ଏକ ସମୟରେ ଶୌନକ ଋଷିଙ୍କୁ କିଛି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ନୀତି ଓ ଜୀବନ ଶିକ୍ଷା କଥା ଶ୍ରୀମନ୍ତ ବ୍ୟାସଦେବ କହିଲେ। ବ୍ୟାସଦେବ କହିଲେ—“ଏକାନ୍ତରେ ମା, ବୋନ୍, କିମ୍ବା ଝିଅ ସହିତ ବସିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଲୋକକୁ ମଧ୍ୟ ଭ୍ରମିତ କରିପାରେ। ନିଜ ଜନନୀ, ବୋନ୍, କିମ୍ବା ଝିଅ ପ୍ରତି ପ୍ରତିକୂଳ ରାଗ ନଥାଏ; ଯେମିତି କାରଣ, ସେମିତି ଦଣ୍ଡ ମିଳିଥାଏ। ଏକ ଯୁଗର ପବନ, ଘୋଡ଼ା, ଏବଂ ବଡ଼ ସମୁଦ୍ରର ଚାଲିବା ଅନୁମାନ କରିପାରିବା, କିନ୍ତୁ ଅସମ୍ବେଦନଶୀଳ ଝିଅର ମନ ଅନୁମାନ କରିପାରିବା ଅସମ୍ଭବ। ସତ୍ତ୍ୱ, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ, ଏକାନ୍ତ, କିମ୍ବା ଅନୁରୋଧ କରିବା ପାଇଁ କୌଣସି ଲୋକ ନଥାଏ; ଏହିପରି ନିର୍ମଳତା ନିଜରେ ଝିଅମାନେ ରଖିଥାନ୍ତି। ଯେଉଁ ଝିଅ ସ୍ୱାମୀ ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ସେ ତାଙ୍କୁ ସେବା କରିବାରେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଛି, ଯଦିଓ ଅନ୍ୟ ଲୋକ ଭଲ ଲାଗେ; ଲେକିନ୍ ପୁରୁଷମାନେ ଅନ୍ୟ ଝିଅ ନ ପାଇଲେ, ଏହା ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଅପରାଧ ନୁହେଁ। ଜନନୀ ଯଦି ରାଗରେ ଲୁପ୍ତ ହୋଇ କିଛି ଗୁପ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ, ତାହା ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ବିଶେଷ କରି ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ର ଥିବା ଲୋକ, ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଅନ୍ୟ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ଶୁଅ, ସବୁବେଳେ ଅନ୍ୟଙ୍କ ଇଚ୍ଛାକୁ ଅନୁସରଣ କରିବା, ଅତି ହସି-ମଜା କରିବା, ଏବଂ ଅସତ୍ୟ ଦୁଃଖ ଦେଖାଇବା; ଦେହକୁ ମୂଲ୍ୟ ପାଇଁ ଦେଇବା, ମୃଗବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ନଖରେ ଗଳା ଫାଟିବା, ଗଳାରେ ଅନେକ ଗହଣା ପିନ୍ଧିବା—ଏହିପରି ଲକ୍ଷଣ ବିଶ୍ୱରେ ବେଶ୍ୟାଙ୍କ ମୂଲ୍ୟ ବା ଦାମ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ। ଅଗ୍ନି, ଜଳ, ଝିଅ, ମୂର୍ଖ, ସାପ, ଏବଂ ରାଜ ଗୃହ—ଏହି ଛଅଟି ସବୁବେଳେ ଅନ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ଏହିମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ଦେଇପାରନ୍ତି। ଏକ ବିଦ୍ୱାନ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଦକ୍ଷ ହେଲେ, ଏକ ରାଜା ଶାସନରେ ଦକ୍ଷ ହେଲେ, କିମ୍ବା ଏକ ଯୁବତୀ ସୁନ୍ଦରୀ ଓ ଶୀଳବତୀ ହେଲେ, ଏଥିରେ କୌଣସି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଏକ ଦରିଦ୍ର ଲୋକ କେବେ ଅପରାଧ କରିନାହିଁ, ଏହିଠି ଏକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ। ନିଜ ଦୋଷ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଅନ୍ୟଙ୍କ ଶିକ୍ଷାର ଦୋଷ ମଧ୍ୟ ଉଘାଡ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କଛୁଆ ପରି ନିଜ ଅଙ୍ଗଗୁଡିକୁ ଲୁଚାଇ ରଖିବା ଓ ଅନ୍ୟଙ୍କ ଦୁର୍ବଳତା ଦେଖିବା ଉଚିତ୍। ଝିଅମାନେ ନିମ୍ନପାତାଳରେ କିମ୍ବା ଉଚ୍ଚ ଦିଵାଲ ପଛରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ବାଲ ନଥିଲେ ଅପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ; ତେଣୁ କିଏ ତାଙ୍କୁ ଅପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବେ? ଏକ ଅତି ଚତୁର୍, ଗୁପ୍ତ ଜ୍ଞାନ ଥିବା, ନିଜ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ କଣ୍ଟକ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି, ଏକ ବାହ୍ୟ ଶତ୍ରୁ ଠାରୁ ଅଧିକ ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ। ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି ଶିଶୁକୁ ମିଠା ଦେଇ ଖୁସି କରେ, ଛାତ୍ରକୁ ଶିକ୍ଷା ଦେଇ ଖୁସି କରେ, ଝିଅକୁ ଧନ ଦେଇ ଖୁସି କରେ, ଦେବତାଙ୍କୁ ତପସ୍ୟା ଦେଇ ଖୁସି କରେ, ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଉଚିତ ଆଚରଣ ଦେଇ ଖୁସି କରେ, ସେ ଏକ ବିଦ୍ୱାନ୍। ଯେଉଁମାନେ ଚତୁର୍ତ୍ତାରେ ମିତ୍ରତା, ଅପବିତ୍ରତାରେ ଧର୍ମ, ଅନ୍ୟଙ୍କୁ କ୍ଷତି ଦେଇ ସମୃଦ୍ଧି, ଅସୁବିଧାରେ ଜ୍ଞାନ, କିମ୍ବା ଜୋର କରି ଝିଅ ପ୍ରାପ୍ତି—ଏମାନେ ଜ୍ଞାନୀ ନୁହେଁ। ଏକ ମୂଢ଼ ଲୋକ ଫଳ ପାଇଁ ଫଳଦାୟୀ ଗଛ କାଟିଦେଇଲେ, ସେ କେବଳ ଅଫଳ ମିଳିବା ସହିତ ବଡ଼ ଅପରାଧ କରିଥାଏ। ଧନୀ ସନ୍ୟାସୀ, ଦୂରରେ ଥିବା କାମକୁଳି, ମଦ୍ୟପାନୀ, ଏବଂ ପତିବ୍ରତା ଝିଅ—ଏମାନେ ଉପରେ ମୋର ଆସ୍ଥା ନାହିଁ। ଅପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଉପରେ ବିଶ୍ୱାସ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ମିତ୍ର ଉପରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; କାରଣ ମିତ୍ର ରୁଷ୍ଟ ହେଲେ ସମସ୍ତ ଗୁପ୍ତ କଥା ଖୋଲିଦେଇପାରେ। ସମସ୍ତ ଜୀବରେ ଆସ୍ଥା ଓ ଉତ୍ତମତା ରଖିବା, ନିଜ ସ୍ୱଭାବ ଲୁଚାଇ ରଖିବା—ଏହା ଏକ ଉତ୍ତମ ଲୋକର ଲକ୍ଷଣ। ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଏ, ତାହାର କର୍ତ୍ତାକୁ ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ୍, ତଥାପି ସବୁ ପରିସ୍ଥିତିରେ ସାହସ ଓ ବୁଦ୍ଧିରେ ଚଳିବା ଉଚିତ୍। ବିଦ୍ୱାନ୍ ଲୋକ ଜରା ଝିଅ, ନୂତନ ମଦ୍ୟ, ଶୁଖୁଆ ମାଂସ, ତିନି ପ୍ରକାର ମୂଳ, ରାତିରେ ଦହି, ଦିନେ ଶୁଅ—ଏମାନେ ଦୂରେ ରଖିବା ଉଚିତ୍। ବିପ୍ର, ଜରା ଝିଅ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଗ୍ରାସ ଭୋଜନ, ଅପଚୟ ଦେହ, ଦେହିକ ଅନୁରୋଧ ଦମନ, ଦିନେ ଶୁଅ, ରାତିରେ ଜାଗିବା—ଏହି ଛଅଟି ରୋଗ ଆଣିଦିଏ। ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଅତି ମିଳନ, ଶ୍ମଶାନ ଧୂଆଁ, ଅଗ୍ନିରେ ହାତ ତାପିବା, ଋତୁମତୀ ଝିଅକୁ ଦେଖିବା, ଏବଂ ଏହି ସବୁ ଏକସাথে—ଏହି ଚିରଯୁବନ ହ୍ରାସ କରିଥାଏ। ଶୁଖୁଆ ମାଂସ, ଜରା ଝିଅ, ପ୍ରଭାତ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ତାଜା ଦହି, ଉଷାକାଳର ମିଳନ, ଶୁଅ—ଏହି ଛଅଟି ତୁରନ୍ତ ଜୀବନ ନେଇଯାଏ। ତାଜା ଘିଅ, ଅଙ୍ଗୁର, ଯୁବତୀ, ଦୁଧର ଖାଦ୍ୟ, ଗରମ ଜଳ, ଗଛର ଛାଁ—ଏହି ଛଅଟି ମଧ୍ୟ ତୁରନ୍ତ ଜୀବନ ନେଇଯାଏ। ଉଆଁ ଜଳ, ବଟ ଗଛର ଛାଁ, ଝିଅର ଅସ୍ଥି—ଏମାନେ ଶୀତରେ ଗରମ, ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ଶୀତଳ ଦେଇଥାଏ। ତିନିଟି ଜିନିଷ ତୁରନ୍ତ ଶକ୍ତି ଦେଇଥାଏ—ଶିଶୁଙ୍କୁ ତେଲ ମାସାଜ୍, ଉତ୍ତମ ଭୋଜନ, ଏବଂ ବିଶ୍ରାମ। ତିନିଟି ତୁରନ୍ତ ଶକ୍ତି ହ୍ରାସ କରେ—ଯାତ୍ରା, ମିଳନ, ଜ୍ୱର। ଶୁଖୁଆ ମାଂସ, ଦୁଧ, ନିତ୍ୟ ସ୍ତ୍ରୀ କିମ୍ବା ଶତ୍ରୁ ସହ ଏକସাথে ରହିବା—ରାଜାଙ୍କୁ ଏହି ଦୂରେ ରଖିବା ଉଚିତ୍, କାରଣ ଏମାନେ ତୁରନ୍ତ ବିଚ୍ଛିଦ କରିଦିଏ। ଏକ ବ୍ୟକ୍ତି ଯଦି ମେଲା କପଡ଼ ପିନ୍ଧିଥାଏ, ଦନ୍ତ ଶୂଚିତା ଲୁଚାଇ ରଖିଥାଏ, ଅତି ଭୋଜନ କରିଥାଏ, କଠୋର କଥା କହିଥାଏ, ଉଦୟ ଓ ଅସ୍ତ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଶୁଅ—ଏହିଠି ଲକ୍ଷ୍ମୀ ମଧ୍ୟ ଚାଲିଯାଏ। ଘାସ କଟିବା, ଭୂମି ଖୋଦିବା, ପାଦ ପୋଛିବା, ଦନ୍ତ ଶୂଚିତା ଲୁଚାଇ ରଖିବା, ମେଲା କପଡ଼, ଖରା କେଶ, ଦୁଇଥର ଶୁଅ, ନିର୍ବସ୍ତ୍ର ଶୁଅ, ଅତି ଭୋଜନ କିମ୍ବା ଅତି ହସି, ନିଜ ଦେହ କିମ୍ବା ଶଯ୍ୟାରେ ସଙ୍ଗୀତ—ଏହି ସବୁ କେଶବଙ୍କ ଧନ ମଧ୍ୟ ନଶ୍ଟ କରିଦିଏ। ଉତ୍ତମ ଭାବରେ ମୁଣ୍ଡ ଧୋଇବା, ପାଦ ଶୁଚିତା, ଉତ୍ତମ ଝିଅଙ୍କୁ ସେବା, ଅଳ୍ପ ଭୋଜନ, ନିର୍ବସ୍ତ୍ର ଶୁଅ ନୁହେଁ, ନିଷିଦ୍ଧ ଦିନରେ ମିଳନ ନୁହେଁ—ଏହି ଛଅଟି ଦୀର୍ଘ ନଷ୍ଟ ଧନ ଫେରାଇଦିଏ। ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଫୁଲ, ବିଶେଷ କରି ସୁଗନ୍ଧିତ ପାଣାଡ଼ର ଫୁଲ ପିନ୍ଧିଲେ, ଅପସ୍ତ୍ର ଦୂରେ ରହିଥାଏ।