ଏକ ସମୟର କଥା, ଶୌନକ ଆଦି ଋଷିମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲେ, ତେବେ ସୂତ ମହାରାଜ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—“ତର୍କର କୌଣସି ଦୃଢ଼ ଆଧାର ନାହିଁ, ଶାସ୍ତ୍ରଗୁଡିକ ବିଭିନ୍ନ ମତରେ ବିଭକ୍ତ, ଏବଂ କୌଣସି ଋଷିଙ୍କ ଉପଦେଶ ନିର୍ବିବାଦ ନୁହେଁ। ଧର୍ମର ସତ୍ୟ ଗୁହାରେ ଲୁଚିଛି—ଏହିପରି ସମୟରେ ବଡ଼ ମଣିଷଙ୍କ ପଥକୁ ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ। ମଣିଷର ଭିତର ମନକୁ ତାଙ୍କର ଚେହେରା, ଚାଲ-ଚଳନ, କଥାବାର୍ତ୍ତା, ଆଖିର ଅନ୍ତର୍ଗତ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଓ ଅଭିନୟ ଦ୍ୱାରା ବୁଝିପାରିବା। ଶବ୍ଦ ନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଜ୍ଞାନୀ ଲୋକ ଅଭିନୟ ଦ୍ୱାରା ଅର୍ଥ ବୁଝିପାରିବେ; ଯଥା, ଅଭିନୟ ଦ୍ୱାରା ଅର୍ଥ ବୁଝିବା ଦକ୍ଷତା ଅନ୍ତର୍ଗତ ବୁଦ୍ଧିର ଫଳ। କଥିତ ଅର୍ଥକୁ ତ ଜନ୍ତୁ, ଅଶ୍ୱ, ହାତୀ ମଧ୍ୟ ବୁଝିପାରିବେ, ତେଣୁ ଅଭିନୟର ଅର୍ଥ ବୁଝିବା ମହତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ଯିଏ ଧନରୁ ବିଚ୍ୟୁତ ହେଇଯାଇଛି, ସେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କରିବା ଉଚିତ; ଯିଏ ସତ୍ୟରୁ ବିଚ୍ୟୁତ, ସେ ରୌରବ ନରକରେ ପଡ଼ିବ। ଯିଏ ଯୋଗରୁ ବିଚ୍ୟୁତ, ସେ ସତ୍ୟରେ ଦୃଢ଼ତା ଖୋଜିବା ଉଚିତ; ଯିଏ ରାଜ୍ୟ ହରାଇଛି, ସେ ଶିକାର କରିବା ଉଚିତ। ସୂତ କହିଲେ, “ଯଦି କେହି ଅସ୍ଥାୟୀ ଜିନିଷ ପଛରେ ଲାଗି ଥିବା ସ୍ଥାୟୀ ଜିନିଷକୁ ଛାଡ଼ିଦେଇଛି, ତେବେ ସ୍ଥାୟୀଟି ହରାଇଯିବ, ଅସ୍ଥାୟୀଟି ଉପରେ ଆଶା କରିଥିଲେ ଏହା ମଧ୍ୟ ହରାଇଯିବ। ଯିଏ ଚାଲ-ଚଳନ ଓ କଥା କହିବାର ଶକ୍ତି ନାହିଁ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଜ୍ଞାନ ଏକ ଭୟଭୀତ ଲୋକର ହାତରେ ଅସ୍ତ୍ର ସମାନ; ଏହା ଦେହକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇନାହିଁ, ଯେପରି ଅନ୍ଧା ଲୋକ ପାଇଁ ସୁନ୍ଦର ଜୀବନ ସଂଗୀ ଅନନ୍ଦ ଦେଇନାହିଁ। ଖାଇବାର ଶକ୍ତି ଖାଦ୍ୟରେ, ଭୋଗର ଶକ୍ତି ଯୋଗ୍ୟ ନାରୀରେ, ଦାନର ଶକ୍ତି ଧନରେ; ଅପାତ୍ର ଲୋକ ପାଇଁ ତପସ୍ୟାର ଫଳ ନାହିଁ। ବେଦ ଅଗ୍ନି-ଯଜ୍ଞରେ ଫଳ ଦେଇଥାଏ; ସଦାଚାର ଶୁଭ ଫଳ ଦେଇଥାଏ; ଜୀବନ ସଂଗୀ ଆନନ୍ଦ ଓ ସନ୍ତାନର ଫଳ ଦେଇଥାଏ; ଧନ ଦାନ ଓ ଭୋଗର ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ବିବେକୀ ଲୋକ ଉତ୍ତମ ପରିବାରର ଅପ୍ରତିଷ୍ଠିତ କନ୍ୟାକୁ ବାହା କରିବା ଉଚିତ; କିନ୍ତୁ କେବେ ମଧ୍ୟ ଖରାପ ପରିବାରର ସୁନ୍ଦର କନ୍ୟାକୁ ନୁହେଁ। ଅନ୍ୟ ଦୁଃଖ ସହିତ ଯୁକ୍ତ ଧନର କଣ ଉପଯୋଗ? କେଉଁ ଲୋକ ସାପର ମୁଣ୍ଡର ମଣିକୁ ନେବାକୁ ଚାହେ? ଯଜ୍ଞର ଦାନ, ଉତ୍ତମ ପରିବାରର କନ୍ୟା, ଶିଶୁରୁ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତମ କଥା, ଅପବିତ୍ର ଜିନିଷରୁ ସୁନା, ଖରାପ ପରିବାରରୁ ମଣିମତି ନାରୀ—ଏହି ସବୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ। ବିଷରୁ ମଧୁ, ଅପବିତ୍ର ଜିନିଷରୁ ସୁନା, ନିମ୍ନ ଲୋକରୁ ଉତ୍ତମ ଜ୍ଞାନ, ଖରାପ ପରିବାରରୁ ମଣିମତି ନାରୀ—ଏହି ସବୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ। କେବେ ମଧ୍ୟ ରାଜାଙ୍କ ସହିତ ମିତ୍ରତା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ବିଷ ନଥିବା ସାପରୁ ଆଶା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଯେଉଁ ପରିବାରରେ ନାରୀ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ସେଉଁଠି କେବେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପବିତ୍ରତା ନାହିଁ। ପରିବାରରେ ଭକ୍ତିଶୀଳ ପୁଅକୁ, ଶିକ୍ଷାରେ ଜ୍ଞାନୀକୁ, ବିପଦରେ ଶତ୍ରୁକୁ, ଧର୍ମରେ ପ୍ରିୟଜନକୁ ନିଯୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ। ଦାସ ଓ ଅଳଙ୍କାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଠିକ୍ ସ୍ଥାନରେ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ; ମୁଣ୍ଡର ମଣି ପାଦରେ ଶୋଭା ପାଏ ନାହିଁ। ମୁଣ୍ଡମଣି, ସାଗର, ଅଗ୍ନି, ଅଖଣ୍ଡ ଆକାଶ, ଭୂପତି—ଏହି ସବୁ ମୁଣ୍ଡରେ ନହେଲେ, ପାଦରେ ରଖିଲେ, ଏହା ଅଜ୍ଞାନର ଫଳ। ଫୁଲର ଗ୍ଛା ଦୁଇଟି ଦୁର୍ଗତି ପାଇଁ—ମୁଣ୍ଡରେ ଅଲଙ୍କାର ଅଟେ, କିମ୍ବା ଜଙ୍ଗଲରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଯାଏ; ଉତ୍ତମ ଲୋକର ମଧ୍ୟ ଏହିପରି। ସୁନା ଅଳଙ୍କାର ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ମଣି ଯଦି ଶିସାରେ ଲଗାଯାଏ, ଏହା କିଛି କହିନାହିଁ, ତେଜ ଦେଉନାହିଁ; ଏହା ଲଗାଇଥିବା ଲୋକର ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ହୋଇଯାଏ। ଅଶ୍ୱ, ହାତି, ଲୋହା, କାଠ, ପଥର, କପଡ଼ା—ଏହି ସବୁ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ତଫାତ; ଏହିପରି ନାରୀ, ପୁରୁଷ, ଜଳର ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ତଫାତ ଅଛି। ଯିଏ ଦୃଢ଼ ଚିତ୍ତ, ସେ ଦୁଷ୍ଟ ଦ୍ୱାରା ଅନେକ ଦୋଷ ଦେଇ ଅପମାନିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କର ସ୍ଵଭାବ ନଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ; ଯେପରି ଅଗ୍ନିର ଶିଖା କେବେ ମଧ୍ୟ ତଳକୁ ଯାଏ ନାହିଁ। ଉତ୍ତମ ଅଶ୍ୱ ଚାବୁକ ଦେଉଛି ଦେଖି ଭୟ ମାନେ ନାହିଁ, ସିଂହ ହାତୀର ଗର୍ଜନ ସହିବା ନୁହେଁ, ବୀର ଲୋକ ଅନ୍ୟମାନେ ଦେଉଥିବା ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର ମାନେ ନାହିଁ। ଧନ ହରାଇଲେ କିମ୍ବା ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟରେ ପଡ଼ିଲେ ମଧ୍ୟ, ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକଙ୍କୁ ସେବା କରିବା ଚାହିଁ ନାହିଁ; ଯେପରି ଖାଲି ଶିଂହ ନିଜ ଭୋଗ ପାଇଁ ଘାସ ଖାଏ ନାହିଁ, ଦୁଷ୍ଟ ହାତୀର ରକ୍ତ ପିଇଁ। ଏକଥା ମଧ୍ୟ ଜ୍ଞାନୀ ଲୋକ ଜାଣିବା ଉଚିତ—ଯିଏ ପୂର୍ବରୁ ଦ୍ରୋହ କରିଛି, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ପୁନଃ ମିତ୍ରତା ଚେଷ୍ଟା କରିବା ମୃତ୍ୟୁକୁ ଆଲିଂଗନ କରିବା ସମାନ; ଯେପରି ମୁଲ ଗଢ଼ିର ଭ୍ରୁଣ ନେଇଲେ। ଶତ୍ରୁର ସନ୍ତାନଙ୍କର ମିଳନ ଓ ଆନୁରାଗ ଶବ୍ଦକୁ ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ସମୟ ଆସିଲେ ଏହି ସବୁ ଦୁଃଖର କାରଣ ହୋଇପାରିବ, ଯେପରି ବିଷ ପାତ୍ର ଭୟଙ୍କର ହୋଇଥାଏ। ଏକ ଶତ୍ରୁକୁ ଅନୁଗ୍ରହ ଦ୍ୱାରା ବଶ କରି, ଅନ୍ୟ ଶତ୍ରୁକୁ ଦମନ କରିବା ଉଚିତ; ଯେପରି ପାଦର ଶୁଳକୁ ହାତର ଶୁଳ ଦ୍ୱାରା ଉପସାରଣ କରାଯାଏ। ଯିଏ ଅନ୍ୟମାନେ ଦୁଃଖ ଦେବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଜେ ନିଜେ ନଷ୍ଟ ହେଇଯିବେ; ଯେପରି ନଦୀ ତୀରର ଗଛ ନିଜେ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ। କେବେ କେବେ ଦୁଃଖ ଧନ ରୂପେ ଦେଖାଯାଏ, ଧନ ଦୁଃଖ ରୂପେ ଦେଖାଯାଏ; ଏହି ସବୁ ଭାଗ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହୁଏ। ମନ ଦିନ ଦିନର ଆବଶ୍ୟକତା ଅନୁଯାୟୀ ପାପ କରାଏ; ଯଦି ଭାଗ୍ୟ ଭଲ ହେଉଛି, ଲୋକ ଯେଉଁଠି ଚାହେ ଶୁଭ ଫଳ ମିଳେ। ଧନ ବ୍ୟୟ, ଜ୍ଞାନ ଅर्जନ, ଖାଦ୍ୟ ଅନ୍ୱେଷଣ, ବ୍ୟବସାୟ—ଏହି ସବୁ କାର୍ଯ୍ୟରେ କେବେ ମଧ୍ୟ ଲଜ୍ଜା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଯେଉଁଠି ଧନୀ, ଜ୍ଞାନୀ, ରାଜା, ନଦୀ, ଚିକିତ୍ସକ ନାହିଁ, ସେଉଁଠି ରହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଯେଉଁଠି ଜୀବିକା, ଭୟ, ଲଜ୍ଜା, ଉପଚାର, ଦାନ ନାହିଁ, ସେଉଁଠି ଏକ ଦିନ ମଧ୍ୟ ରହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଯେଉଁଠି ଜ୍ଞାନୀ, ରାଜା, ନଦୀ, ଧର୍ମୀ, ଅଞ୍ଚଳ ଅନୁପସ୍ଥିତ, ସେଉଁଠି ନିବାସ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।