ଏବେ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ବିଧି ବିଷୟରେ କହିବି, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନାଶ କରେ। ଏହି କ୍ରମରେ ଆବଶ୍ୟକ ପଦାର୍ଥ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ଧନ, ସମୟ—ବିଶେଷ କରି ଦକ୍ଷିଣାୟନ ଓ ଉତ୍ତରାୟଣ ସମୟ, ଏବଂ ବର୍ଷର ଦୁଇ ସମତୁଳାନ ଦିନ ଉପଯୁକ୍ତ। ଶ୍ରାଦ୍ଧ କେବଳ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ କରାଯାଏ, ଏବଂ ଏହା ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟ ବିବରଣା ମଧ୍ୟ ଦିଆଯାଇଛି। ଏହି କ୍ରିୟା ପାଇଁ ବେଦର ଅର୍ଥ ଜାଣିଥିବା, ବୟସରେ ବଡ଼, ସାମବେଦ ଅନୁସାରେ ପାଠ କରିପାରୁଥିବା, ତିନି ମଧୁ ଓ ତିନି ସୁପର୍ଣ୍ଣିକା ଜାଣିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଉପଯୁକ୍ତ। ଏହି ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ନାଚିକେତା ବଂଶର ତିନି ପିଢ଼ି ଉତ୍ସର୍ଗ ନିମିତ୍ତେ ନାତି, ଶିଷ୍ୟ, ସମ୍ବନ୍ଧୀ ଓ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଅମନ୍ତ୍ରିତ। ଯେଉଁମାନେ ପିତା ଓ ମାତାଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦେବତା ଭାବେ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି। ଏଠାରେ ଅନୁଶାସନ ଅଛି—ଅନ୍ୟମନା ବ୍ୟକ୍ତି, ଅଚରିତ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅମନ୍ତ୍ରିତ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ପୂର୍ବ ଦିନରେ ଅମନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଦରକାର, ଏବଂ ସେମାନେ ସଂଯମୀ ଓ ନୀତିମାନ୍ୟ ହେବା ଦରକାର। ଦିବ୍ୟ ଓ ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟ ସମାପ୍ତି ପରେ, ନିଜ ଅଞ୍ଚଳ ଓ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍। ମାମାଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଲାଗୁ ହୁଏ, କିମ୍ବା ବୈଶ୍ୱଦେବ ବିଧି ଅନୁସାରେ କରାଯାଏ। ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅମନ୍ତ୍ରଣ ଓ ସମ୍ମତି ନେଇ, ବିଶ୍ୱେଦେବ ମନ୍ତ୍ର ପାଠ କରାଯାଏ। ଶନ୍ନୋ ଦେବୀ ମନ୍ତ୍ରରେ ଦୁଧ, ଯବ ଓ ଯବ ଦାଣା ଅର୍ପିତ ହୁଏ। ସୁଗନ୍ଧିତ ଜଳ, ଦୀପ, ମାଳା ଓ ଦୀପ ଦାନ କରାଯାଏ। ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଦୁଇ ଗୁଣା କୁଶ ଦେଇ, ଉଷନ୍ତସ୍ତ୍ୱା ମନ୍ତ୍ର ପାଠ କରି ତିନି ପିଢ଼ି ପୂର୍ବଜଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ଯବ ଓ ତିଳ ମିଶାଇ ନିବେଦନ, ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କ୍ରିୟା ପୂର୍ବବତ୍ କରାଯାଏ। ପୂର୍ବଜଙ୍କ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସ୍ଥାନରେ ଭାଣ୍ଡକୁ ଉଲ୍ଟା କରି, ତଳକୁ ମୁହଁ କରାଯାଏ। ଏହି ଅନୁଶାସନ ଅନୁଯାୟୀ, ପୂର୍ବଜ କ୍ରିୟା ମତେ ଅଗ୍ନିରେ ଅର୍ପଣ କରିବା ଦରକାର। ଯଦି ରୂପା ବା ଅନ୍ୟ କିଛି ଉପଲବ୍ଧ ଥାଏ, ତେବେ ଏହା ଅନୁଯାୟୀ କ୍ରିୟା କରିବା ଉଚିତ୍। ଦାନ କରିବା ପରେ, ଦ୍ୱିଜଙ୍କ ଅଙ୍ଗୁଠି ଉପରେ ରଖି, 'ଏହା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ' ବୋଲି କହିବା ଦରକାର। ଯେପରିମାଣେ ସୁବିଧା, ସେପରି ପାଠ କରି, ସେମାନେ ନିର୍ବିକଳ୍ପ ଭାବେ ଭୋଜନ କରନ୍ତୁ। ଯଦି କିଛି ଅସନ୍ତୋଷ ରହିଯାଏ, ଶୁଦ୍ଧି ମନ୍ତ୍ର ଏବଂ ପୂର୍ବ ମନ୍ତ୍ର ପୁନଃ ପାଠ କରିବା ଉଚିତ୍। ଏହି ଭୋଜନ ଭୂମିରେ ଛିଡ଼ିଅ, ଏବଂ ଜଳ ଦୁଇଥର ଅର୍ପଣ କରିବା ଦରକାର। ଯଦି ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଯାଏ, ତେବେ ପିଣ୍ଡ ଅର୍ପଣ ପୂର୍ବଜ ନିୟମରେ କରିବା ଦରକାର। ପରେ, 'ଆଶୀର୍ବାଦ' ବୋଲି, ଅକ୍ଷୟ ଜଳ ଦେଇବା ଉଚିତ୍। କଥା କହିବାକୁ ଅନୁମତି ମିଳିଲେ, 'ସ୍ୱଧା' ବୋଲି ପୂର୍ବଜଙ୍କୁ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଦରକାର। ବିଶ୍ୱଦେବମାନେ ପାଇଁ ଜଳ ଅର୍ପିତ କରି, 'ତାହାମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ' ବୋଲି କହିବା ଉଚିତ୍। 'ଆମର ଶ୍ରଦ୍ଧା କେବେ ହରାଉ ନାହିଁ, ଆମେ ସଦା ଦାନ କରିପାରିବା' ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା ଦରକାର। ସ୍ନେହପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ, 'ପ୍ରତ୍ୟେକ ନିବେଦନରେ ଏହା ହେଉ' ବୋଲି ପୂର୍ବଜଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦିଆଯାଏ। ପୂର୍ବଜ ପାତ୍ରକୁ ଉଲ୍ଟାଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ବିଦାୟ ଦିଅ। ସେ ରାତି, ପତ୍ନୀ ସହିତ ଉପବାସ ଓ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ୍। ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଭାବେ କର୍କଣ୍ଢୁ ଫଳ ମିଶାଇ ପିଣ୍ଡ ଅର୍ପିତ କରିବା ଦରକାର। ଆବାହନ କିମ୍ବା ଅଗ୍ନି କ୍ରିୟା ଛାଡ଼ି, ବାମ ହାତର ଉପାୟରେ କରିବା ଉଚିତ୍। ସେଠାରେ, 'ଆନନ୍ଦ ହେଉ' ବୋଲି କହିବେ, ଏବଂ ଉପସ୍ଥିତମାନେ 'ଆମେ ଉପଭୋଗ କରିଛୁ' ବୋଲି ଘୋଷଣା କରିବେ। ଅର୍ଘ୍ୟ ପାଇଁ, ପିତୃପାତ୍ରରେ ଜଳ ଢାଲିବା ଉଚିତ୍। ଏହି ପିଣ୍ଡ ଅର୍ପଣ ଓ ଏକମାତ୍ର ଅମନ୍ତ୍ରଣ ବିଧି ଜଣେ ଜଣାଣୀ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ କରିବା ଦରକାର। ସେଥିରେ ମଧ୍ୟ, ଦ୍ୱିଜ ଜଣେ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜଳପତ୍ର ଦେଇ ଭୋଜନ ଅର୍ପଣ କରିବେ। ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିବେଦନଯୋଗ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ଦେବା, ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଖୀର ଦେବା ଉଚିତ୍। ଶୁଭ କ୍ରମରେ ମାଛ, ରୁରୁ ମୃଗ, ବରାହ ଓ ଶଶକ ମାଂସ ଦେବା ଉଚିତ୍। ବର୍ଷର ତ୍ରୟୋଦଶୀ ଦିନ ଓ ମଘା ନକ୍ଷତ୍ର ଥିବାବେଳେ ଏହି ଅର୍ପଣ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ କରିବା ଦରକାର। ଯେଉଁମାନେ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ବଧ୍ୟ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଦିନରେ ଏହି ଅର୍ପଣ ହେବା ଉଚିତ୍।