ଏକ ସମୟରେ, ଏକ ବିଦ୍ୱାନ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶୌନକଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଇ କହିଲେ, “ଏହି ଜଗତରେ ଏମିତି ଧନ ସଂଗ୍ରହ କରିବା ଉଚିତ୍, ଯାହାରେ ରାଜା ଓ ଚୋରଙ୍କର ଭୟ ନଥାଏ, ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ମଧ୍ୟ ହାରାଏ ନାହିଁ। ଯେଉଁ ଧନ ଜୀବନ ନଷ୍ଟ କରି ଲାଭ କରାଯାଏ, ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ତାହା ଉତ୍ତରାଧିକାରୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଣ୍ଟି ଯାଏ; ଧନ ଲୋଭରେ କରାଯାଇଥିବା ଅପରାଧ ଏକ ଦୁଃଖିତ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଜୀବନର ଦେୟ ହୁଏ। ଏକ କଞ୍ଚନୀ ଧନକୁ ଲୁଚାଇ, ପୁନିପୁନି ଛୁଇଁ ରଖିଥିଲେ ମାଉସର ଭଣ୍ଡାର ପରି ଦୁଃଖର କାରଣ ହୁଏ। ଯେଉଁମାନେ ଦେଉନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ନିର୍ବସନ୍, ଦୁଃଖିତ, କଠୋର, ଖପର ଚିହ୍ନିତ ହସ୍ତ ନେଇ ଜଗତ୍କୁ ଦେଖାନ୍ତି—ଏହା ଦାନ ନ କରିବାର ଫଳ। ଦୁଃଖୀମାନେ ‘ଦିଅ, ଦିଅ!’ ବୋଲି ଦେଖାନ୍ତି, ଅନ୍ୟମାନେ ଶିଖାନ୍ତି ଓ ମାଗନ୍ତି; ଦାନ ନ କରିବାର ଅବସ୍ଥା କେବେ ତୁମେ ଭୋଗ ନ କର। ଯେଉଁ ଧନ ଶତ-ଶତ ଯଜ୍ଞରେ ବ୍ୟୟ ହୁଏ ନାହିଁ, ଯୋଗ୍ୟଙ୍କୁ ଦିଆଯାଏ ନାହିଁ, ସେ ଧନ କଞ୍ଚନୀଙ୍କ ଗୃହରେ ରାଜା କିମ୍ବା ଚୋରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଚାଲିଯାଏ। ଏକ କଞ୍ଚନୀର ଧନ ଦେବତା, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆତ୍ମୀୟ କିମ୍ବା ସ୍ବୟଂ ନିଜକୁ ଯାଏ ନାହିଁ; ଏହା ଅଗ୍ନି, ଚୋର କିମ୍ବା ରାଜାକୁ ଯାଏ। ଅତି ଶ୍ରମ କରି, ଧର୍ମ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରି କିମ୍ବା ଶତ୍ରୁଙ୍କ ପାଖରେ ଜହାରି ଧନ ଲାଭ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ପାଠ୍ୟ ପ୍ରବ୍ରୁତି ନ କରିଲେ ଶିକ୍ଷା ହାରାଯାଏ; ମହିଳାମାନେ ମଲିନ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଲେ ଲଜ୍ଜା ହାରାଯାଏ; ରୋଗୀ ଅପରିପାକ୍ ଖାଇଲେ ରୋଗ ବଢେ; ଶତ୍ରୁ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ଅପରିଚୟରେ ହୁଏ। ଚୋରଙ୍କ ଦଣ୍ଡ ମୃତ୍ୟୁ, ମିଥ୍ୟା ମିତ୍ରଙ୍କୁ ଅଳ୍ପ ଶବ୍ଦ, ମହିଳାମାନେ ଦୂରେ ଶୋଇବା, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ ନ କରିବା—ଏହି ଦଣ୍ଡ ଦିଆଯାଏ। ଦୁଷ୍ଟ, କଳାକାର, ଦାସ, ଦୁଷ୍ଟ ଡାକରି, ଓ ମହିଳା—ପିଟିଲେ ଶାନ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସମ୍ମାନ ଦିଆଯାଏ ନାହିଁ। ଦାସମାନେ କାମରେ, ଆତ୍ମୀୟମାନେ ଆପଦରେ, ମିତ୍ରମାନେ ଦୁଃଖରେ, ଜୀବନ ସାଥୀ ଧନ ହାରିବାରେ ପରୀକ୍ଷିତ ହୁଅନ୍ତି। ମହିଳାମାନେ ଦୁଇ ଗୁଣ ଭୋକ, ଚାରି ଗୁଣ ବୁଦ୍ଧି, ଛଉ ଗୁଣ ଶକ୍ତି, ଆଠ ଗୁଣ ଆକାଂକ୍ଷା ରଖନ୍ତି। ସ୍ୱପ୍ନ ଦ୍ୱାରା ନିଦ୍ରା ଜିତିହୁଏ ନାହିଁ, ଆକାଂକ୍ଷା ଦ୍ୱାରା ମହିଳା ଜିତିହୁଏ ନାହିଁ; ଜ୍ୱାଳା କ୍ଷୁଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶାନ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ, ମଦ ଦ୍ୱାରା ତୃଷ୍ଣା ମିଟି ନାହିଁ। ମହିଳାର ଆକାଂକ୍ଷା ପୋଷକ ଖାଦ୍ୟ, ମାଂସ, ରସାଳ ପାନ, ସୁଗନ୍ଧି, ଚମକଦାର ଦ୍ରବ୍ୟ, ଭଲ ଜାମା, ମନୋହର ମାଳା ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତେଜିତ ହୁଏ। ଏକ ଚଷ୍ଟା ମହିଳା ମଧ୍ୟ ଆକାଂକ୍ଷା ମନେ ରଖନ୍ତି; ଏକ ସୁନ୍ଦର ପୁରୁଷକୁ ଦେଖିଲେ ତାଙ୍କର ଗର୍ଭ ଉତ୍ତେଜିତ ହୁଏ। ସୁନ୍ଦର ଜାମା ପିନ୍ଧିଥିବା ପୁରୁଷକୁ ଦେଖିଲେ, ସେ କି ଭାଇ କି ଜଣେ ପୁତ୍ର, ମହିଳାମାନେ ଗର୍ଭ ଉତ୍ତେଜିତ ହୁଏ—ଏହା ସତ୍ୟ, ଶୌନକ! ନଦୀ ଓ ମହିଳାର ସ୍ୱଭାବ ଏକ; ଦୁହେଁ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଭାବରେ ପ୍ରବାହିତ ହୁଅନ୍ତି, ଜଳ କି ଦୁଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର କୁଳ କି ପରିବାର କୁ ନଷ୍ଟ କରନ୍ତି। ନଦୀ କୁଳକୁ ନଷ୍ଟ କରେ, ମହିଳା ପରିବାରକୁ; ଦୁହେଁ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଓ ଖେଳାଳି। ଅଗ୍ନି କ୍ଷୁଦ୍ର ଦ୍ୱାରା, ସମୁଦ୍ର ନଦୀ ଜଳ ଦ୍ୱାରା, ଯମ ସମସ୍ତ ଜୀବ ଦ୍ୱାରା, ମହିଳା ପୁରୁଷ ଦ୍ୱାରା କେବେ ତୃପ୍ତି ନ ମିଳେ। ବିଦ୍ୱାନ୍, ସମ୍ମାନିତ, ମଧୁର କଥା କହୁଥିବା, ଭୋଗକୁ ଚାହୁଥିବା, ପୁତ୍ର, ଜୀବନ, ଆକାଂକ୍ଷା—କେବେ ତୃପ୍ତି ନ ମିଳେ। ରାଜା ଧନ ସଂଗ୍ରହ କରି କେବେ ତୃପ୍ତି ନୁହେଁ, ସମୁଦ୍ର ନଦୀ ଜଳ ଦ୍ୱାରା, ବିଦ୍ୱାନ୍ କଥା କହିବାରେ, ଚକ୍ଷୁ ରାଜାକୁ ଦେଖିବାରେ। ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ଧର୍ମରେ ଚାଲନ୍ତି, ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ଜୀବନ ସାଥୀକୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତି, ଅତିଥିକୁ ଆଦର କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଗୃହେ ରହି ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି। ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି ଶୋଭାମୟ ମହିଳା ଦ୍ୱାରା ମନ ପ୍ରସନ୍ନ କରି, ରାଜମହଳର ଛାତରେ ବସିଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଗ ଲାଭ କରନ୍ତି। ଦାନ, ସମ୍ମାନ, ସତ୍ୟ, ବୟସ, ଅସ୍ତ୍ର, ଶାସ୍ତ୍ର—ଏହା ଦ୍ୱାରା ମହିଳାମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ଜିତାଯାଏ ନାହିଁ। ଜ୍ଞାନ, ଧନ, ପାହାଡ଼ ଚଢିବା, ଆକାଂକ୍ଷା, ଧର୍ମ—ଏହି ପାଞ୍ଚ ଦିଆଯାଏ କ୍ରମେ କ୍ରମେ। ଦେବତାର ପୂଜା ଚିରଅବିନାଶୀ, ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଦାନ ଚିରଅବିନାଶୀ, ଗୁଣ ସହିତ ଜ୍ଞାନ ଚିରଅବିନାଶୀ, ସତ୍ୟ ମିତ୍ର ଚିରଅବିନାଶୀ। ଯେଉଁମାନେ ଶିଶୁକାଳରେ ଅଧ୍ୟୟନ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ଧନ ଓ ଜୀବନ ସାଥୀ ନାହିଁ, ସେମାନେ ଦୟାର ଯୋଗ୍ୟ; ଏହି ଜୀବନରେ ମାନବ ରୂପରେ ପଶୁ ପରି ଘୁଞ୍ଚିବାକୁ ବାଧ୍ୟ। ଶାସ୍ତ୍ର ଅଧ୍ୟୟନ କରୁଥିବା ଛାତ୍ର ଖାଇବା କି ବା ପାଠ କରିବାରେ ମନ ଲଗାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଜ୍ଞାନ ଲାଭ ପାଇଁ ଗରୁଡ ପରି ଦୂର ଦେଶକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍। ଯେଉଁମାନେ ଶିଶୁକାଳରେ ଅଧ୍ୟୟନ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ଆକାଂକ୍ଷାରେ ଧନ ହାରାନ୍ତି, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ଉପେକ୍ଷିତ ଓ ଦୁଃଖିତ ହୁଅନ୍ତି, ଶୀତ ରୁତୁର ପଦ୍ମ ପରି। ତର୍କର ନିଶ୍ଚିତ ଆଧାର ନାହିଁ, ଶାସ୍ତ୍ର ବିଭାଜିତ, ଏମିତି କୌଣସି ଋଷି ନାହିଁ ଯାହାର ଉପଦେଶ ବିରୋଧିତ ନୁହେଁ; ଧର୍ମର ସତ୍ୟ ଗୁହାରେ ଲୁଚିଛି—ମହାପୁରୁଷଙ୍କ ପଥ ଅନୁସରଣ କର। ଜନ୍ମ, ଭଙ୍ଗିମା, ଚାଳ-ଚଳନ, କାର୍ଯ୍ୟ, ଉଚ୍ଚାରଣ, ଚକ୍ଷୁ ଓ ମୁହଁର ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦ୍ୱାରା ମନ ଚିହ୍ନିହୁଏ। କିଛି ନ କହିଲେ ମଧ୍ୟ ବିଦ୍ୱାନ୍ ଅର୍ଥ ଅନୁମାନ କରନ୍ତି; ବୁଦ୍ଧି ଅଙ୍ଗ ଭଙ୍ଗିମାର ଫଳ। କଥିତ ଅର୍ଥ ପଶୁମାନେ ମଧ୍ୟ ବୁଝନ୍ତି; ଘୋଡା ଓ ହାତୀ ଦେଖାଯାଇଥିବା କାମ କରନ୍ତି। ଧନରୁ ଅପଥ ଯାଇଥିଲେ ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରା କରିବା ଉଚିତ୍; ସତ୍ୟରୁ ଅପଥ ଯାଇଥିଲେ ରୌରବ ନରକକୁ; ଯୋଗରୁ ଅପଥ ଯାଇଥିଲେ ସତ୍ୟରେ ନିଶ୍ଚଳତା ଖୋଜିବା; ରାଜ୍ୟ ହାରିଲେ ଶିକାର କରିବା। ସୂତ କହିଲେ: ଯଦି କେହି ଅବିନାଶୀ ବସ୍ତୁ ଛାଡ଼ି ଅନିଶ୍ଚଳ ଚିହ୍ନା ଲାଗି ଚେଷ୍ଟା କରେ, ତେବେ ଅବିନାଶୀ ହାରିଯାଏ, ଅନିଶ୍ଚଳ ତ ଆଗରୁ ହାରିଛି।