ଏକ ସମୟର କଥା, ଯେଉଁଠାରେ ଭଗବାନ୍ ବିଷ୍ଣୁ ମତ୍ସ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଏକ ଦାନବଙ୍କୁ ବଧ କରିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ନବଖ୍ୟାତି, ନୟ, ପ୍ରିୟଭୃତ୍, ଏବଂ ବିବିକ୍ଷିପ ନାମକ ମହାନ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ସହିତ ଜ୍ୟୋତିର୍ଧାମା, ପୃଥୁ (ଧୃଷ୍ଟ), କାବ୍ୟ, ଚୈତ୍ର, ଚେତସ, ଅଗ୍ନି ଓ ହେମକ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛନ୍ତି। ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ହରି ନାମକ ଦେବତାମାନେ କେବେ କେବେ ଚାରି, ପାଞ୍ଚ କିମ୍ବା ସାତି ଜଣ ଥାଆନ୍ତି। ପୁନି, ଭଗବାନ୍ ବିଷ୍ଣୁ କୂର୍ମ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଭୀମରଥ ନାମକ ଦାନବଙ୍କୁ ବଧ କରିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ବନ (ଲ), ବନ୍ଧୁ, ନିରମିତ୍ର, ପ୍ରତ୍ୟଙ୍ଗ, ପରହା ଓ ଶୁଚି ନାମକ ଦେବମାନେ ଥିଲେ। ତଥା ୱେଦଶ୍ରୀ, ୱେଦବାହୁ ଓ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱବାହୁ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ ହେଉଛନ୍ତି। ଏହି ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅଭୂତରଜସ ଓ ଅଶ୍ୱମେଧ ନାମକ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ଏହି ଦେବମାନଙ୍କ ଦଳରେ ଚୌଦ୍ଦ ଜଣ ଦେବତା ଥିଲେ, ଯାହାର ନେତୃତ୍ୱ କରୁଥିଲେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଇନ୍ଦ୍ର। ଚାକ୍ଷୁଷ ମନୁଙ୍କ ପୁଅ ଉରୁ ଓ ପୁରୁରୁ ବହୁତ ପ୍ରବଳ ଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଅଗ୍ନିଷ୍ଣୁ, ଅତିରାତ୍ର, ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଏବଂ ନର ନାମକ ମହାନ ନରମାନେ ଉଲ୍ଲେଖ ହେଲେ। ଅଭିମାନ, ସହିଷ୍ଣୁ, ଓ ମଧୁଶ୍ରୀ ନାମକ ଋଷିମାନେ ସ୍ମୃତିରେ ଆସନ୍ତି। ଏହି ଅଷ୍ଟକ ନାମକ ସ୍ୱର୍ଗବାସୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପଞ୍ଚ ଦଳ ରହିଛି। ଏହିପରି, ହରି ଏକ ଘୋଡା ରୂପେ ଦେଖାଦେଇ ଏକ ଦାନବଙ୍କୁ ବଧ କରିଥିଲେ, ସେଉଁଠି ସେ ଜଗତର ଧାରକ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହି ସମୟରେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ, ତାପରେ ନାଭାଗ, ଧୃଷ୍ଟ ଓ ଶର୍ୟାତି ଉଲ୍ଲେଖ ହେଲେ। କରୂଷ, ପୃଷଧ୍ର, ଓ ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନ ମନୁଙ୍କ ପୁଅ। ଏହି ଦିନ ଗୌତମ, ଭରଦ୍ୱାଜ ଓ ଏବଂ ଏହି କ୍ରମରେ ଭିଷ୍ମାମିତ୍ର ସପ୍ତମ ଥିଲେ। ଆଦିତ୍ୟ, ବସୁ ଓ ସାଧ୍ୟମାନଙ୍କ ଦଳ ଦ୍ୱାଦଶ ଥିଲେ। ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର ଏବଂ ଦଶଜଣ ବିଶ୍ୱେଦେବ ଉଲ୍ଲେଖ ହେଲେ। ଶକ୍ର ନାମକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେବତା ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ ଶତ୍ରୁ ଭାବେ ସ୍ମୃତିରେ ଆସନ୍ତି। ଏବେ ଆସନ୍ତୁ, ଆଗାମୀ ମନୁ ସାବର୍ଣିଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣ। ସେମାନେ ହେଉଛନ୍ତି—ବରିଷ୍ଠ, ଗରିଷ୍ଠ, ବାଚ, ସଙ୍ଗତି। ଏହି ସମୟରେ ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗ, ରାମ ଓ ସପ୍ତ ଋଷି ଉଲ୍ଲେଖ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ଦେବମାନଙ୍କ ଦଳ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦଳରେ କୁଳିଶ ନିମିତ୍ତେ ବିଶି ଥାଏ। ଯିଏ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଲେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଏହି ତିନିଟି ପଦ ଦେଇଥିଲେ, ସେ ମହାନ। ଏବେ ଶୁଣ, ନବମ ଦକ୍ଷ ସାବର୍ଣିଙ୍କ ପୁଅମାନେ କିଏ କିଏ—ପୃଥୁଶ୍ରବା, ବୃହଦୁଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଋଚୀକ, ବୃହତୋ, ଓ ଗୁଣ। ତାଙ୍କ ସହିତ ମେଧାତିଥି, ଦ୍ୟୁତି, ସବଳ, ଓ ବସୁ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ପରୋ, ମରୀଚିର ଗର୍ଭ, ଓ ସୁଧର୍ମାଣ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦଳରେ ଅଛନ୍ତି। ସେ ସମୟରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦଳରେ ଦ୍ୱାଦଶ ଦେବମାନେ ଥିବେ। ଏବେ ଶୁଣ, ଦଶମ ମନୁ ଧର୍ମପୁତ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେ କିଏ—ଶତାନୀକ, ନିରମିତ୍ର, ବୃଷସେନ, ଓ ଜୟଦ୍ରଥ। ତାଙ୍କ ସହିତ ଅୟୋମୂର୍ତ୍ତି, ହବିଷ୍ମାନ, ସୁକୃତି ଓ ଅବ୍ୟୟ ଅଛନ୍ତି। ସେ ସମୟରେ ଦେବମାନେ ପ୍ରାଣ ନାମକ ଏକ ଶତ ଦଳ ହେବେ। ବଳି ନାମକ ଶତ୍ରୁକୁ ହରି ଗଦା ଦ୍ୱାରା ବଧ କରିବେ। ଏହିପରି, ଏଗାରତମ ମନୁ ଯେଉଁମାନେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପୁଅ, ସେମାନଙ୍କ ପୁଅମାନେ—କ୍ଷେତ୍ରବର୍ଣ୍ଣ, ଦୃଢେଷୁ, ଓ ଆର୍ଦ୍ରକ। ଏହି ସମୟରେ ବିଷ୍ଣୁ, ଅଗ୍ନିତେଜସ୍ ଓ ସପ୍ତ ଋଷି ଉଲ୍ଲେଖ ହେଲେ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦଳରେ ତିରିଶି ଦେବମାନେ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନାମ ବୃଷ ହେବ। ଏବେ ଶୁଣ, ଦ୍ୱାଦଶମ ମନୁ ଦକ୍ଷଙ୍କ ପୁଅଙ୍କ ପୁଅମାନେ କିଏ—ମିତ୍ରବାନ୍, ମିତ୍ରଦେବ, ମିତ୍ରବିନ୍ଦୁ ଓ ବୀର୍ୟବାନ୍। ସେ ମହାତ୍ମା, ତପସ୍ଵୀ, ତପର ଦେହ ଓ ତପରେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଥିବା। ସେମାନଙ୍କ ନିଜ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ମହାତପସ୍ଵୀ, ହରିତ ଓ ରୋହିତ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ ହେଲେ। ଏହିପରି ଦେବତା, ମନୁ, ଋଷି, ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ କଥା ସୂତ୍ରଧାରା ଭାବେ ଏକ ଶ୍ରେଣୀ ଭିତରେ ଗଢ଼ି ଆସୁଛି, ଯେଉଁଠି ଭଗବାନ୍ ବିଷ୍ଣୁ ନିଜ ନିଜ ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଧର୍ମର ସ୍ଥାପନା କରୁଛନ୍ତି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବ ଓ ମନୁମାନେ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସଂରକ୍ଷିତ ହେଉଛନ୍ତି।