ଏକ ସମୟରେ ଶ୍ରୀୟାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟଙ୍କ ଉପଦେଶ ଅନୁସାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ବୈଶ୍ୟ ମାନେ ନିଜ ଜାତିର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ବିଷୟରେ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରୁଥିଲେ। ଏଠାରେ ଏକ ଶିଷ୍ୟ, ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କୁ ଡାକାଯାଏ, ସମସ୍ତ କଥା ଶିକ୍ଷକଙ୍କୁ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ବିବେଚନା କରିପାରିବା ଉଚିତ। ଶିଷ୍ୟ ମୁଁଡା, ମୃଗଚର୍ମ, ପବିତ୍ର ତାଗ, ଓ କୌପୀନ ପିନ୍ଧିବା ଦ୍ୱାରା ନିଜ ଉପନୟନ ଅନୁଷ୍ଠାନକୁ ପୂରଣ କରିଥିବା ଦେଖାଯାଏ। ଏହି ଅନୁଷ୍ଠାନର ଆରମ୍ଭ, ମଧ୍ୟ ଓ ଶେଷରେ ଛନ୍ଦର ପାଳନ ଅବଶ୍ୟକ। ଅଗ୍ନିକାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ପରେ, ଶିଷ୍ୟ ନମ୍ରତା ସହ ଓ ଗୁରୁଙ୍କର ଅନୁମତି ନେଇ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ। ଉପନୟନ ପରେ ଏହି ଶିଷ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ରହିବା ଦ୍ୱାରା ଦିନରେ ଏକ ମାତ୍ର ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ମାତ୍ର ଅତିବିପଦରେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରିବ। ସେ ମଧୁ, ମାଂସ, ପାକା ଖାଦ୍ୟ ଓ ଏହା ସହିତ ଅନ୍ୟ ଅନୁଚିତ ଖାଦ୍ୟରୁ ଦୂରେ ରହିବା ଉଚିତ। ଉପନୟନ ପରେ ଶିକ୍ଷକ ଶିଷ୍ୟକୁ ପବିତ୍ର ତାଗ ଦିଅନ୍ତି, ଏହି ଦ୍ୱାରା ଶିଷ୍ୟ ଦ୍ୱିଜ ଭାବେ ଚିହ୍ନିତ ହୁଏ। ଏହି ଉପନୟନରେ ପୂର୍ବବତ ସମ୍ମାନ ଦେବା ଉଚିତ, କିନ୍ତୁ ମା' ସବୁଠୁ ବଡ଼ ଗୌରବର ଅଧିକାରୀ। କେହି କହନ୍ତି ଉପନୟନର ସମୟ ପବିତ୍ର ତାଗ ନେବାବେଳେ, ଅନ୍ୟ କେହି କହନ୍ତି ଏହା ଶୋଳ ରୁ ଚୁଲ୍ ଛେଦନ ସମୟରେ। ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ବୈଶ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ଉପନୟନର ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟ ଭିନ୍ନ। ଯେଉଁ ଦ୍ୱିଜ ସାବିତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର ହରାଇଦେଇଛି, ସେ ବାହ୍ୟ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ବ୍ରାତ୍ୟସ୍ତୋମ ଯଜ୍ଞ କଲେ ପୁନଃ ସଂସ୍କୃତ ହୁଏ। ଏହିପରି ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ବୈଶ୍ୟ ଦ୍ୱିଜ ଭାବେ ଗଣନା ହୁଏ। ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବେଦ ଏକମାତ୍ର ଉତ୍ତମ ଉପାୟ। ଯେଉଁ ଦ୍ୱିଜ ପ୍ରତିଦିନ ଋକ୍ ଅଧ୍ୟୟନ କରନ୍ତି, ସେ ପିତୃପୁରୁଷ ଙ୍କୁ ମଧୁ ଓ ଘୃତ ଦେଇ ତୃପ୍ତ କରନ୍ତି। ପ୍ରତିଦିନ ପିତୃପୁରୁଷ ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ଘୃତ ଓ ଅମୃତ ଦେଇ ତୃପ୍ତ କରିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁ ଦ୍ୱିଜ ପ୍ରତିଦିନ ଇତିହାସ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ଅଧ୍ୟୟନ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କର କ୍ଷମତାନୁସାରେ, ପିତୃପୁରୁଷ ତୃପ୍ତ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି। ଦ୍ୱିଜ ଯେଉଁ ଜମି ଦାନ କରନ୍ତି, ତପସ୍ୟା କରନ୍ତି, ବେଦ ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି, ସେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ଭୋଗ କରନ୍ତି। ପୁଅ ନଥିଲେ, ପତ୍ନୀ କିମ୍ବା ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ସେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ ଓ ପୃଥିବୀରେ ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେଇନାହିଁ। ଏଠାରେ ଚାବ୍ବିଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା, ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଉଚ୍ଚାରିତ ଜାତିର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଅନୁସନ୍ଧାନ ବିଷୟରେ, ଶ୍ରୀ ଗରୁଡ଼ ମହାପୁରାଣର ଆଚାର ଖଣ୍ଡର ପ୍ରଥମ ପାଦରେ। ଏବେ ଋଷିମାନେ ଯେଉଁମାନେ ନିୟମପାଳନରେ ନିରତ, ଘରେ ରହିବାର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ବିଷୟରେ ଶୁଣନ୍ତୁ। ଶିଷ୍ୟ ଅବସ୍ଥା ଶେଷ କରି, ଜଣେ ଗୁଣବତୀ ନାରୀ ସହ ବିବାହ କରିବା ଉଚିତ। ସେ ନାରୀ ସ୍ୱସ୍ଥ, ଭାଇ ଥିବା ଓ ପିତୃପକ୍ଷ କିମ୍ବା ମାତୃପକ୍ଷର ଏକା ଲିନେଜର ନୁହେଁ। ତାଙ୍କର ପରିବାର ଦଶ ପୁସ୍ତ ପାଠାଳି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଶିକ୍ଷିତ ହେବା ଦରକାର। ଦ୍ୱିଜମାନେ ଶୂଦ୍ରା ଜାତିରୁ ପତ୍ନୀ ନେଇପାରିବା ବିଷୟରେ ଯାହା କହାଯାଇଛି, ଏଠାରେ ଅନୁକ୍ରମରେ ତିନି, ଦୁଇ, ଏକ ଅନୁସାରେ ରହିଛି। ବ୍ରାହ୍ମ ବିବାହ ହେଉଛି, ନିମନ୍ତ୍ରଣ ପରେ, ଯେଉଁଥିରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଭାବରେ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଏ। ଦୈବ ବିବାହ ହେଉଛି, ଯେଉଁଥିରେ ବିବାହ ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ଦିଅଯାଏ; ଆର୍ଷ ବିବାହ ହେଉଛି, ଦୁଇଟି ଗାଈ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ। ଏହିପରି ବିବାହ, ଯେଉଁଥିରେ ଧର୍ମ ପାଳନ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଏ। ଆସୁର ବିବାହ ହେଉଛି ଧନ ଗ୍ରହଣ କରି; ଗାନ୍ଧର୍ବ ବିବାହ ହେଉଛି ପାରସ୍ପରିକ ଅନୁମତି ଦ୍ୱାରା। ଏହି ବିବାହ ପ୍ରକାରରେ ପ୍ରଥମ ଚାରିଟି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ, ଗାନ୍ଧର୍ବ ଓ ରାକ୍ଷସ ବିବାହ ମଧ୍ୟ ଉପଯୁକ୍ତ। ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିଜ ଜାତିର ନାରୀଙ୍କ ହାତ ଧରିବା ଉଚିତ; କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧନୁ ଧରିବା ଉଚିତ। ବିବାହ ପ୍ରଦାନ କରିବାରେ ପିତା, ପିତାମହ, ଭାଇ, ନିଜ ଜାତିର ଆତ୍ମୀୟ, ଓ ମା' ମଧ୍ୟ ଅନୁକ୍ରମରେ ଅଧିକାରୀ। ଯେଉଁମାନେ (ବିବାହ) ପ୍ରଦାନ କରିବାରୁ ବଞ୍ଚି ଯାନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ଜନ୍ମ ଓ ପରଲୋକରେ ଗର୍ଭହତ୍ୟା ତାଳ ଅପରାଧରେ ଦଣ୍ଡିତ ହୁଏ। କୁମାରୀ କେବଳ ଏକଥର ପ୍ରଦାନ କରିବା ଉଚିତ; ଯେଉଁ ନିଜେ ନେଇଯାଏ, ସେ ଚୋରି ଦଣ୍ଡର ଅପରାଧୀ ହୁଏ। ସନ୍ତାନ ନଥିବା ନାରୀଙ୍କୁ ବଡ଼ମାନେ ଅନୁମତି ଦେଲେ, ଭାଉଜ ତାଙ୍କୁ ସନ୍ତାନ ଦେଇପାରିବାର ନିୟମ ଅଛି, କିନ୍ତୁ ଏହା କେବଳ ଗର୍ଭଧାରଣ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ; ଅନ୍ୟଥା ଦୁହେଁ ଅପତିତ ହୁଏ। ଯେଉଁ ନାରୀ ଅପରାଧିତ, ଅଧିକାର ହରାଇଛି, କିମ୍ବା କେବଳ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଭୋଗ କରୁଛି, ସେମାନେ ସୋମ ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ରତା ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ, ଗାନ୍ଧର୍ବ ମାନେ ସେମାନେ ମଧୁର ଭାଷା ଦେଇଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ବ୍ୟଭିଚାର ଦ୍ୱାରା ଏହି ଜଗତରେ ପବିତ୍ରତା ହରାଯାଏ; ଗର୍ଭରେ ତ୍ୟାଗ ହୁଏ। ଏହିପରି ଶ୍ରୀ ଗରୁଡ଼ ମହାପୁରାଣରେ ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଇଥିଲା, ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟଙ୍କ କଥା ଅନୁସାରେ ଦ୍ୱିଜ ଓ ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଓ ନିୟମର ଉପବୋଧ।