ଏକ ପବିତ୍ର ଦିନରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ କିମ୍ବା ଦ୍ୱିଜନ୍ମା ଶିଷ୍ୟ ନିଜ ପ୍ରାକୃତିକ କ୍ରିୟା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି ଉଠିଲେ, ସେ ପ୍ୃଥିବୀ ଦ୍ୱାରା ଆଣିଥିବା ପାଣିରେ ନିଜକୁ ଶୁଧ୍ଧ କରିଥାନ୍ତି। ପୂର୍ବଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ଦୁଇ ହାତ ଘୁଞ୍ଚି ଏବଂ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ବସି, ଶିଷ୍ୟ ତାଙ୍କର କଣିଠି, ଅଙ୍ଗୁଠି ଓ ତୃତୀୟ ଆଙ୍ଗୁଠିର ତଳ ଓ ଶୀର୍ଷକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି ତିନିଥର ପାଣି ଚୁମ୍ବନ କରନ୍ତି, ଦୁଇଥର ମୁହଁ ପୁଞ୍ଜନ୍ତି ଓ ଦେହର ବିଭିନ୍ନ ରନ୍ଧ୍ରକୁ ପାଣି ଦ୍ୱାରା ସ୍ପର୍ଶ କରନ୍ତି। ଏହାପରେ, ନିଜ ଜାତି ଅନୁଯାୟୀ, ହୃଦୟ, କଣ୍ଠ, ତାଳୁ ଓ ନାଭିକୁ ପର୍ୟାୟକ୍ରମେ ସ୍ପର୍ଶ କରନ୍ତି। ଏପରି ଶୁଧ୍ଧି ପରେ, ଜଳଦେବତା, ପବିତ୍ରତା ଓ ପ୍ରାଣାୟାମ ସମ୍ପର୍କିତ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ। ପରେ, ଶିଷ୍ୟ ବ୍ୟାହୃତି ସହିତ ଗାୟତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହ କରେ। ପ୍ରାଣାୟାମ କରି ନିଜ ଉପରେ ପାଣି ଛିଟି ଏବଂ ଦେବତାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ତିନି ଋକ୍ ମନ୍ତ୍ର ପାଠ କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ରିତିରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦର୍ଶନ ପୂର୍ବରୁ ସନ୍ଧ୍ୟାବନ୍ଦନ କରିବା ନିୟମ। ଏହାପରେ, ଶିଷ୍ୟ ନମ୍ରତା ସହ ବଡମାନେଙ୍କୁ 'ମୁଁ ଅମୁକ' ବୋଲି ପ୍ରଣାମ କରିବେ। ବଡମାନେ ଡାକିଲେ ସେ ସମସ୍ତ କଥା ନିଜେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ସୂଚନା ଦେବେ। ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡ, ଅଜିନ (ମୃଗଚର୍ମ), ଉପବୀତ ଓ ମେଖଳା ପିନ୍ଧିବା ଉଚିତ। ପାଠ ଆରମ୍ଭ, ମଧ୍ୟ ଓ ଶେଷରେ ଛନ୍ଦ ପାଳନ ଦରକାର। ଅଗ୍ନିକାର୍ଯ୍ୟ କରି, ଗୁରୁଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ନମ୍ରତା ସହ ଭୋଜନ କରିବେ। ଉପବ୍ରତ (ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ) ଅବସ୍ଥାରେ ଦୁଃଖ ବ୍ୟତୀତ ଦିନକୁ ଏକଥର ଖାଇବେ ନାହିଁ। ମଧୁ, ମାଂସ ଓ ପାକା ଖାଦ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିବେ। ଦ୍ୱିଜନ୍ମା ଦେଖାଯାଏ, ଦ୍ୱିଜନ୍ମା ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ପରେ ଗୁରୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉପବୀତ ଦିଆଯାଏ। ଏହି ଉପବୀତ ପ୍ରଦାନ ସମୟକୁ କେହି କହନ୍ତି ଶୋଧ୍ୟ, କେହି କହନ୍ତି ଷୋଡଶ ବର୍ଷରେ ଚୂଡାକର୍ମ ସମୟରେ। ଉପନୟନ ସମୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ବୈଶ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ। ଯେଉଁ ଦ୍ୱିଜନ୍ମା ସାବିତ୍ରୀ ହାରାଇଥାଏ, ସେ ଭ୍ରାଷ୍ଟ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ଭ୍ରାତ୍ୟସ୍ତୋମ ଯଜ୍ଞ କଲେ ତାହା ଫେରି ପାଇପାରେ। ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ବୈଶ୍ୟ ଏହି ତିନି ଜନ୍ମ ଦ୍ୱିଜନ୍ମା। ତାଙ୍କ ପାଇଁ ବେଦ ଅତିଶୟ ପୁନ୍ୟ ମାର୍ଗ। ଯିଏ ପ୍ରତିଦିନ ଋକ୍ ପାଠ କରେ, ସେ ପିତୃଙ୍କୁ ମଧୁ ଓ ଘୃତ ଦ୍ୱାରା ତୃପ୍ତ କରେ। ପ୍ରତିଦିନ ଘୃତ ଓ ଅମୃତ ଦ୍ୱାରା ପିତୃ ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଯିଏ ପ୍ରତିଦିନ କଥା ଓ ବିଦ୍ୟା ଅନୁସାରେ ପାଠ କରେ, ସେ ପିତୃମାନେ ତୃପ୍ତ ହୋଇ ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳ ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି। ଦ୍ୱିଜନ୍ମା ଯଦି ଭୂମି ଦାନ, ତପସ୍ୟା କିମ୍ବା ବେଦ ପାଠ କରେ, ସେ ତାହାର ଫଳ ଭୋଗ କରେ। ପୁଅ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଜନ୍ମାନ୍ତର ହୁଏନାହିଁ; ସ୍ତ୍ରୀ କିମ୍ବା ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ। ଏହିପରି ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟଙ୍କ ଉପଦେଶାନୁସାରେ ଜାତିଧର୍ମ ନିୟମ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଚର୍ଚ୍ଚା ଶେଷ ହେଲା। ଏବେ, ତପସ୍ୟାରେ ନିଷ୍ଠା ରଖୁଥିବା ଋଷିମାନେ ଗୃହସ୍ଥ ଧର୍ମ ଶୁଣନ୍ତୁ। ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ ଅବସ୍ଥା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଏକ ଉତ୍ତମ ଗୁଣବତୀ ସ୍ତ୍ରୀ ସହ ବିବାହ କରିବା ଉଚିତ। ସେ ସ୍ତ୍ରୀ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟବାନ୍, ଭାଇ ଥିବା, ପିତୃ ଓ ମାତୃ ଦୁଇ ପକ୍ଷରୁ ଏକେ ଗୋତ୍ର ନହେବା ଦରକାର। ସେ ଦଶ ପିଢି ଶିକ୍ଷିତ ଓ ଉତ୍ତମ କୁଳରୁ ଆସିଥିବା ଚାହିଁ। ଦ୍ୱିଜନ୍ମା ପୁରୁଷ ଶୂଦ୍ରା ଜାତିରୁ ନାରୀ ବିବାହ କରିପାରିବା ବିଷୟରେ କିଛି କଥା ଅଛି, ତଥାପି ଜାତି ଅନୁସାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟଙ୍କୁ କ୍ରମେ ତିନି, ଦୁଇ, ଏକ ବିବାହ ସମ୍ଭବ। ବ୍ରାହ୍ମ ବିବାହ ହେଉଛି, ଯେଉଁଠାରେ ନିମନ୍ତ୍ରଣ ପରେ, ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ଅଳଙ୍କୃତ କରି ଦାନ କରାଯାଏ। ଦୈବ ବିବାହ ହେଉଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଯଜ୍ଞ କରିଥିବା ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ଦାନ କରାଯାଏ; ଆର୍ଷ ବିବାହ ହେଉଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଦୁଇ ଗାଈ ଦିଆଯାଏ। ଏହିପରି କଥା ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଯେଉଁଠାରେ ଧର୍ମାନୁଷ୍ଠାନ ପାଇଁ ଯୁଗ୍ମ ଦିଆଯାଏ, ଏହା ଓପ୍ୟାନ୍ତିକ ବିବାହ। ଆସୁର ବିବାହ ହେଉଛି, ଧନ ନିଅରେ; ଗାନ୍ଧର୍ବ ବିବାହ ହେଉଛି, ଦୁହେଁର ସମ୍ମତିରେ। ଏହିପରି, ଶାସ୍ତ୍ର ଉପଦେଶ ଅନୁସାରେ ଜୀବନର ଧର୍ମ ଓ ଋତି ଶିକ୍ଷା ଦିଆଯାଏ।