ଏହି ଜଗତରେ ଜ୍ଞାନୀ, ସମ୍ମାନିତ, ମିଠା କଥା କହୁଥିବା, ଭୋଗାସକ୍ତ, ପୁଅ, ଜୀବନ ଓ ଆକାଙ୍କ୍ଷା ରେହିଥିବା ଲୋକମାନେ କେବେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟି ଅନୁଭବ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ରାଜା ଧନ ସଞ୍ଚୟ କରି କେବେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ, ନଦୀ ଜଳ କେବେ ସମୁଦ୍ରକୁ ପୂରଣ କରିପାରେ ନାହିଁ, ଜ୍ଞାନୀ କେବେ କଥା କହି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ, ଏବଂ ଚକ୍ଷୁ କେବେ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖି ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ ନାହିଁ। ଯେଉଁମାନେ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାଶୀଳ, ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ଜନନୀ ପ୍ରତି ଅଟୁଟ ଭକ୍ତି ରଖନ୍ତି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରିଥିବା, ଅତିଥି ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଘରେ ବସିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୋକ୍ଷ ଲାଭ କରନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ରୂପବତୀ ଓ ଭୂଷିତା ନାରୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ମନକୁ ଆନନ୍ଦିତ କରନ୍ତି, ରାଜପ୍ରସାଦର ଛତ୍ତରେ ବସନ୍ତି, ସେମାନେ ସଦ୍କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ନାରୀମାନେ କେବେଁ ଦାନ, ସମ୍ମାନ, ସତ୍ୟ, ବୟସ, ଶସ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ଶାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ବଶ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ—ସେମାନେ ସବୁ ପ୍ରକାରେ ଦୁର୍ଲଭ। ଜ୍ଞାନ, ଧନ, ପର୍ବତାରୋହଣ, ଆକାଙ୍କ୍ଷା ଓ ଧର୍ମ—ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ଜିନିଷ କ୍ରମେ କ୍ରମେ ଲାଭ ହୁଏ। ଦେବତାଙ୍କର ପୂଜା ଚିରକାଳୀନ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ ଦେବା ଚିରକାଳୀନ, ଗୁଣସହିତ ଜ୍ଞାନ ଚିରକାଳୀନ, ଏବଂ ଏକ ସତ୍ୟ ବନ୍ଧୁ ଚିରକାଳୀନ। ଯେଉଁମାନେ ଶିଶୁବୟସରେ ଅଧ୍ୟୟନ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ଧନ ଓ ପତ୍ନୀ ହୀନ, ସେମାନେ ଏହି ଜୀବନରେ ମାନବ ଶରୀର ଧାରଣ କରି ମୃଗ ସଦୃଶ ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି ଚାଲନ୍ତି—ସେମାନଙ୍କୁ ଦୁଃଖିତ ବୋଲି ଗଣାଯାଏ। ଏକ ଶାସ୍ତ୍ର ଅଧ୍ୟୟନ କରୁଥିବା ଶିଷ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ କିମ୍ବା ପାଠ ଉପରେ ମନ ଲଗାଏ ନାହିଁ, ଜ୍ଞାନ ଲାଗି ଗରୁଡ଼ ସମ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହୋଇ ଦୂରଦୂରନ୍ତୁ ଯିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁମାନେ ଶିଶୁବୟସରେ ଅଧ୍ୟୟନ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ଭୋଗାସକ୍ତ ହୋଇ ଧନ ହରାଇଦିଅନ୍ତି, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ସେମାନେ ଶୀତ ଋତୁର ପଦ୍ମ ସଦୃଶ ଉପେକ୍ଷିତ ଓ ଦୁଃଖିତ ହୁଅନ୍ତି। ତର୍କର କୌଣସି ଦୃଢ଼ ଆଧାର ନାହିଁ, ଶାସ୍ତ୍ର ଅନେକ ପ୍ରକାର, କୌଣସି ଋଷି ନାହିଁ ଯାହାଙ୍କର ମତ ବିରୋଧିତ ହୁଏ ନାହିଁ; ଧର୍ମର ସତ୍ୟ ଗୁହ୍ୟ ଅଛି—ମହାନ୍ତମାନେ ଯେଉଁ ପଥ ଅନୁସରଣ କରିଛନ୍ତି, ସେଇପଥ ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ। ମନୁଷ୍ୟଙ୍କର ଅଭିନୟ, ଚାଳ, ଚଳାଚଳ, କ୍ରିୟା, କଥା, ଚକ୍ଷୁ ଓ ମୁହଁର ଅଭିବ୍ୟକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ମନର ଭାବ ବୁଝିହେବ। କିଛି କୁହାଯାଇନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଲୋକ ଅର୍ଥ ବୁଝିପାରନ୍ତି; ଇଂଗিত ବୁଝିବା ହେଉଛି ଜ୍ଞାନର ଫଳ। କୁହାଯାଇଥିବା ଅର୍ଥ ପଶୁମାନେ ମଧ୍ୟ ଧରିପାରନ୍ତି, ଘୋଡ଼ା ଓ ହାତୀ ଦେଖାଯାଇଥିବା କାମ କରନ୍ତି। ଯେଉଁଅ ଧନ ହରାଇଛି, ସେ ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରା କରିବା ଉଚିତ; ଯେଉଁଅ ସତ୍ୟ ଛାଡ଼ିଛି, ସେ ରୌରବ ନରକକୁ ଯିବ; ଯେଉଁଅ ଯୋଗ ଛାଡ଼ିଛି, ସେ ସତ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ରୁହିବା ଉଚିତ; ଯେଉଁଅ ରାଜ୍ୟ ହରାଇଛି, ସେ ଶିକାର କରିବା ଉଚିତ। ସୂତ ମହାରାଜ କହିଲେ: ଯଦି କେହି ଥିବା ଜିନିଷ ଛାଡ଼ି ଅସ୍ଥାୟୀ ଜିନିଷକୁ ଧାଉଛି, ତେବେ ସେ ଥିବା ଜିନିଷକୁ ହରାଏ, ଓ ଅସ୍ଥାୟୀ ଜିନିଷ ତ ହରାଇଯାଇଛି। ଯାହାଙ୍କର କଥା କହିବା ଶକ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କର ଜ୍ଞାନ ଏକ କାୟର ହାତରେ ଅସ୍ତ୍ର ସମାନ; ଏହା ଦେହକୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟି ଦେଇପାରେ ନାହିଁ, ଯେପରି ଅନ୍ଧ ଲୋକକୁ ରୂପବତୀ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଆନନ୍ଦ ଦେଇପାରେ ନାହିଁ। ଖାଦ୍ୟରେ ଭୋଜନର ଶକ୍ତି, ଯୋଗ୍ୟା ନାରୀରେ ଭୋଗର ଶକ୍ତି, ଧନରେ ଦାନର ଶକ୍ତି; ଅଲ୍ପ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ତପସ୍ୟାର କୌଣସି ଫଳ ନାହିଁ। ବେଦ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଫଳ ଦେଇଥାଏ, ସଦ୍ବ୍ୟବହାର ଶୁଭ ଫଳ ଦେଇଥାଏ, ଭାର୍ଯ୍ୟା ଭୋଗ ଓ ପୁତ୍ର ଦେଇଥାଏ, ଧନ ଦାନ ଓ ଭୋଗ ଦେଇଥାଏ। ଜ୍ଞାନୀ ଲୋକେ ସଦା ଉତ୍ତମ କୁଳର କନ୍ୟାକୁ ବିବାହ କରିବା ଉଚିତ, ଯଦିଓ ସେ ସୁନ୍ଦର ନ ହୋଇପାରେ; କିନ୍ତୁ ଖରାପ କୁଳର ସୁନ୍ଦରୀ କନ୍ୟାକୁ କଦାପି ବିବାହ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଅପଶକୁନ ଥିବା ଧନର କ’ଣ ଉପକାର? କିଏ ସାପର ମୁଣ୍ଡର ମଣିକୁ ନେବାକୁ ଚାହିଁବ? ଯଜ୍ଞ ବା ଦାନ ଉପହାର, ଉତ୍ତମ କୁଳର ଭାର୍ଯ୍ୟା, ଶିଶୁ ମୁଁହରୁ ମଧୁର ଉକ୍ତି, ଅଶୁଦ୍ଧ ଜିନିଷରୁ ସୁନା, ଖରାପ କୁଳରୁ ମଣି ନାରୀ—ଏହି ସବୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ। ବିଷରୁ ଅମୃତ, ଅଶୁଦ୍ଧ ଜିନିଷରୁ ସୁନା, ନିଚ ଲୋକରୁ ଉତ୍ତମ ଜ୍ଞାନ, ଖରାପ କୁଳରୁ ମଣି ନାରୀ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ। ରାଜା ସହ କଦାପି ମିତ୍ରତା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ବିଷ ବିନା ସାପ ଉପରେ କଦାପି ଭରସା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଯେଉଁ ଘରେ ନାରୀ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ସେଉଁଠାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ପବିତ୍ର କୁଳ ନାହିଁ। ପରିବାରରେ ଭକ୍ତିଶୀଳ ପୁତ୍ର, ଶିକ୍ଷାରେ ପଣ୍ଡିତ, ବିପଦେ ଶତ୍ରୁ, ଧର୍ମରେ ପ୍ରିୟଜନ—ଏମିତି ନିଯୁକ୍ତି ହେବା ଉଚିତ। ଦାସ ଓ ଭୂଷଣ ସଠିକ୍ ସ୍ଥାନରେ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ; ମୁଣ୍ଡମଣି କଦାପି ପାଦରେ ଶୋଭା ପାଏ ନାହିଁ। ମୁଣ୍ଡମଣି, ସମୁଦ୍ର, ଅଗ୍ନି, ଅଖଣ୍ଡ ଆକାଶ କିମ୍ବା ଭୂପତି—ଏମାନେ ମୁଣ୍ଡରେ ନ ରହି ପାଦରେ ଦିଆଯିବା ଅଜ୍ଞାନର ଚିହ୍ନ। ଫୁଲମାଳା ପାଇଁ ଦୁଇଟି ଗତି—ମଣିଷମାନଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ କିମ୍ବା ଜଙ୍ଗଲରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ି ଯିବା; ଉଚ୍ଚ ମନବଳୀ ଲୋକଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଏମିତି ଦୁଇ ଗତି ଅଛି। ସୁନା ଭୂଷଣ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ମଣି ଯଦି ସିସାରେ ଲଗାଯାଏ, ସେ ନ କାନ୍ଦେ, ନ ଜଗମଗାଏ; ଏହା ଲଗାଇଥିବା ଲୋକଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ଚାଲିଥାଏ। ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ, ଲୋହା, କାଠ, ପାଥର, କପଡ଼ା—ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ତଫାତ, ଏହିପରି ନାରୀ, ପୁରୁଷ ଓ ଜଳରେ ମଧ୍ୟ ତଫାତ ଅଛି। ଯେଉଁଅ ଧୃଡ଼ ଚିତ୍ତ, ତାଙ୍କର ସ୍ୱଭାବ କୌଣସି ଦୋଷ ଦ୍ୱାରା ଧ୍ୱଂସ ହୁଏ ନାହିଁ; ଯେପରି ଅଗ୍ନିର ଶିଖା, ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଦମନ କଲେ ମଧ୍ୟ, କଦାପି ତଳକୁ ଯାଏ ନାହିଁ। ଉତ୍ତମ ଘୋଡ଼ା କଦାପି ଚାବୁକ ସହିପାରେ ନାହିଁ, ସିଂହ ହାତୀର ଗଜ୍ଜନ ସହିପାରେ ନାହିଁ, ବୀର ଲୋକ ଅନ୍ୟଙ୍କ ଭୟଭୀତ କରିବା କଥା ସହିପାରେ ନାହିଁ। ଧନ ହରାଇଲେ କିମ୍ବା ଦୁର୍ଦ୍ଦୈବରେ ପଡ଼ିଲେ ମଧ୍ୟ, କଦାପି ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ ସେବା କରିବା ଇଚ୍ଛା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଯେପରି ଭୋକା ସିଂହ ଘାସ ଖାଏ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ହାତୀର ରକ୍ତ ପିଏ।