ଏକ ସମୟରେ ବିଦ୍ୱାନ୍ ଋଷି ଯାଜ୍ଞବଳ୍କ୍ୟ ବିଭିନ୍ନ ଜନଙ୍କୁ ଜାତିଗତ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ବିଷୟରେ ଉପଦେଶ ଦେଲେ । ସେ କହିଲେ, ବେଦ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ନିପୁଣ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରଧାନ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ହେଉଛି—ଯଜ୍ଞ କ୍ରିୟା, ସଂୟମ, ଅହିଂସା, ଦାନ ଓ ନିଜେ ପଠିବା ଅଭ୍ୟାସ । ଏହି ଚାରିଟି କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପରାଶର ଜ୍ଞାନ ଭାବରେ ପରିଚିତ ଅଟେ । ଏହି ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ, ଚାରିଟି ଜାତି—ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ ଓ ଶୂଦ୍ର—ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ ତିନି ଜନ୍ମଦ୍ୱିତୀୟ ଅଟେ । ଜନ୍ମପୂର୍ବ ଶିଶୁର ଶରୀରରେ ଜନନ କ୍ରିୟା କ୍ଷଣରେ ଉପନୟନ କ୍ରିୟା କରାଯାଏ । ଜନ୍ମ ପରେ ଏଗାର ଦିନ ଓ ଚତୁର୍ଥ ମାସରେ ଶିଶୁ ନିଜ ସ୍ୱରୂପରେ ପ୍ରକାଶ ହୁଏ । ଏପରି ଉପକ୍ରମରେ, ଶିଶୁର ଜନନ ବେଳାର ଦୋଷ ଶାନ୍ତି ହୁଏ । ଏହିପରେ ଉପନୟନ କ୍ରିୟା ବିଷୟରେ ଉପଦେଶ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ । ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୁରୁଷଙ୍କର ଉପନୟନ ଜନନର ଅଷ୍ଟମ ବର୍ଷ କିମ୍ବା ଜନ୍ମର ଅଷ୍ଟମ ବର୍ଷରେ କରିବା ନିୟମ । ଉପନୟନ ପରେ ଶିଶ୍ୟଙ୍କୁ ଗୁରୁ ମହା ବ୍ୟାହୃତି ମନ୍ତ୍ର ଦେଇ ପଠେଇବେ । ଦିନର ଦୁଇ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ, ଉପବୀତ ବାମ କାନ୍ଧରେ ପିନ୍ଧି, ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ଶିଶ୍ୟ ପ୍ରଭାତରେ ଚାଲି ଶୌଚ କରିବା ପରେ ମୃତିକା ଓ ଜଳରେ ଶୁଧ୍ଧି କରିବେ । ସଫା ସ୍ଥାନରେ, ଘୁଣ୍ଡି ମିଳାଇ ବସି, ହାତର କାନ୍ଚ, ଅଂଗୁଠି ଓ ଛୋଟ ଆଙ୍ଗୁଠିର ତଳ ଓ ଶିର ଛୁଇଁ, ତିନିଥର ଜଳ ପିବିବେ, ଦୁଇଥର ମୁହଁ ପୁଛିବେ, ଶରୀରର ମୁଖ ଓ ଅନ୍ୟ ଅଙ୍ଗକୁ ଜଳ ଛୁଇଁବେ । ଏହି କ୍ରମରେ ହୃଦୟ, ଗଳା, ଜିହ୍ୱା ଓ ନାଭିରେ ଜଳ ଛୁଇଁବେ, ଏହା ଜାତି ଅନୁଯାୟୀ । ନିତ୍ୟ ନିମ୍ନାରେ ନ snana କରି, ଜଳ ଦେବତା, ଶୁଧ୍ଧି ଓ ପ୍ରାଣ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଗାୟତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର ଓ ବ୍ୟାହୃତି ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ମୁଣ୍ଡ ନମାଇବେ । ପ୍ରାଣ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଜଳ ଛିଁଟି, ଦେବତାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ତିନି ଋକ୍ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବେ । ଏପରି ସନ୍ଧ୍ୟା କ୍ରିୟା ପ୍ରଭାତରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେଖିବା ପୂର୍ବରୁ କରିବା ନିୟମ । ପରେ ଜେଷ୍ଠଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, 'ମୁଁ ଅମୁକ' ଭାବେ ନିଜ ପରିଚୟ ଦେବେ । ଗୁରୁ ଡାକିଲେ, ନିଜ ପଠିଥିବା ସବୁ କଥା ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବେ । ଶିଶ୍ୟ ନିଜେ ଦଣ୍ଡ, କୃଷ୍ଣମୃଗ ଚମର, ଉପବୀତ ଓ ମେଖଳା ପିନ୍ଧିବା ନିୟମ । ଅରମ୍ଭ, ମଧ୍ୟ ଓ ଶେଷରେ ଛନ୍ଦ ଉପାସନା କରିବା ଉଚିତ । ଅଗ୍ନି କ୍ରିୟା କରି, ଗୁରୁଙ୍କର ଅନୁମତି ନେଇ ନମ୍ରତା ସହିତ ଭୋଜନ କରିବେ । ଉପନୟନ ପରେ ଶିଶ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ସମୟରେ ଦୁଃଖ ଛଡ଼ା ଏକ ଭୋଜନ ମାତ୍ର ଖାଇବା ଉଚିତ । ମଧୁ, ମାଂସ, ପକା ଖାଦ୍ୟ ଓ ଏପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିବେ । ଉପନୟନ ପରେ ଗୁରୁ ଶିଶ୍ୟଙ୍କୁ ଉପବୀତ ଦେଇ ନିଜେ ନାମ ଦେଇ ଚିହ୍ନିତ କରିଦେଇବେ । ଏହି ଉପକ୍ରମରେ ମାତା ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁରୁ ଭାବରେ ପୂଜ୍ୟ ଅଟେ । କିଛି ଲୋକ ଉପବୀତ ପିନ୍ଧିବା ବେଳାକୁ, ଅନ୍ୟେ ଶୋଳ ଦିନରେ କେଶ କଟିବା ବେଳାକୁ ଉପନୟନର ନିୟମ ମନେ କରନ୍ତି । ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ବୈଶ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ଉପନୟନର ନିୟମିତ ସମୟ ଭିନ୍ନ ଅଟେ । ଯାହାଙ୍କର ସାବିତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର ହାରାଯାଏ, ସେ ଅନ୍ୟଥା ବ୍ରାତ୍ୟସ୍ତୋମ ଯଜ୍ଞ କରି ଉତ୍ତରଣ ଲଭିବେ । ଏହିପରି ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ବୈଶ୍ୟ ଦ୍ୱିଜ ଅଟେ । ଦ୍ୱିଜଙ୍କ ପାଇଁ ବେଦ ଏକମାତ୍ର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାର୍ଗ ଅଟେ । ଯିଏ ଦିନ ପ୍ରତି ଋକ୍ ବେଦ ପଠେ, ସେ ମଧୁ ଓ ଘୃତ ଦେଇ ପିତୃଗଣଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରେ । ପ୍ରତିଦିନ ଘୃତ ଓ ଅମୃତ ଦେଇ ପିତୃ ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରିବା ଉଚିତ । ଯିଏ ଦିନ ପ୍ରତି ଇତିହାସ ଓ ବିଜ୍ଞାନ ଅନୁଯାୟୀ ପଠେ, ସେ ତାଙ୍କର ପିତୃଗଣଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରି ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଫଳ ପାଇଥାଏ । ଦ୍ୱିଜ ଯିଏ ଜମି ଦେଇ, ତପସ୍ୟା କରି, ବେଦ ପଠେ, ସେ ତାଙ୍କର ଫଳ ଭାଗୀ ହୁଏ । ପୁତ୍ର ନଥିଲେ, ଜନନୀ କିମ୍ବା ଅଗ୍ନି ମାଧ୍ୟମରେ ବ୍ରହ୍ମ ଲୋକ ପାଇଁ, ପୁନଃ ଏଠାରେ ଜନ୍ମ ନେଇ ନଥାଏ । ଏହିପରି, ଶ୍ରୀ ଗରୁଡ଼ ମହାପୁରାଣର ପୂର୍ବଖଣ୍ଡର ଆଚାର କାଣ୍ଡରେ, 'ଯାଜ୍ଞବଳ୍କ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉପଦେଶିତ ଜାତିଗତ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ବିବେଚନା' ଓ 'ଯାଜ୍ଞବଳ୍କ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘୋଷିତ ଜାତିଗତ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଉତ୍ତର' ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହୁଏ ।