ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶାସ୍ତ୍ରକଥାରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଉଛି—ଯେଉଁ ଲୋକ ନିଷ୍କଳଙ୍କ ଏବଂ ସତ୍ୟବାଦୀ, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗପ୍ରାପ୍ତିକୁ କ୍ଷୁଦ୍ର କଥା ଭାବେ ଅନୁଭବନ୍ତି; ସତ୍ୟବାଦୀ ଲୋକ ଏପରି ଉଚ୍ଚ ସ୍ଥାନରେ ପହଞ୍ଚନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳକୁ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଅପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ଲାଗେ। କିନ୍ତୁ ଜେଉଁ ଲୋକ ଦୁଷ୍ଟ ଚିତ୍ତର ଧାରଣା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ହଜାର ଥର କାଦୁ ଲଗାଇବା, ଶତ ଥର ପାଣି ଦେଇ ଧୋଇବା ସତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର ହେବାରେ ଅସମର୍ଥ। ଯିଏ ନିଜ ହାତ, ପାଦ ଓ ମନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ, ଜ୍ଞାନ, ତପସ୍ୟା ଓ କୀର୍ତ୍ତିର ଧାରକ, ସେ ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରାର ସଫଳ ଫଳ ଲାଭ କରେ। ଏହି ପୁଣ୍ୟବାନ ଲୋକ ସମ୍ମାନରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଏ ନାହିଁ, ଅପମାନରେ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୁଏ ନାହିଁ, ଏବଂ କ୍ରୋଧରେ ମଧ୍ୟ କଠୋର କଥା କହେ ନାହିଁ—ଏହି ହେଉଛି ଧର୍ମିକ ଲୋକର ଚିହ୍ନ। ଯେତେବେଳେ ଦରିଦ୍ର, ପଣ୍ଡିତ ବା ସୁମଧୁର ସ୍ୱଭାବର ଲୋକଙ୍କୁ ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟରେ ଉପକାରକ କଥା କହାଯାଏ, ତେବେ ମଧ୍ୟ କେହି ଖୁସି ହୁଏ ନାହିଁ। ମନ୍ତ୍ର, ଶକ୍ତି, ବୁଦ୍ଧି ବା ପ୍ରୟାସ ଦ୍ୱାରା ମାନବ ଅଲଭ୍ୟ କିଛି ଲାଭ କରିପାରେ ନାହିଁ; ତେଣୁ ଦୁଃଖ କିପାଇଁ? ମୁଁ ଯାହା ଅଚାହିଁ ପାଇଛି, ବା ଯାହା ମୋ ଦ୍ୱାରା ପଠାଯାଇଛି, ସେ ସବୁ ଯେଉଁଠାରୁ ଆସିଥିଲା, ସେଉଁଠିକୁ ଗଲା; ଏଥିରେ ଦୁଃଖ କିପାଇଁ? ରାତିରେ ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀ ଏକ ଗଛ ଉପରେ ଏକାତ୍ରିତ ହୁଅନ୍ତି, ପ୍ରଭାତରେ ସେମାନେ ନିଜ ନିଜ ଦିଗକୁ ଚାଲିଯାନ୍ତି—ଏଥିରେ ଦୁଃଖ କିପାଇଁ? ଏକାଠି ଯାଉଥିବା ଦଳର ମଧ୍ୟରୁ ଯଦି କେହି ଏକା ଚାଲିଯାଏ, ତେଣୁ ଏଥିରେ ଦୁଃଖ କିପାଇଁ? ସମସ୍ତ ଜୀବ ଆଦିରେ ଅବ୍ୟକ୍ତ ଥାନ୍ତି, ମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ଶେଷରେ ପୁଣି ଅବ୍ୟକ୍ତରେ ଲୟ ହୁଅନ୍ତି; ଏଥିରେ ଦୁଃଖ କିପାଇଁ, ହେ ଶୌନକ? ଯାହାର ମୃତ୍ୟୁ ସମୟ ଆସିନାହିଁ, ସେ ଶତ ଶତ ବାଣ ଲାଗିଲେ ମଧ୍ୟ ମରେ ନାହିଁ; ଯାହାର ସମୟ ଆସିଯାଏ, ସେ ଘାସ ଛୁଇଁଲେ ମଧ୍ୟ ବଞ୍ଚିପାରେ ନାହିଁ। ମଣିଷ ଯେଉଁଠାରେ ଯେଉଁଫଳ ଲିଖାଅଛି, ସେଉଁଠାକୁ ଯାଏ, ଯେଉଁଫଳ ଲିଖାଅଛି, ସେଉଁଫଳ ପାଏ—ସେ ଦୁଃଖ ହେଉ କି ସୁଖ। ଲିଖାଅଛି ଯେଉଁଫଳ, ସେଉଁଫଳ ମିଳେ; ଦୁଃଖ କରିବାର କି ଉପକାର? ମାଳା ଫୁଲ ଓ ଫଳ ସଠିକ୍ ସମୟରେ ମାତ୍ର ଆସେ; ଏହିପରି ପୂର୍ବ କର୍ମ ନିଜ ସମୟରେ ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ଚରିତ୍ର, ବଂଶ, ଶିକ୍ଷା, ଜ୍ଞାନ, ଗୁଣ ବା କୁଳ ପବିତ୍ରତା କିଛି ନୁହେଁ; ପୂର୍ବ ଜନ୍ମର ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଅର୍ଜିତ ଭାଗ୍ୟ ନିଜ ସମୟରେ ଫଳିଥାଏ, ଯେପରି ଗଛ ଫଳ ଦେଏ। ଯେଉଁଠାରେ ମୃତ୍ୟୁ ଲିଖାଅଛି, ସେଉଁଠି ହତ୍ୟାକାରୀ ଆସେ; ଯେଉଁଠାରେ ଧନ ଲିଖାଅଛି, ସେଉଁଠି ଧନ ଆସେ—ସମସ୍ତ କର୍ମ ନିଜ ଫଳକୁ ଆଣିଥାଏ। ଯେପରି ହଜାର ଗାଁଠି ମଧ୍ୟରୁ ଗାଈ ଶିଶୁ ନିଜ ମାଆକୁ ଚିହ୍ନିପାରେ, ସେପରି ପୂର୍ବ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟ ନିଜ ଫଳକୁ ଅନୁସରଣ କରେ। ଏପରି, ପୂର୍ବ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଲାଭିଥିବା ଭଲ ଫଳ ଉପଭୋଗ କର, ହେ ମୂଢ଼; ଦୁଃଖ କିପାଇଁ? ଯେପରି ଜନ୍ମରେ କରାଯାଇଥିବା କର୍ମ ଭଲ ବା ଖରାପ, ସେହିଅନୁଯାୟୀ ପରଜନ୍ମରେ ମଧ୍ୟ ଫଳ ମିଳେ। ନିମ୍ନମନ ଲୋକ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଦୋଷ ଗୋଟିଏ ଶୋରିଷ ଦାଣା ପରି ଦେଖିପାରେ, କିନ୍ତୁ ନିଜ ଦୋଷ ବେଳ ଫଳ ପରି ବଡ଼ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଦେଖିନଥାଏ। ଯେଉଁମାନେ ରାଗ, ଦ୍ୱେଷ ଆଦିରେ ଆସକ୍ତ, ସେମାନେ କେଉଁଠିଓ ସୁଖ ନାହାନ୍ତି; ମୁଁ ଦେଖୁଛି, ସୁଖ ସେଠିଅଛି ଯେଉଁଠି ସନ୍ତୋଷ ଅଛି। ଯେଉଁଠାରେ ଆସକ୍ତି, ସେଉଁଠି ଭୟ; ଆସକ୍ତି ହେଉଛି ଦୁଃଖର ପାତ୍ର; ଦୁଃଖର ମୂଳ ଆସକ୍ତି; ତେଣୁ ଏହାକୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ ବଡ଼ ସୁଖ ମିଳେ। ଏହି ଦେହ ହେଉଛି ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖ ଦୁହିଁର ଆଶ୍ରୟ; ଜନ୍ମ ସହିତ ଜୀବନ ଓ ଦେହ ଦୁହିଁ ଆସେ। ଯାହା ଅନ୍ୟଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ, ସେ ଦୁଃଖ; ଯାହା ନିଜ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଅଛି, ସେ ସୁଖ—ଏହି ହେଉଛି ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖର ସାର। ସୁଖ ପରେ ଦୁଃଖ, ଦୁଃଖ ପରେ ସୁଖ—ଏହିପରି ଚକ୍ର ମାନବମାନେ ମଧ୍ୟେ ଘୁରୁଛି। ଯାହା ଚାଲିଗଲା, ସେ ପ୍ରାଚୀନ; ଯଦି ରହିଗଲା, ସେ ଦୂର; ଏଉଁଠି ଥିବା ଖ୍ଷଣରେ ବଞ୍ଚିବା ଉଚିତ, ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏଠାରେ ସୂତ ଉପଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି—କେହି କାହାର ବନ୍ଧୁ ନୁହେଁ, କେହି କାହାର ଶତ୍ରୁ ନୁହେଁ; ମିତ୍ରତା ଓ ଶତ୍ରୁତା କାରଣ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଦୁଃଖ ଓ ଭୟରୁ ମୁକ୍ତି, ପ୍ରେମ ଓ ଭରସାର ପାତ୍ର ଏବଂ ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣିର ଅଭିମାନ ଯେଉଁ ଦୁଇ-ଅକ୍ଷରୀ ‘ମିତ୍ର’ ଶବ୍ଦରେ ଅଛି, ଏହି ଶବ୍ଦ କିଏ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ? ‘ହରି’ ଏହି ଦୁଇ-ଅକ୍ଷର ଶବ୍ଦ କେବଳ ଏକଥର କହିଲେ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ପଥରେ ରକ୍ଷା ବନ୍ଧନ ମିଳିଯାଏ। ମା, ଭାଇ, ପୁତ୍ର, ପତ୍ନୀ ତୁଳନାରେ ନିଜ ସ୍ୱଭାବର ମିତ୍ର ଉପରେ ଅଧିକ ଭରସା ଥାଏ। ଯଦି ଦୀର୍ଘକାଳ ମିତ୍ରତା ଚାହଁ, ତେବେ ତିନିଟି ଦୋଷ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ—ଜୁଆ, ଧନ ଧାର ଦେବା, ଓ ଅନ୍ୟର ପତ୍ନୀ ସହ ଗୁପ୍ତ ଦର୍ଶନ। ନିଜ ମା, ଭଉଣୀ, କିମ୍ବା କନ୍ୟା ସହ ଏକାକି ବସିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ପଣ୍ଡିତମାନେ ମଧ୍ୟ ଭ୍ରମିତ ହୋଇପାରନ୍ତି। ନିଜ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ବିପରୀତ ରାଗ ନାହିଁ; ଯେପରି ଉପାୟ, ସେପରି ଦଣ୍ଡ। ଯୁଗ, ଘୋଡ଼ା, ବଡ଼ ସାଗରର ଗତି ବୁଝିହେବା ଯାଉଛି, କିନ୍ତୁ ଅନୁରାଗହୀନ ସ୍ତ୍ରୀର ମନ ବୁଝିହେବା ଅସମ୍ଭବ। ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ପତିବ୍ରତା ତାଙ୍କର ଏକାଗ୍ରତାରୁ ଉପଜିଥାଏ—କୌଣସି ମୁହୂର୍ତ୍ତ, ଏକାନ୍ତ, କିମ୍ବା ଅନୁରୋଧକ ନଥିବାରୁ; ସେମାନେ ନିଜ ପତିକୁ ଚିରକାଳ ଭଜନ୍ତି, ଅନ୍ୟ ପୁରୁଷ ଆকর୍ଷଣୀୟ ଲାଗିଲେ ମଧ୍ୟ। କିନ୍ତୁ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ ସ୍ତ୍ରୀ ନ ପାଇବା ଦୋଷ ନୁହେଁ। ମାତା ଯଦି କାମବଶ ଗୁପ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ସେଥିରେ ଭଲ ପୁତ୍ରମାନେ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯେଉଁ ସ୍ତ୍ରୀ ଅନ୍ୟଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ଚାଲିଥାଏ, ଅନ୍ୟଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ଶୁଏ, ହସିଏ, ଅସତ୍ୟ ଦୁଃଖ ଦେଖାଏ, ଦେହ ବେଚିଥାଏ, ଗଳା ଫାଟିଯାଏ, ଗଳାରେ ଅନେକ ଗହଣା ପିନ୍ଧେ—ଏହି ସବୁ ବିଶ୍ୱରେ ବେଶ୍ୟାର ମୂଲ୍ୟ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ।