ଏହି ଉତ୍କର୍ଷ ଗରୁଡ଼ ମହାପୁରାଣର ଆଚାରକାଣ୍ଡରେ ବିବର୍ଣ୍ତିତ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଓ ଧ୍ୟାନର ଉପଦେଶ ଆମକୁ ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ ଆତ୍ମାବୋଧ ଦେଇଥାଏ। ଏଠି, ଅନୁଷ୍ଠାନ ଓ ଧ୍ୟାନର ଶକ୍ତି ଜଣେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜିତ ଜନକୁ ମହାଦେବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବାକୁ ଉପଦେଶ ଦିଏ। ଏପରେ, ଗୋଡ଼ାର ଧ୍ୟାନ ବିବର୍ଣ୍ତିତ ହୋଇଛି। ଏହି ବିଭାଗରେ 'ହରିଙ୍କ ଧ୍ୟାନ' ନାମକ ଏକ ଅଧ୍ୟାୟ ଅଛି, ଯେଉଁଥିରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ନିରାକାର ଧ୍ୟାନ ପରେ ଏବେ ଦେହଧାରୀ ହରିଙ୍କ ଶ୍ରୀରୂପ ଧ୍ୟାନ ବିବର୍ଣ୍ତିତ ହେଉଛି। ମୁକ୍ତିକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ହରିଙ୍କୁ ଦୁଧ ଓ କୁନ୍ଦ ଫୁଲ ଭଳି ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ତାଙ୍କ ଶ୍ରୀରୂପ ହଜାର ଉତ୍ସବ ଭଳି ଦୀପ୍ତିମାନ, ଅଗ୍ନିର ଶିଖାରେ ତୀବ୍ର। ତାଙ୍କର ମହାମୂଲ୍ୟ ମୁକୁଟ ରତ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଚମକୁଛି, ବନମାଳା ତାଙ୍କୁ ଅଳଙ୍କୃତ କରିଛି, ଶୋଭାମୟ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଭୂଷଣ ତାଙ୍କ ଅନ୍ତୁରେ ରହିଛି। ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନ ଓ କୌସ୍ତୁଭ ମଣି ତାଙ୍କୁ ଶୋଭା ଦେଉଛି, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଦେବୀ ଭକ୍ତିଭାବରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖୁଛନ୍ତି। ଋଷି, ଦେବ, ଦାନବ ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି; ତାଙ୍କର ଶ୍ରୀରୂପ ଅତି ଶୋଭାମୟ। ସଦା, ଅବିନାଶୀ, ପବିତ୍ର, ଏହି ପ୍ରଭୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ କୃପା ଦେଇଥାନ୍ତି। ତାଙ୍କର ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବା ଶକ୍ତି ଅଛି, ପୂଜ୍ୟ, ମଙ୍ଗଳମୟ ଓ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ନାଶ କରନ୍ତି। ବିଭିନ୍ନ ଅଳଙ୍କାର ଓ ଚମକୁଥିବା ନଖ ତାଙ୍କୁ ଶୋଭା ଦେଉଛି, ସୁଗନ୍ଧିତ ଚନ୍ଦନ ଲେପ ତାଙ୍କୁ ଅଳଙ୍କୃତ କରିଛି। ସମସ୍ତ ଜଗତର ଭଲ ଚାହାନ୍ତି, ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥ, ସମସ୍ତ ଜୀବର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା। ବାସୁଦେବ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ମୁକ୍ତିକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏପରି ଭାବେ ଯିଏ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପଦ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଧର୍ମ ଶିକ୍ଷା ଦେବା ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ସେ ଉଚ୍ଚତମ ପଦ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଧ୍ୟାନ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିବା ଯେଉଁଜଣେ ଯେଉଁ ଜଣେ, ସେମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏପରି ଉତ୍କର୍ଷ ଗରୁଡ଼ ମହାପୁରାଣର ଆଚାରକାଣ୍ଡର 'ବିଷ୍ଣୁ ଧ୍ୟାନ' ଅଧ୍ୟାୟର ଶେଷ। ଏପରେ, ହରିଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରାଯାଇଛି—ୟାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ ପୂର୍ବରୁ କିପରି ଧର୍ମ ବିବର୍ଣ୍ତିତ କରିଥିଲେ? ହରି କହିଲେ: ଋଷିମାନେ ଯାଇ ସମସ୍ତ ଜାତିର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲେ। ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ କହିଲେ: ପୁରାଣ, ତର୍କ, ମିମାଂସା ଓ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରର ଅଙ୍ଗ ମିଶାଇ ଧର୍ମ ବିବର୍ଣ୍ତିତ ହୋଇଛି। ବେଦଗୁଡିକ ଚୌଦହ ଜ୍ଞାନ ଓ ଧର୍ମର ଉତ୍ସ। ସେମାନେ ହେଉଛନ୍ତି: ବସିଷ୍ଠ, ଦକ୍ଷ, ସମ୍ବର୍ତ୍ତ, ଶାତାତପ, ପରାଶର, ଗୌତମ, ଶଂଖଲିଖିତ, ହରିତ, ଅତ୍ରି ଓ ମୁଁ ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ। ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନ ଅନୁଯାୟୀ, ଉଚିତ ବିଧିରେ ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ। ଯଜ୍ଞ, ଦମ, ଅହିଂସା, ଦାନ ଓ ଅଧ୍ୟୟନ ଏହି ଚାରି ଧର୍ମ ଶାସ୍ତ୍ର ବିଦ୍ୟାର ଉପଦେଶ ଅଟୁଟ ରହିଛି, ପରାଶର ଜ୍ଞାନ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ। ଚାରି ଜାତି—ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ, ଶୂଦ୍ର; ଏହିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ ତିନି ଦ୍ୱିଜ। ଗର୍ଭଧାନ କ୍ରିୟା ଜନ୍ମ ପୂର୍ବ ଉତ୍ସାହ ସମୟରେ ହୋଇଥାଏ। ଜନ୍ମ ପରେ ଏଗାର ଦିନ ଓ ଚାରି ମାସରେ ଶିଶୁ ବାହାରେ ଆସେ। ଏପରି ଭାବରେ ବୀଜ ଓ ଗର୍ଭରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ପାପ ଶାନ୍ତି ହୁଏ। ଏହି 'ୟାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜାତିଧର୍ମ ବିବର୍ଣ୍ତି' ଅଧ୍ୟାୟର ଶେଷ। ଏଠି, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଉପନୟନ ଅଷ୍ଟମ ବର୍ଷରେ କରିବାକୁ ଉଚିତ, ଗର୍ଭଧାନ କିମ୍ବା ଜନ୍ମରୁ ଅଷ୍ଟମ ବର୍ଷ। ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ଦ୍ୱିଜ କରି, ଗୁରୁ ମହା ବ୍ୟାହୃତି ମନ୍ତ୍ରରେ ଶିକ୍ଷା ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ। ଦିନରେ, ସନ୍ଧ୍ୟା କାଳରେ, ପବିତ୍ର ତାଗ ବାମ କନ୍ଧ ଉପରେ ରଖି, ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏପରି ଭାବରେ ଗରୁଡ଼ ମହାପୁରାଣର ଏହି ଅଧ୍ୟାୟଗୁଡିକ ଆମକୁ ଧ୍ୟାନ, ଧର୍ମ, ଓ ଜୀବନ ଉପଦେଶର ଆଲୋକ ଦେଇଥାଏ।