ଏହି ଉପଖ୍ୟାନର ଆରମ୍ଭରେ, ହରି ନିଜ ନଉଦଶ ଓ ବିଶତମ ଜନ୍ମରେ ବୃଷ୍ଣିବଂଶରେ ଅବତାର ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ପରେ, କଳିଯୁଗର ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ସତ୍ରୁମାନେ ଭ୍ରମିତ ହେବା ପାଇଁ, ତାଙ୍କର ଅବତାର ଘଟିଥିଲା। ଏପରି ଅଷ୍ଟମ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ, ଯେତେବେଳେ ରାଜାମାନେ ପ୍ରାୟ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଥିଲେ, ତାହା ସମୟରେ ହରିଙ୍କର ଅବତାର ଘଟିଥିଲା। ହେ ଦ୍ୱିଜ, ହରି, ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ଜୀବନର ଆଶ୍ରୟ, ତାଙ୍କର ଅବତାର ଅସଂଖ୍ୟ। ସୃଷ୍ଟି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ସେଉଁଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏବଂ ସେଇ ହେଉଛନ୍ତି ବ୍ରତ ଓ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ। ଏଥିପରେ, ଏହି ଗରୁଡ ପୁରାଣ କିପରି ବ୍ୟାସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତୁମକୁ କହାଯାଇଥିଲା? ସୂତ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: ସେଠାରେ ମୁଁ ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ଦେଖିଥିଲି, ସେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ଥିଲେ। ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ବସିଲି, ଏବଂ ସେହି ମହାମୁନିଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲି। ତୁମେ ଯେପରି ବ୍ରହ୍ମାନ୍ଦ ବ୍ୟାପି ତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କର, ତେଣୁ ନିଶ୍ଚିତ ତୁମେ ସେଉଁଠି ଥିବା ସତ୍ୟକୁ ଜାଣ। 'ଶୁଣ, ସୂତ! ମୁଁ ତୁମକୁ ଗରୁଡ ପୁରାଣ କହିବି।' ଏହି ଶିକ୍ଷା ତୁମେ, ଡକ୍ଷ, ନାରଦ, ଓ ଅନ୍ୟ ମୁନିମାନେ କିପରି ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ? ମୁଁ, ନାରଦ, ଡକ୍ଷ, ଭୃଗୁ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଗରୁଡ ପୁରାଣର ସାର ଓ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ତାଙ୍କଠାରୁ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲୁ। ହରି କିପରି ପୂର୍ବେ ଦେବତାମାନେ ସହ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଇଥିଲେ? ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନେ ସହିତ କୈଳାସ ପର୍ବତକୁ ଗଲି। ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ପଚାରିଲି: 'ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଛନ୍ତି କି?' ଦେବମାନେ ସହ ଗଭୀର ତତ୍ତ୍ୱ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିଲେ, ତେବେ ରୁଦ୍ର କହିଲେ: 'ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପୂଜା ପାଇଁ, ହେ ପିତାମହ, ମୁଁ ବ୍ରତ ଓ ନିୟମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରେ। ବିଜୟୀ, ପଦ୍ମନାଭ, ହରି, ଯିଏ ଦେହ ଉପରେ ଅତୀତ—ମୁଁ ସେଇ ଦେବତାଙ୍କୁ ନିଜ ଆତ୍ମା ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କରେ।' 'ସମସ୍ତ ଗୁଣ ଏ ଭଗବାନଙ୍କ ଶରୀରରେ ମଣିମାଳା ପରି ଅନ୍ତର୍ନିହିତ—ସବୁଠୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ସବୁଠୁ ବଡ଼। ଯାହାକୁ ଶବ୍ଦ, ଜପ ଓ ଉପନିଷଦ ଘୋଷଣା କରେ। ପୁରାଣରେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରାଚୀନ ପୁରୁଷ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରହ୍ମା। ଯେଉଁଠି ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ଜଳରେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ଦେବ, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ ଓ ନାଗମାନେ ପୂଜନ୍ତି। ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ, ମୁଁ ସେଇ ଦେବତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରେ। ତାଙ୍କର ଶ୍ୱାସ ବାୟୁ, ଚାରି ସମୁଦ୍ର ତାଙ୍କର ଜଠରେ, ସେଉଁଠି ମୁଁ ଧ୍ୟାନ କରେ। ସେ ଅନାଦି ସୃଷ୍ଟିର ମୂଳ; ତାଙ୍କର ମୁଁ ଧ୍ୟାନ କରେ। ତାଙ୍କର ମୁଁଖରୁ ଅଗ୍ନି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରେ। ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡରୁ ସ୍ୱର୍ଗ ଉତ୍ପନ୍ନ, ତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରେ। ତାଙ୍କଠାରୁ ବଂଶ ଓ ପରମ୍ପରା ଚାଲିଛି, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରେ।' ଏଭଳି, ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ ରୁଦ୍ର ଶ୍ୱେତଦ୍ୱୀପବାସୀଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରିଥିଲେ। ଆମ ମଧ୍ୟରେ ରୁଦ୍ର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲେ। ଯେପରି ବ୍ୟାସ ମୋତେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲେ, ସେପରି ଭଗ୍ୟଶାଳୀ ଭବ ମଧ୍ୟ ପଚାରିଥିଲେ: 'ହେ ହରି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କିଏ ଦେବତାଙ୍କର ଦେବତା, କିଏ ଶାସକ? କେଉଁ ଗୁଣ, କେଉଁ ବ୍ରତ ଓ ପୂଜା ଦ୍ୱାରା? କେଉଁ ଦେବତାଠାରୁ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି, କିଏ ଜଗତ୍କୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି? ସୃଷ୍ଟି, ପ୍ରଳୟ, ବଂଶ, ମନୁମାନଙ୍କର ପରିଚ୍ଚୟ—ହେ ହରି, ଏସବୁ ଏବଂ ଯାହା ଅଛି, ସେସବୁ ମୋତେ କହ।' ଏଭଳି ଗଭୀର ପ୍ରଶ୍ନ ଓ ଉତ୍ତର ମାଧ୍ୟମରେ, ଗରୁଡ ପୁରାଣର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତତ୍ତ୍ୱ ଉନ୍ମୋଚିତ ହେଲା।