ଏକ ଶାନ୍ତ, ଗଭୀର ଚଳଚିତ୍ର ଭଳି ଏହି ଶ୍ରୁତିଗୁଡ଼ିକୁ ଏକ ଗାଁର ଜଣେ ବୃଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନେ ପାଖରେ ବସି କହୁଛନ୍ତି: “ପୁଅମାନେ, ଜଙ୍ଗଲରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଯଦି ଆସକ୍ତି ଅଛି, ତେବେ ଦୁଷ୍ଟତା ଆସିଯିବ; ଘରରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପାଞ୍ଚ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରଖିଲେ ସେଇ ତପସ୍ୟା। ଯିଏ ନିଜ ଆସକ୍ତିକୁ ଶମ କରି ଅପରାଧ ନ କରି, ସେଉଁଠି ଘର ମନ୍ଦିର ଭଳି ହୋଇଯାଏ। ଧର୍ମ କୁ ସତ୍ୟ ରକ୍ଷା କରେ, ଜ୍ଞାନକୁ ଯୋଗ ରକ୍ଷା କରେ, ପାତ୍ରକୁ ପରିଶୁଦ୍ଧି ରକ୍ଷା କରେ, ଏବଂ ବଂଶକୁ ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ର ରକ୍ଷା କରେ। ନିଜ ଜନମାନେ ଠାରେ ‘ମୋତେ ଅଳ୍ପ ଧନ ଦେଉ’ ଭାବରେ କହିବାରୁ ବିନା, ଏକ ଅନ୍ୟତମ ଦୁଃଖ ଏବଂ ଅପମାନ ମୃତ୍ୟୁ ହେଉଅଛି, ଯେଉଁଠି ଅନ୍ୟତମ ବିପଦ ହେଉଅଛି—ବିନ୍ଧ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲରେ ରହିବା, ଅନାହାରରେ ମରିଯିବା, ସାପ ମଧ୍ୟରେ ଶୁଇବା, କୁଆଁରେ ପଡ଼ିବା, ଚଞ୍ଚଳ ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଭଳି। ଏଠି ଧନ ଭୋଗ କରିଲେ ନୁହେଁ, ଭାଗ୍ୟ ଶେଷ ହେଲେ ହାରାଏ; ପୂର୍ବରୁ କରାଯାଇଥିବା ଶୁଭ କର୍ମ କେବେ ନଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ। ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଲାଗି ଜ୍ଞାନ ହେଉଛି ଶୋଭା, ଭୂମିର ଲାଗି ରାଜା, ଆକାଶର ଲାଗି ଚନ୍ଦ୍ର, ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କ ଲାଗି ଚରିତ୍ର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶୋଭା। ଏହି ରାଜପୁତ୍ରମାନେ—ଭୀମ, ଅର୍ଜୁନ ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ—ଚନ୍ଦ୍ର ସମାନ, ସତ୍ୟବ୍ରତୀ ନାୟକ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆଶ୍ରୟିତ, କିନ୍ତୁ ଦୁଷ୍ଟ ତାରାରେ ପଡ଼ି ଦୁଃଖୀ ହେଲେ, ଭିକ୍ଷାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଲେ। ଭାଗ୍ୟ ତାଲିକା ପରିବର୍ତ୍ତନ କଲେ, କେଉଁଠି କିଏ କ’ଣ କରିପାରିବ? ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମାକୁ ଏକ କୁମ୍ଭକାର ଭଳି ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଛି, ବିଶ୍ୱକୁ ଏକ ପାତ୍ର ଭଳି ରଖିଛି; ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଦଶ ଅବତାରର ଜନ୍ମ ଦେଇଛି; ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଖପର ହାତରେ ଭିକ୍ଷା କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରିଛି; ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଆକାଶରେ ଚଳାଇଁଛି—ସେଇ ଭାଗ୍ୟକୁ ନମସ୍କାର। ବଳି ଦାନକର୍ତ୍ତା, ମୁରାରି ଭିକ୍ଷାକର୍ତ୍ତା; ଭୂମି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଦିଆଯାଇଛି। ଦାନ କରି ଫଳରେ ବନ୍ଧନ ପାଇଛନ୍ତି। ଏହି ଭାଗ୍ୟ ତୁମେ ଯେପରି ଚାହୁ, ତେପରି କରିଥାଉ—ନମସ୍କାର। ଯଦି ମା ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ବାପା ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ହେଉଛନ୍ତି, ତଥାପି ଦୁଷ୍ଟ ଭାବରେ କର୍ମ କଲେ, ଦଣ୍ଡ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ପଡ଼ିବା। ପୂର୍ବରୁ ଯେଉଁ କର୍ମ କରାଯାଇଛି, ଯେଉଁ ଭାବରେ ଏବଂ ଯେଉଁ ଲୋକ କରିଛି, ସେଉଁଠି ଫଳ ନିଜେ ଅନୁଭବ କରିଥାଏ। ଦୁଃଖ ନିଜେ ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ, ସାଥି ମଧ୍ୟ ନିଜେ; ଗର୍ଭରେ ଶୋଇ ଏହି ଶରୀରରେ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମର କର୍ମ ଫଳ ଅନୁଭବ କରିଥାଏ। ଆକାଶରେ, ସାଗର ମଧ୍ୟରେ, ପାହାଡ଼ର ଫାଟରେ, ମାଆର ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ କିମ୍ବା ଆଖିରେ—କେଉଁଠି ମନୁଷ୍ୟ ନିଜ କର୍ମ ଫଳରୁ ପଳାଇ ପାରିବା ନାହିଁ। ତିନି ଶିଖରର ଦୁର୍ଗ, ଖାଇ, ସାଗର, ରକ୍ଷକ, ଯୋଧା, ଏବଂ ବଡ଼ ସମ୍ପଦ, ଉଶନାଙ୍କ ବିଦ୍ୟା—ଇହା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ରାବଣ କାଳର ଶକ୍ତିରେ ନଷ୍ଟ ହେଲେ। ଯେଉଁଠି, ଯେଉଁ ସମୟରେ, ଦିନ କିମ୍ବା ରାତିରେ, ଯେଉଁ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ—ଯାହା ନିଶ୍ଚିତ ହେଉଛି, ସେଉଁଠି ହୁଏ, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ। ଆକାଶ ମାନେ ଯାଉଛନ୍ତି, ଭୂମିରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକୁ ବାହିରେ ରଖନ୍ତି—ଯାହା ଦିଆଯାଇନାହିଁ, ତାହା ପାଇଯାଇପାରିବା ନାହିଁ। ପ୍ରାଚୀନ ଜ୍ଞାନ, ପ୍ରାଚୀନ ଦାନ, ପ୍ରାଚୀନ କର୍ମ—ଏସବୁ ଲୋକ ଆଗକୁ ଦୌଡ଼ିଲେ ମଧ୍ୟ ଆଗକୁ ଦୌଡ଼ିଥାଏ। ଏଠି କର୍ମ ପ୍ରଧାନ, ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତ କିମ୍ବା ଉତ୍ତମ ତାରାରେ; ଜାନକୀଙ୍କ ବିବାହ ଵଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଶ୍ଚିତ ହେଲା, ତଥାପି ଦୁଃଖ ପାଇଲେ। ରାମଙ୍କ ଦୃଢ଼ ଉରୁ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ, ଶୀତାଙ୍କ ଘନ କେଶ—ଏହି ତିନି ଜଣେ ଦୁଃଖର ଭାଗୀ ହେଲେ। ପୁଅ ବାପାଙ୍କ କର୍ମରେ ଚାଲେନାହିଁ, ବାପା ପୁଅଙ୍କ କର୍ମରେ ଚାଲେନାହିଁ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ନିଜ କର୍ମରେ ବନ୍ଧିତ ହୋଇ ଚାଲିଥାଏ। କର୍ମ ଜନ୍ମର ଶରୀରରେ ରୋଗ—ଶାରୀରିକ ଓ ମାନସିକ—ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ବାନ ଭଳି ପଡ଼ିଥାଏ। ଅନ୍ୟଥା, ଜ୍ଞାନୀ ଲୋକ ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନରେ ଭରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଧନ ଲାଗି ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ନିଜ କର୍ମ ଅନୁସାରେ ଦାସ ଭଳି କରିଥାଏ, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ। ଶିଶୁ, ଯୁବକ, ବୃଦ୍ଧ—ଯିଏ ଶୁଭ କିମ୍ବା ଅଶୁଭ କରେ, ସେ ତାହାର ଫଳ ସେଇ ଅବସ୍ଥାରେ, ଜନ୍ମ ପରେ ଜନ୍ମ ଭୋଗ କରେ। ଜଦି ଦେଖିନାହିଁ, ଦେଶାନ୍ତରରେ ଅଛି, ତଥାପି ନିଜ କର୍ମର ପବନରେ ଫଳ ଯେଉଁଠି ଅଛି, ସେଉଁଠି ନେଇଯାଏ। ଯାହା ନିଜ ଭାଗ୍ୟରେ ଅଛି, ସେଉଁଠି ପାଏ; ଦେବତା ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ବାରଣ କରିପାରିବା ନାହିଁ। ଏହି ଦେଖି, ମୁଁ ଦୁଃଖି ନୁହେଁ, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ଫୋରହେଡର ରେଖା ପୁନର୍ବାର ଫେରି ଆସେନାହିଁ—ମୋତେ ଯାହା ଅଛି, ତାହା ଅନ୍ୟର ନୁହେଁ। କୁଆଁ ମଧ୍ୟରେ ଅଜଗର, ହାତୀର କାନ୍ଧରେ, ମୁଷ ଗହ୍ବରରେ ଦୌଡ଼ିଯାଉଛି—କର୍ମ ଠାରୁ କିଏ ଶୀଘ୍ର ପଳାଇପାରିବ? ସତ୍ୟ ଜ୍ଞାନ, ଅଳ୍ପ ଦିଆଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ; କୁଆଁର ଜଳ ଭଳି ଏହା ବଢ଼ିଯାଏ। ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ ଧନ ଏହି ତାଲିକାରେ ସତ୍ୟ; ଅଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ ଧନ ସତ୍ୟ ନୁହେଁ। ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥ ଏହି ଜଗତରେ ମହାନ, ଏହାକୁ ଚିନ୍ତା କରି ଧନ ଲାଗି କର୍ମ କରିବା ଉଚିତ। ଖାଦ୍ୟ ଓ ଧନ ଲାଗି ଦୁଃଖୀ ଲୋକ ଯେତେ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରେ, ଯଦି ଏହି ଦୁଃଖ ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥ ଲାଗି ହୁଏ, ତେବେ ଏହା ଦୁଃଖ ରହିନାହିଁ। ସମସ୍ତ ପରିଶୁଦ୍ଧି ମଧ୍ୟରେ, ଖାଦ୍ୟର ପରିଶୁଦ୍ଧି ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଯିଏ ଖାଦ୍ୟରେ ପରିଶୁଦ୍ଧ, ସେ ପ୍ରକୃତ ପରିଶୁଦ୍ଧ, କେବଳ ମାଟି କିମ୍ବା ଜଳରେ ନୁହେଁ। ସତ୍ୟବାଦିତା ହେଉଛି ପରିଶୁଦ୍ଧି, ମନର ପରିଶୁଦ୍ଧି ପରିଶୁଦ୍ଧି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ପରିଶୁଦ୍ଧି, ସମସ୍ତ ଜୀବରେ ଦୟା ପରିଶୁଦ୍ଧି, ଜଳ ପରିଶୁଦ୍ଧି ପଞ୍ଚମ। ଯିଏ ସତ୍ୟ ଓ ପରିଶୁଦ୍ଧିର ଅଧିକାରୀ, ସେ ପାଇଁ ସ୍ଵର୍ଗ ଅପ୍ରାପ୍ୟ ନୁହେଁ; ଯିଏ ସତ୍ୟବାଦୀ, ସେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏକ ହଜାର ମାଟି ଏବଂ ଶତ ଜଳ ଦେଲେ ମଧ୍ୟ, ଦୁଷ୍ଟ ଭାବରେ ମନ ଦୂଷିତ ଲୋକ ପରିଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ ନାହିଁ। ଯିଏ ହାତ, ପା, ମନ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଛି, ଜ୍ଞାନ, ତପ, ଖ୍ୟାତି ଅଛି, ସେ ତୀର୍ଥ ଫଳ ପାଏ।