଟିବା, ମାଟି ଖୋଡ଼ିବା, ପାଏ ମସିହା କରିବା, ଦାନ୍ତ ସଫା କରିବା ଅବହେଳା, ମେଳା କପଡ଼ା, କଠୋର କେଶ, ଦୁଇଥର ଶୁଅ, ନଗ୍ନ ଶୁଅ, ଅତି ଭୋଜନ କିମ୍ବା ଅତି ହସ, ନିଜ ଶରୀର କିମ୍ବା ବିଛନାରେ ସଙ୍ଗୀତ— ଏହି ସବୁ କେଶବଙ୍କ ଧନ୍ୟତା କୁ ମଧ୍ୟ ନାଶ କରେ। ଯେଉଁମାନେ ମୁଣ୍ଡ ଭଲ ଧୋଇଥାନ୍ତି, ପାଏ ଭଲ ଧୋଇଥାନ୍ତି, ଶିଳ୍ପିନୀ ନାରୀଙ୍କୁ ସେବା କରନ୍ତି, ଅଳ୍ପ ଭୋଜନ କରନ୍ତି, ନଗ୍ନ ଶୁଅନ୍ତି ନାହିଁ, ନିଷିଦ୍ଧ ଦିନରେ ସମ୍ଭୋଗ ନ କରନ୍ତି— ଏହି ଛଅ ଦୀର୍ଘ ହରାଇଥିବା ଶ୍ରୀକୁ ଫେରାଇ ଆଣେ। ମୁଣ୍ଡରେ ଫୁଲ ପିନ୍ଧିବା, ବିଶେଷକରି ସୁଗନ୍ଧିତ ପାଣାଡ଼ର— ଅପଶକୁନ ଦୂର କରେ। ଦିପର ପଶ୍ଚିମ ଛାୟା, ବିଛାନା କିମ୍ବା ଆସନର ଛାୟା, ଧୋବୀର ଧୁଳି— ଏଠି ଲକ୍ଷ୍ମୀ ବାସ କରନ୍ତି। ପ୍ରଭାତ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଶବ ଧୂଆଁ, ବୃଦ୍ଧା ନାରୀ, ତାଜା ଦହି, ଝାଡ଼ୁର ଧୁଳି— ଦୀର୍ଘାୟୁ ଚାହୁଁଥିଲେ ଏହି ସବୁ ଦୂରେଇ ରଖ। ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ, ଧାନ, ଗାଈର ଧୁଳି ଶୁଭ; କିନ୍ତୁ ଗଧା, ଉଠ, ଛାଗଳର ଧୁଳି ଅଶୁଭ ମନେ କର। ଗାଈ, ଧାନ, ପୁଅର ଶରୀରର ଧୁଳି ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ, ଦୁର୍ଗୁଣ ଦୂର କରେ। ଛାଗଳ, ଗଧା, ଓ ଝାଡ଼ୁର ଧୁଳି ମହାପାପ, ଅଶୁଚି ଆଣେ। କୁଲାର ପବନ, ନଖ ଧୋଇଥିବା ପାଣି, ଅସ୍ନାନ ବସ୍ତ୍ରର ପାଣି, କେଶ ଧୋଇଥିବା ପାଣି, ଓ ଝାଡ଼ୁର ଧୁଳି— ଏହି ସବୁ ଆଗର ପୁଣ୍ୟ ନାଶ କରେ। ଦୁଇଜଣ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅଗ୍ନି, ଦମ୍ପତି, ମାଲିକ ଓ ଚାକର, ଘୋଡ଼ା ଓ ବଳଦ ମଧ୍ୟରେ ଦେହ ବାଢ଼ିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ କେଉଁଠି ବିଶ୍ୱାସ କରିବେ? ସ୍ତ୍ରୀ, ରାଜା, ଅଗ୍ନି, ସର୍ପ, ଶ୍ରୁତି, ଶତ୍ରୁ ସେବା କିମ୍ବା ଭୋଗରେ କେବେ ବିଶ୍ୱାସ କରିବେ ନାହିଁ। ଅବିଶ୍ୱାସ୍ୟକୁ ବିଶ୍ୱାସ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ବିଶ୍ୱାସ୍ୟକୁ ଅତି ବିଶ୍ୱାସ କରିବା ମଧ୍ୟ ଉଚିତ ନୁହେଁ; ବିଶ୍ୱାସରୁ ଭୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏହା ମୂଳକୁ ମଧ୍ୟ କାଟିଦିଏ। ଶତ୍ରୁ ସହ ମିଳନ ପରେ ଅତି ବିଶ୍ୱାସ କଲେ, ଗଛ ମୁଣ୍ଡରେ ଶୁଅ ଭଳି, ପଡ଼ିଲେ ମାତ୍ର ଜାଗିବ। ଅତି ମୃଦୁ ନ ହେବା ଉଚିତ, ଅତି କଠୋର ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ମୃଦୁକୁ ମୃଦୁ ଦ୍ୱାରା, କଠୋରକୁ କଠୋର ଦ୍ୱାରା ଜୟ କରାଯାଏ। ଅତି ସରଳ ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଅତି ମୃଦୁ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; କାରଣ ସରଳ ଗଛ କଟିଦିଯାଏ, ବାଙ୍କା ଗଛ ରହିଯାଏ। ଫଳ ଦେଉଥିବା ଗଛ ନମେ, ନିତ୍ୟ ଲୋକ ନମ୍ର; ଶୁଷ୍କ ଗଛ ଓ ମୂର୍ଖ ନ ନମେ, ଭଙ୍ଗିଯାନ୍ତି। ଯେପରି ଅନାମନ୍ତ୍ରିତ ଦୁଃଖ ଆସିଯାଏ ଓ ଯାଏ, ସେପରି ଅବସର ଦେଖି ନରେ କ୍ଷଣ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ, ବିଳେଇ ପ୍ରାୟ ଶିକାର କରିଥାଏ। ଶିଷ୍ଟଙ୍କ ସହ ବଡ଼ ସାବଧାନି ଓ ଧନ ସହ କାମ କର; ନିଷ୍ଠୁରଙ୍କ ସହ ଇଚ୍ଛାମତେ ଆଚରଣ କର। ଛଅ କାନରେ ରହସ୍ୟ କହିଲେ, ଖୁଲିଯାଏ; ଚାରି କାନରେ ରହେ, ରହସ୍ୟ ରହିଯାଏ; ଦୁଇ କାନରେ ରହିଲେ ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ଜାଣିପାରିବେ ନାହିଁ। ଯେ ଗାଈ ଦୁଧ ଦିଏ ନାହିଁ, ଗର୍ଭିଣୀ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ତାହାର କଣ ଉପକାର? ଯେ ପୁଅ ନ ଶିକ୍ଷା ନ ଧର୍ମିକ, ତାହାର କଣ ମୂଲ୍ୟ? ଏକ ଉତ୍ତମ ପୁଅ, ଜ୍ଞାନ ଓ ବୁଦ୍ଧି ସମ୍ପନ୍ନ, ପରିବାରକୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ— ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ର ଆକାଶକୁ ଆଲୋକିତ କରେ। ଏକ ସୁଗନ୍ଧିତ ଫୁଲ ଗଛ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅରଣ୍ୟକୁ ଶୁଭ ଗନ୍ଧ ଦେଇଥାଏ, ଏପରି ଉତ୍ତମ ପୁଅ ପରିବାରକୁ ମାନ୍ୟତା ଦେଇଥାଏ। ଶତପୁତ୍ର ଧର୍ମହୀନ ଥିଲେ କଣ ଲାଭ? ଏକ ଧର୍ମିକ ପୁଅ ଅନ୍ଧକାର ଦୂର କରେ, ଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି, ହଜାର ତାରା ନୁହେଁ। ପଞ୍ଚ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପିଲାକୁ ଆଦର, ଦଶ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶିକ୍ଷା, ଷୋଳ ହେଲେ ସମ୍ମାନ ସହ ବନ୍ଧୁ ଭଳି ବ୍ୟବହାର କର। ଜନ୍ମ ସମୟରେ ପୁଅ ବାପାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀକୁ ନେଇଯାଏ, ବଡ଼ ହେଲେ ଧନକୁ, ମୃତ୍ୟୁବେଳେ ଜୀବନକୁ— ପୁଅ ଭଳି ଶତ୍ରୁ ନାହିଁ। କେତେକ ଅଜଗର ମୃଗମୁଖୀ, କେତେକ ହରିଣ ଅଜଗରମୁଖୀ— ସ୍ୱଭାବ ଅଜଣା ହେଲେ ପ୍ରତି ପଦକ୍ଷେପରେ ସନ୍ଦେହ ଦରକାର। ଧୈର୍ୟଶୀଳଙ୍କର ଏକମାତ୍ର ଦୋଷ— ଲୋକେ ତାଙ୍କୁ ଦୁର୍ବଳ ଭାବେ ଭାବନ୍ତି।