ପୁଣ୍ୟ ଓ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରଦାନ କରୁଥିବା ଦାନ ଓ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ବିଷୟରେ ଗରୁଡ଼ ପୁରାଣରେ ବିଶିଷ୍ଟ ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି। ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ଅଛି, ଯଦି କେହି ଦ୍ୱିଜାତିକୁ ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛାଅନୁଯାୟୀ କିଛି ଦାନ କରେ, ସେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ। ଘର, ଧାନ୍ୟ, ଛତା, ମାଳା, ଗଛ, ଯାନ, ଘିଅ, କିମ୍ବା ପାଣି—ଏହି ସମସ୍ତ ଦେଇ ମହାପୁଣ୍ୟ ଲାଭ ହୁଏ। ଯିଏ ପବିତ୍ର ଜ୍ଞାନ ଦାନ କରେ, ସେ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକ ପାଇଁଥାଏ, ଯାହାକି ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ସହଜରେ ପାଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ବେଦ ଲେଖିବା କିମ୍ବା ବେଦ ବିକ୍ରୟ କରିବା ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକ ଲାଭ ହୁଏ। ଏହି କାରଣରୁ, ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ ବେଦର ଅର୍ଥ ଜମା କରିବା ଉଚିତ। ଏହା ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନ ଦାନର ପୁଣ୍ୟ ଏବଂ ଦୁଇଗୁଣି ଉନ୍ନତି ମିଳେ। କିନ୍ତୁ ଏହି ଗୁପ୍ତ ଉପଦେଶ ଦ୍ୱିଜାତିଙ୍କୁ ଶୁଣାଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଏହା ତାଙ୍କୁ ଅଧୋଗତି କୁ ନେଇଯାଏ। କୁଶ ଘାସ, ଶାକ, ଦୁଧ ଓ ଗନ୍ଧ ନାମାନିପାରିବେ, କିନ୍ତୁ ପାଣି ନାମାନିଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଯେଉଁମାନେ ପତିତ, ଦୁଷ୍ଟ, ଅପରାଧୀ ଓ ଶତ୍ରୁ, ସେମାନେ ଛାଡ଼ି ସମସ୍ତଙ୍କୁ କେବଳ ନିଜ ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ ଗ୍ରହଣ କରିପାରିବେ। ଏହିପରି ଦାନ ନୀତି ବିବେଚନା ପରେ, ଗରୁଡ଼ ପୁରାଣର ପୂର୍ବକାଣ୍ଡ, ପ୍ରଥମାଂଶର ଆଚାରପ୍ରସଙ୍ଗରେ 'ୟାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟଙ୍କ ଦାନ ଧର୍ମ ବିବେଚନା' ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହୁଏ। ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରୁଥିବା ଶ୍ରାଦ୍ଧ ବିଧି ବିଷୟରେ କହିବି। ଏଠି ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପାଇଁ ଯେଉଁ ସାମଗ୍ରୀ ଦରକାର, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ଧନ, ସମ ଓ ବିଷୁବ୍ୟାନ୍ସ, ସୂର୍ୟର ଏକ ରାଶିରୁ ଅନ୍ୟ ରାଶିକୁ ପ୍ରବେଶ ଏବଂ ଅନୁକୂଳ ସମୟ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ସମୟ ବ୍ୟକ୍ତିର ଇଚ୍ଛାଅନୁଯାୟୀ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସମୟ ଦିଆଯାଇଛି। ବେଦର ଅର୍ଥ ଜାଣିଥିବା, ବୟସରେ ବଡ଼, ସାମବେଦ ଜ୍ଞାନୀ, ତିନି ମଧୁ ଓ ତିନି ସୁପର୍ଣ୍ଣିକା, ନାଚିକେତାର ତିନି ପିଢ଼ି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନାତି, ଶିଷ୍ୟ, ନିକଟାତ୍ମୀୟ, ପିତାମାତା ପ୍ରତି ଭକ୍ତିଶୀଳ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ହେଉଛନ୍ତି ଶ୍ରାଦ୍ଧର ଦେବତା। ଅନୁଚିତ ଚରିତ୍ର ଓ ଅନଉପଯୁକ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ହେବା ଦରକାର ଓ ପୂର୍ବ ଦିନ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଦେବତା ଓ ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟର ସମାପ୍ତିରେ, ନିଜ ଅଞ୍ଚଳରେ ଯଥାଶକ୍ତି ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ। ମାମାଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ପ୍ରକ୍ରିୟା ବା ବୈଶ୍ୱଦେବ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଏ। ଅନୁମତି ନେଇ ଏବଂ ସମ୍ମତି ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ବିଶ୍ୱେଦେବ ମନ୍ତ୍ର ପାଠ କରିବା ଉଚିତ। 'ଶନ୍ନୋ ଦେବୀ' ମନ୍ତ୍ରରେ ଦୁଧ, ବାର୍ଲି ଓ ବାର୍ଲି ଦାଣା ଦେଇ ପୂଜା କରିବା ଦରକାର। ଗନ୍ଧ ଜଳ, ଦୀପ, ମାଳା ଓ ଦୀପ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ପିତୃମାନ୍କ ପାଇଁ ଦୁଇଗୁଣି କୁଶ ଦେଇ, 'ଉଷନ୍ତସ୍ତ୍ୱ' ମନ୍ତ୍ର ପାଠ କରିବା ଦରକାର। ଯବ ଦାଣା ସହିତ ତିଳ ଦେଇ ହବିଷ୍ୟ ଦେବା ଓ ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ପୂର୍ବବତ୍ କରିବା ଉଚିତ। ପିତୃମାନ୍କ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନରେ ପାତ୍ର ଉଲ୍ଟା କରି ରଖିବା ଦରକାର। ଏହି ଭଳି ଉପଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ, ଅଗ୍ନିରେ ହୋମ କରିବା ଉଚିତ। ବିଶେଷ କରି ରୂପା ଉପଲବ୍ଧ ହେଲେ ବା ଯାହା ମିଳେ, ତାହା ଦେଇ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ। ଦାନ ଦେଇ, ଦ୍ୱିଜାତିଙ୍କ ଅଙ୍ଗୁଠି ରଖି 'ଏହା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଇଁ' ବୋଲି କହିବା ଉଚିତ। ଯେତେ ଅନୁକୂଳ ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ି, ମୌନରେ ଖାଇବା ପାଇଁ ଅନୁମତି ଦେବା ଉଚିତ। ଯଦି କିଛି ଅସନ୍ତୋଷ ହୁଏ, ଶୁଦ୍ଧିକରଣ ମନ୍ତ୍ର ଓ ପୂର୍ବମନ୍ତ୍ର ପୁନଃ ପଢ଼ିବା ଦରକାର। ଏହି ଭୋଜନ ଭୂମିରେ ଛିଡ଼ି ଦେଇ, ପୁନଃ ପୁନଃ ପାଣି ଦେବା ଉଚିତ। ଅବଶିଷ୍ଟ ଥିଲେ, ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟ ପରି ପିଣ୍ଡ ଦେଇବା ଦରକାର। ତାପରେ 'ଆଶୀର୍ବାଦ' କହି ଅକ୍ଷୟ ପାଣି ଦେବା ଉଚିତ। କଥା କରିବା ଅନୁମତି ମିଳିଲେ, ପିତୃମାନ୍କ ପାଇଁ 'ସ୍ୱଧା' ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଦରକାର। ବିଶ୍ୱଦେବମାନେ ପାଇଁ ପାଣି ଦେଇ 'ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଉନ୍ତୁ' ବୋଲି କହିବା ଉଚିତ। 'ଆମର ଶ୍ରଦ୍ଧା କେବେ ହରାଯିଯାଉନାହିଁ, ଏବଂ ସଦା କିଛି ଦେବା ପାଇଁ ଥାଉ' ବୋଲି କାମନା କରିବା ଦରକାର। ସ୍ନେହରେ 'ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦାନରେ ଏହା ହେଉ' ବୋଲି କହି, ପିତୃମାନେ ଦିଗମୁକ୍ତ କରାଯିବେ। ପିତୃପାତ୍ର ଉଲ୍ଟା କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦିଗମୁକ୍ତ କରାଯିବେ। ଏହି ରାତିରେ, ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ଦାନ ଓ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ବିଧି ଅନୁଷ୍ଠାନ କଲେ, ମହାପୁଣ୍ୟ ଓ ପିତୃତୃପ୍ତି ଲାଭ ହୁଏ।