ଏକ ସମୟର କଥା, ମହାମୁନିମାନେ ଜନମାନସଙ୍ଗେ ଶାସ୍ତ୍ର ଉପଦେଶ ଦେଉଥିଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ—ଏହି ଜୀବନରେ ମନୁଷ୍ୟ ନିଜ ଉନ୍ନତି ପାଇଁ କେତେକ ନିୟମ ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଯଥା, ଯଜ୍ଞର ହବି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୁଳରୁ ବଧୁ, ଏକ ଶିଶୁ ଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଭଲ କଥା, ଅପବିତ୍ର ଜିନିଷରୁ ମଧ୍ୟ ସୁନା, ଏବଂ ଖରାପ କୁଳରୁ ମଧ୍ୟ ମୂଲ୍ୟବାନ ଜନାନୀ—ଏସବୁ ଗ୍ରହଣ କରିବାରେ ଦୋଷ ନାହିଁ। ବିଷ ମଧ୍ୟରୁ ଅମୃତ, ଅପବିତ୍ର ଜିନିଷରୁ ସୁନା, ନୀଚ ବ୍ୟକ୍ତିଠାରୁ ଉତ୍ତମ ଜ୍ଞାନ, ଖରାପ କୁଳରୁ ମୂଲ୍ୟବାନ ଜନାନୀ—ଏସବୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ। କିନ୍ତୁ, ଏକ ରାଜା ସହିତ ଅତି ଘନିଷ୍ଠତା କରିବା, ବିଷହୀନ ସାପ ଉପରେ ଭରସା କରିବା କଦାପି ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଯେଉଁଠାରେ ଜନାନୀ ଜନ୍ମ ହୁଏ, ସେଠାରେ କୌଣସି କୁଳ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ପବିତ୍ର ନଥାଏ। ପରିବାରରେ ଭକ୍ତିଶୀଳ ପୁଅ, ଶିକ୍ଷାରେ ଜ୍ଞାନୀ, ସଙ୍କଟରେ ଶତ୍ରୁ, ଧର୍ମରେ ପ୍ରିୟଜନ—ଏମିତି ଉପଯୁକ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ। ଦାସ ଓ ଆଳଙ୍କାରିକ ବସ୍ତୁ ସଠିକ୍ ସ୍ଥାନରେ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଆବଶ୍ୟକ; ମୁକୁଟମଣି ପାଦରେ ନ ରଖି, ମୁଣ୍ଡରେ ରଖିଲେ ଶୋଭା ପାଏ। ମୁକୁଟମଣି, ସମୁଦ୍ର, ଅଗ୍ନି, ଅଖଣ୍ଡ ଆକାଶ, କିମ୍ବା ଭୂପତି—ଏମାନେ ମୁଣ୍ଡରେ ରଖିଲେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ପାଦରେ ରଖିଲେ ଏହା ଅଜ୍ଞାନର ଚିହ୍ନ। ଫୁଲଗୁଛିର ଦୁଇଟି ଗତି—ମଣିଷର ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ କିମ୍ବା ଜଙ୍ଗଲରେ ମାଟିରେ ପଡ଼ିବା; ଉଚ୍ଚମନ୍ଥିତ ଲୋକଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଦୁଇ ଗତି ଥାଏ। ସୁନା ଭଲ ଆଳଙ୍କାର ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ମଣି ଯଦି ସିସାରେ ଲଗାଯାଏ, ତେବେ ଏହା କିଛି କହେନାହିଁ, ଏବଂ ତାହାର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଦେଖାଯାଏନାହିଁ; ଏହା ସେଯିଏ ଲଗାଏ, ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ ହୁଏ। ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ, ଇରନ୍, କାଠ, ପାଥର, କପଡ଼ା, ଜଳ, ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀ—ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ତଫାତ ଅଛି। ଏକ ଦୃଢ଼ଚିତ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଗୁଣ କେବେ ଅନ୍ୟାୟରେ ନଷ୍ଟ ହୁଏନାହିଁ; ଯେପରି ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଚେଷ୍ଟା କରିଲେ ମଧ୍ୟ ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ତଳକୁ ପଡ଼େନାହିଁ। ଉତ୍ତମ ଘୋଡ଼ା ଚାବୁକ ସହିପାରେନାହିଁ, ସିଂହ ହାତୀର ଗର୍ଜନ ସହିପାରେନାହିଁ, ଏବଂ ବୀର ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର ମାନେନାହିଁ। ଧନ ହରାଇଥିଲେ କିମ୍ବା ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟରେ ପଡ଼ିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଦୁଷ୍ଟମାନଙ୍କର ଦାସତ୍ୱ ଚାହିଁବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଯେପରି ଖାଲି ପେଟ ସିଂହ ଘାସ ଖାଏନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ହାତୀର ତାଜା ରକ୍ତ ପିଏ। ଯେ ଜଣେ ଦୁଷ୍ଟ ମିତ୍ରଙ୍କ ସହିତ ପୁନଃ ମିଳିବାକୁ ଚାହେ, ସେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଆଳିଙ୍ଗନ କରୁଥିବା ପରି, ମୂଳ ଗର୍ଭ ଧରିବା ପରି। ଶତ୍ରୁର ସନ୍ତାନଙ୍କର ମିଷ୍ଟି କଥାକୁ ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ସମୟ ଆସିଲେ, ସେଗୁଡ଼ିକ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟର କାରଣ ହୁଏ, ବିଷ ଭରା ଭାଣ୍ଡ ପରି। ଏକ ଶତ୍ରୁକୁ ଉପକୃତି ଦେଇ ବଶ କରି, ଅନ୍ୟ ଶତ୍ରୁକୁ ଦମନ କରିବା ଉଚିତ; ଯେପରି ପାଦରେ ଲାଗିଥିବା କାଁଟାକୁ ହାତରେ ଅନ୍ୟ କାଁଟା ଦ୍ୱାରା କାଢ଼ାଯାଏ। ଯେମାନେ ସଦା ଅନ୍ୟଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଜେ ନିଜେ ନଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି, ନଦୀପାରର ଗଛ ପରି। ଦୁଃଖ କେବେ କେବେ ଧନର ଆକାର ନେଉଛି, ଧନ କେବେ କେବେ ଦୁଃଖର ରୂପ ଧାରଣ କରେ; ଯେଉଁମାନେ ଭାଗ୍ୟାଧୀନ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଦୁଇଟି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବିନାଶକାରୀ। ମନ ଯେପରି ଚାହେ, ସେପରି ପାପ ସୃଷ୍ଟି କରେ; କିନ୍ତୁ ଭାଗ୍ୟ ଉପକୃତି ଦେଇଥିଲେ, ସବୁଠାରେ ମଙ୍ଗଳ ଦେଖାଯାଏ। ଧନ ବ୍ୟୟ, ଜ୍ଞାନ ଅଧିଗମ, ଭୋଜନ ଅନ୍ବେଷଣ ଓ ବ୍ୟବସାୟରେ କେବେ ଲଜ୍ଜା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଯେଉଁଠାରେ ଧନୀ, ଜ୍ଞାନୀ, ରାଜା, ନଦୀ, ଡାକ୍ତର ନାହାନ୍ତି, ସେଠାରେ ବସିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଯେଉଁଠାରେ ଜୀବିକା, ଭୟ, ଲଜ୍ଜା, ଶିଷ୍ଟାଚାର, ଦାନ ନାହାନ୍ତି, ସେଠାରେ ଏକ ଦିନ ମଧ୍ୟ ବସିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଯେଉଁଠାରେ ଜ୍ଞାନୀ, ରାଜା, ନଦୀ, ଧର୍ମିକ ଲୋକ ଓ ପଞ୍ଚମ ବ୍ୟକ୍ତି ନାହାନ୍ତି, ସେଠାରେ ଘର କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଶୌନକ, କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ ଜ୍ଞାନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏନାହିଁ; କୌଣସି ଲୋକ ସବୁକିଛି ଜାଣିନାହାନ୍ତି, ଏବଂ କୌଣସି ଜଣେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜ୍ଞାନୀ ନୁହେଁ। ଏହି ଜଗତରେ କୌଣସି ଲୋକ ସବୁକିଛି ଜାଣିନାହିଁ, କିନ୍ତୁ କୌଣସି ଲୋକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଜ୍ଞାନୀ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ଯିଏ ଉତ୍ତମ, ମଧ୍ୟମ କିମ୍ବା ନିମ୍ନ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ବୁଝିପାରେ, ସେଠି ଜଣେ ପଣ୍ଡିତ। ଏହିପରି ଉପଦେଶ ପରେ, ସୂତ ମୁନି କହିଲେ—ଏବେ ମୁଁ ରାଜା ଓ ତାଙ୍କର ସେବକଙ୍କ ଗୁଣ ବିଷୟରେ କହିବି; ଏକ ଶାସକ ଏହାକୁ ସବୁଦିନ ଭଲଭାବେ ଯାଞ୍ଚ କରିବା ଉଚିତ। ଯେ ରାଜା ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ, ସେ ସଦା ଶତ୍ରୁ ଦଳକୁ ଜିତି ଏବଂ ଧର୍ମପଥରେ ଦେଶ ଶାସନ କରେ। ଏକ ମାଳାକାର ଯେପରି ଜଙ୍ଗଲରୁ ଫୁଲ ଏକ ଏକ କରି ତୁଳେ, ମୂଳ କଟେନାହିଁ, ତେଣୁ ରାଜା ଅନ୍ୟ ଦେଶର ସମ୍ପଦ ଉପଭୋଗ କରିପାରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ତାହାକୁ ନଷ୍ଟ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଯେଉଁଠି ଗୋରୁ ଦୁଧ ଦେଉଥିବା ବେଳେ ତାହାକୁ କାଟି ଲୁଣ ମିଳିବା ଚେଷ୍ଟା କଲେ ଦୁଧ ମିଳେନାହିଁ, ସେପରି ଅନ୍ୟାୟ ଉପାୟରେ ଅତିଚାର କଲେ ରାଜ୍ୟ ଉନ୍ନତି ନାହିଁ। ଏହିପରି ଭାବରେ, ପୃଥିବୀକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚେଷ୍ଟାରେ ସୁରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ; ରାଜା ପାଇଁ ଭୂମି ଏ ତିନି ଦିଏ—ଖ୍ୟାତି, ଆୟୁ, ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଓ ଶକ୍ତି। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜି, ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ଓ ଗୋବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଚିନ୍ତା କରି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରିଥିବା ରାଜା ନିଜ ପ୍ରଜାକୁ ସୁରକ୍ଷା କରିପାରନ୍ତି। ଅସ୍ଥିର ଧନ ଓ ଶକ୍ତି ଲାଗିଲେ ମଧ୍ୟ, ରାଜାଙ୍କ ମନ ଧର୍ମରେ ଲଗାଇବା ଉଚିତ; କାରଣ ଧନ କ୍ଷଣେ କ୍ଷଣେ ହରାଯାଏ, ଏବଂ ଏହା ସତ୍ୟରେ ନିଜର ନୁହେଁ। ଅଭିଲାଷା ମଧୁର ଓ ଧନ ଆକର୍ଷକ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଜୀବନ ନାରୀଙ୍କ ଚାଉଣି ପରି ଅସ୍ଥିର। ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ବାଘିଣୀ ପରି ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ଦାଡ଼ି ରହିଛି, ରୋଗ ଶତ୍ରୁ ପରି ଶରୀରକୁ ଆକ୍ରମଣ କରୁଛି; ଜୀବନ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ଘଡ଼ିରୁ ଜଳ ପରି ଚୁଇଁଯାଏ, ଏହି ଜଗତରେ କେହି ନିଜ ପାଇଁ ସତ୍ୟ ସୁଭିତ କାମ କରନ୍ତିନାହିଁ।