ଏହିବେଳେ, ବ୍ରତରେ ନିଷ୍ଠା ରଖୁଥିବା ଋଷିମାନେ ଗୃହସ୍ଥ ଧର୍ମର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଶୁଣିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। ଶ୍ରାବଣ ପରେ, ଯେତେବେଳେ ଜଣେ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ତାଙ୍କର ଶିକ୍ଷା ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଥାନ୍ତି, ସେଉଁଥିରେ ସେ ଏକ ଉତ୍ତମ ଗୁଣବତୀ ନାରୀ ସହ ବିବାହ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ନାରୀ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟବାନ୍, ଭାଇମାନେ ଥିବା, ଏବଂ ପିତୃ ପକ୍ଷ କିମ୍ବା ମାତୃ ପକ୍ଷର ଏକେ ଗୋତ୍ରର ନୁହେଁ। ସେ ଦଶ ପିଢି ଧରି ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ବିଦ୍ୱାନ୍, ଉତ୍ତମ କୁଳରୁ ଆସିଥିବା ହେବା ଦରକାର। ଏଠାରେ ଦ୍ୱିଜାତି ପୁରୁଷମାନେ ଶୂଦ୍ରା କୁଳରୁ ବିବାହ କରିପାରିବା ବିଷୟରେ କିଛି କଥା ରହିଛି। ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ ଏହି ତିନି ବର୍ଗକୁ ଅନୁସାରି ତିନି, ଦୁଇ, ଏବଂ ଗୋଟିଏ ଅନୁସାରେ ବିବାହ ସ୍ୱୀକୃତ। ବିବାହ ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ରହିଛି—ବ୍ରାହ୍ମ ବିବାହ ହେଉଛି, ବରକୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରି ସମ୍ଭବ ଅନୁସାରେ ଶୃଙ୍ଗାର କରି ଦେଇଯିବା; ଦୈବ ବିବାହ ହେଉଛି, ଯେଉଁଠି ବିବାହ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ଦିଆଯାଏ; ଆର୍ଷ ବିବାହରେ ଦୁଇଟି ଗାଈ ଦିଆଯାଏ। ଏହାପରେ, ଯେଉଁଠି ସତ୍କର୍ମ କରିବା ପାଇଁ ବରକୁ ଦିଆଯାଏ, ଏହା ବିବାହର ଅନ୍ୟ ଏକ ଧାରା। ଆସୁର ବିବାହ ଧନ ନେଇ ସ୍ୱୀକୃତ, ଗାନ୍ଧର୍ବ ବିବାହ ଚିତ୍ତର ମନ୍ଥନରେ ହୁଏ। ଏହି ସବୁ ବିବାହ ପ୍ରକାରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରଥମ ଚାରିଟି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ, ଏହି ସହିତ ଗାନ୍ଧର୍ବ ଏବଂ ରାକ୍ଷସ ବିବାହ ମଧ୍ୟ ଚାଲିଥାଏ। ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିଜ ବର୍ଗର ନାରୀଙ୍କୁ ବିବାହ କରିବା ଉଚିତ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ବିବାହ ସମୟରେ ଧନୁଷ ଧରିବେ। ବିବାହରେ, ପିତା, ପିତାମହ, ଭାଇ, ବାନ୍ଧବ ଓ ମାଆ—ଏମାନେ ଯେଉଁଠି କୌଣସି ନାରୀଙ୍କୁ ବିବାହ ପାଇଁ ଦେଇନାହାନ୍ତି, ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ଗର୍ଭ ହତ୍ୟାର ପାପ ଲାଗେ। କୌଣସି କନ୍ୟାକୁ ଏକଥର ଦେଇହେବ, ଯିଏ ଚୋରି କରି ନେଇଯାଏ, ସେ ଚୋରିର ଦଣ୍ଡ ପାଇବ। ଯଦି କୌଣସି ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କର ପୁଅ ନାହିଁ ଏବଂ ବଡ଼ମାନେ ଅନୁମତି ଦେଇଥିଲେ, ଭାଉରେ ତାଙ୍କୁ ସନ୍ତାନ ଦେଇପାରିବେ, କିନ୍ତୁ ଏହା ଗର୍ଭଧାରଣ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହେବା ଉଚିତ, ନହେଲେ ଉଭୟ ପତିତ ହେଇଯିବେ। ଏହିପରି, ଯେଉଁ ସ୍ତ୍ରୀ ଅପମାନିତ, ଅଶୁଚିତ କିମ୍ବା କେବଳ ପିତୃ ଦାହ ଦିନର ଭୋଜନ ନେଇଥାନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ସୋମ ଶୁଚିତା ଦେଇଥିଲେ ଏବଂ ଗାନ୍ଧର୍ବ ମଧୁର ଭାଷା ଦେଇଥିଲେ। କିନ୍ତୁ, ପରପୁରୁଷ ସହ ନାରୀ ସମ୍ପର୍କ ରଖିଲେ ଏହି ଲୋକରେ ଶୁଚିତା ନଷ୍ଟ ହୁଏ, ଗର୍ଭରେ ଅପବାଦ ହୁଏ। ଯେଉଁ ସ୍ତ୍ରୀ ମଦ୍ୟପାନ କରନ୍ତି, ରୋଗାକ୍ରାନ୍ତ, ଶତ୍ରୁତାପୂର୍ଣ୍ଣ, ବନ୍ଧ୍ୟା, ପୁଅ ହତ୍ୟା କରନ୍ତି କିମ୍ବା ଅପ୍ରିୟ କଥା କହନ୍ତି—ସେମାନେ ଅନୁଚିତ। ଯେଉଁଠି ପତି ଓ ପତ୍ନୀ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ବିରୋଧ ନାହିଁ, ସେଉଁଠି ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମ ତିନି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସଫଳ ହୁଏ। ଏଠି, ଲୋକ ଖ୍ୟାତି ଲାଭ କରି ଉମା ସହ ଆନନ୍ଦ ଭୋଗ କରେ। ନାରୀମାନେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ କଥା ଅନୁସାରେ ଚଳିବା ଉଚିତ, ଏହିଏ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧର୍ମ। ଏଠି, ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଶିଷ୍ୟ ଆରମ୍ଭରୁ ଉତ୍ସବ ଓ ଏହାଦି ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ। ସେଉଁଠି ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଓ ରୋଗମୁକ୍ତ ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦେବା ଉଚିତ। ନିଜ ସ୍ତ୍ରୀ ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠା ରଖିବା ପୁରୁଷ ସବୁବେଳେ ନାରୀଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବା ଉଚିତ। ନାରୀମାନେ ବାନ୍ଧବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କାର, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଖାଦ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହେବା ଉଚିତ। ଜାମାଇ ଓ ଶ୍ୱଶୁରଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ସଦା ସମ୍ମାନ ଦେବା ଦରକାର। ସ୍ତ୍ରୀ, ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ପଠାଯିବାବେଳେ ଅନ୍ୟ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କିମ୍ବା ଅଧିକ ହସି କଥା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ବୟସ୍କ ହେଲେ ପୁଅ ସୁରକ୍ଷା କରେ, ନଥିଲେ ବାନ୍ଧବମାନେ ଦାୟିତ୍ୱ ନେଇଥାନ୍ତି। କୌଣସି କାମରେ ସବୁବେଳେ ବଡ଼ଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ, କଦାପି ଛୋଟକୁ ନୁହେଁ। ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ବିବାହ କରି ଅଗ୍ନି ସ୍ଥାପନ କରିବାରେ ବିଳମ୍ବ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏପରି ଭାବେ, ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘୋଷିତ 'ଗୃହସ୍ଥ ଧର୍ମ ନିର୍ଣୟ' ନାମକ ପଚ୍ଚାନବେଁ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା। ଏବେ ମୁଁ ମିଶ୍ରିତ ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଗୃହସ୍ଥ ଧର୍ମ ବିଷୟରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନିୟମ ଶୁଣାଏଁ। ଶୂଦ୍ରା ମହିଳାରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ପୁଅକୁ ଅମ୍ବଷ୍ଠ କୁହାଯାଏ, ନିଷାଦା ମହିଳାରୁ ହେଲେ ପର୍ବତ। ବୈଶ୍ୟ ପିତା ଓ ଶୂଦ୍ରା ମାଆର ପୁଅ କରଣ ବୋଲି ଚିହ୍ନିତ। ଶୂଦ୍ରାରୁ ଚଣ୍ଡାଳ ଜନ୍ମ ହୁଏ, ତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ବର୍ଗ ଦ୍ୱେଷ କରନ୍ତି। ବୈଶ୍ୟା ମହିଳା ଯଦି ଶୂଦ୍ର ସହ ଏକତ୍ର ହେଉନାହାନ୍ତି, ତେବେ ସେ ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦେଇପାରନ୍ତି। ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଏହି ଜନ୍ମ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଅଶୁଦ୍ଧ ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ। ଏହିପରି, ଗୃହସ୍ଥ ଧର୍ମ ଓ ବର୍ଣ୍ଣ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ନିୟମ ମହାପୁରାଣ ଶ୍ରୀଗରୁଡ଼ାରେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି।