ଏକ ସମୟର କଥା, ଯେଉଁଥିରେ ଦେବତାମାନେ, ମହାବଳୀ ଓ ଶୂରବୀର ମହାପୁରୁଷମାନେ, ଏବଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଋଷିମାନେ ଏହି ସୃଷ୍ଟିର ଏକ ଅଂଶ ଥିଲେ। ସେଠାରେ ଜୟ ଓ ଅମିତ ନାମକ ଯେଉଁମାନେ ଥିଲେ, ତେଁମାନେ ଶୁକ୍ର ଓ ଯମ ଙ୍କ ସହିତ ଏକାଠି ଅନେକ ଦୈତ୍ୟଙ୍କ ପ୍ରତିପକ୍ଷ ହେଇଥିଲେ। ବିଶ୍ୱଭୁକ୍, ବାମଦେବ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବାଶ୍କଳି ମଧ୍ୟ ସେଉଁଠି ଥିଲେ। ପରେ ସ୍ୱାରୋଚିଷ ମନୁ ଓ ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ମଣ୍ଡଳେଶ୍ୱର, ବୃହଦ୍ଗୁଣ ଓ ନଭସ୍—ଏହି ଦୁଇଁଜଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ପ୍ରତାପୀ ଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଦତ୍ତ, ଅମ୍ଭୋଳି, ଅବରିବାନ୍ ଓ ଋଷ୍ୟ—ଏହି ସାତ ଋଷିଙ୍କ ଖ୍ୟାତି ଦିଗ୍ଦିଗନ୍ତରେ ଫେଲିଥିଲା। ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବିପଶ୍ଚିତ୍ ଅନ୍ୟ, ତାଙ୍କ ପ୍ରତିପକ୍ଷ ପୁରୁକୃତ୍ସର ଥିଲେ। ଉତ୍ତମ ମନୁଙ୍କର ପୁତ୍ର ଅଜ ଓ ପରଶୁ ଥିଲେ। ଦେବବୃଦ୍ଧ, ରୁଦ୍ର, ମହୋତ୍ସାହ ଓ ଜିତ ମଧ୍ୟ ଏହି ପରିବାରର ଅଂଶ ଥିଲେ। ସୁତପା ଓ ଶଙ୍କୁ ନାମକ ସାତ ଋଷି ଏଠି ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଦେବମାନେ ପାଞ୍ଚ ଗୋଷ୍ଠୀରେ ବିଭକ୍ତ ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ୱାଦଶ ଅର୍ଥାତ୍ ଦ୍ୱାଦଶ ଦେବତା ଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଭଗବାନ୍ ହରି ମାଛ ଅବତାର ନେଇ ଏକ ଦାନବକୁ ବଧ କରିଥିଲେ। ଏହି କାଳରେ ନବଖ୍ୟାତି, ନୟ, ପ୍ରିୟଭୃତ୍ ଓ ବିବିକ୍ଷିପ ନାମକ ଅନେକ ଦେବତା ଓ ମହାପୁରୁଷ ଥିଲେ। ଜ୍ୟୋତିର୍ଧାମ, ପୃଥୁ (ଧୃଷ୍ଟ), କାବ୍ୟ, ଚୈତ୍ର, ଚେତସ୍, ଅଗ୍ନି ଓ ହେମକ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ନାମ। ହରି ନାମକ ଦେବତାମାନେ ଚାରି, ପାଞ୍ଚ କିମ୍ବା ସାତ ଜଣ ଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ହରି କଛପ ଅବତାର ନେଇ ଭୀମରଥ ଦାନବକୁ ବଧ କରିଥିଲେ। ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପୁରୁଷ ଭଳି ଭାନ (ଲ), ବନ୍ଧୁ, ନିରମିତ୍ର, ପ୍ରତ୍ୟଙ୍ଗ, ପରହା ଓ ଶୁଚି ଏଠି ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ବେଦଶ୍ରୀ, ବେଦବାହୁ ଓ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱବାହୁ ମଧ୍ୟ ଏହି ସମୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଅଭୂତରଜସ୍ ଓ ଅଶ୍ୱମେଧ ଦେବମାନେ ଏଠି ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ଏହି ଦଳରେ ଚୌଦ୍ଦ ଦେବତା ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର ସବୁଠାରୁ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ। ଚାକ୍ଷୁଷ ମନୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ଉରୁ ଓ ପୁରୁରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ। ଅଗ୍ନିଷ୍ଣୁ, ଅତିରାତ୍ର, ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନ ଓ ନର ମଧ୍ୟ ଏହି ପରିବାରର ଅଂଶ। ଅଭିମାନ, ସହିଷ୍ଣୁ ଓ ମଧୁଶ୍ରୀ ନାମକ ଋଷିମାନେ ଏଠି ସ୍ମୃତ। ଅଷ୍ଟକ ନାମକ ପଞ୍ଚ ଦଳ ଦେବତାମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବିଶିଷ୍ଟ। ଏହି ସମୟରେ ଭଗବାନ୍ ହରି ଅଶ୍ୱ ଅବତାର ନେଇ ଦାନବକୁ ବଧ କରିଥିଲେ। ମନୁଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ, ନାଭାଗ, ଧୃଷ୍ଟ ଓ ଶର୍ୟାତି ଥିଲେ। କରୂଷ, ପୃଷଧ୍ର ଓ ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନ ମନୁଙ୍କ ପୁତ୍ର। ଗୌତମ, ଭରଦ୍ୱାଜ ଓ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ସପ୍ତମ ଋଷି ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖିତ। ଆଦିତ୍ୟ, ବସୁ ଓ ସାଧ୍ୟମାନେ ଦ୍ୱାଦଶ ଦଳରେ ବିଭକ୍ତ। ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନୀ ଦେବତା ଏବଂ ଦଶ ଜଣ ବିଶ୍ୱେଦେବ ଥିଲେ। ଶକ୍ର ନାମକ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଦେବତା ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ ଦାନବଙ୍କ ପ୍ରତିପକ୍ଷ। ପରେ ଆଗାମୀ ମନୁ ସାବର୍ଣ୍ଣିଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ କଥା ହେଉଛି—ବରିଷ୍ଠ, ଗରିଷ୍ଠ, ବାଚ ଓ ସଙ୍ଗତି ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର। ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗ ଓ ରାମ ଏବଂ ସାତ ଋଷି ଏଠି ଉଲ୍ଲେଖ। ସେମାନଙ୍କ ଦଳରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପାଇଁ ବିଶି ଦେବତା ଥିଲେ। ଯିଏ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ତିନି ଡଗ ଦେଇଥିଲେ, ସେ ମଧ୍ୟ ଏଠି ଉଲ୍ଲେଖିତ। ଏବେ ଶୁଣ, ବାରୁଣ, ଦକ୍ଷ ସାବର୍ଣ୍ଣି, ନବମ ମନୁଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ନାମ—ପୃଥୁଶ୍ରବା, ବୃହଦୁଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଋଚୀକ, ବୃହତୋ ଓ ଗୁଣ। ମେଧାତିଥି, ଦ୍ୟୁତି, ସବଳ ଓ ବସୁ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଅନ୍ତର୍ଗତ। ପରୋ, ମରୀଚିର ଗର୍ଭ ଓ ସୁଧର୍ମାଣ ମଧ୍ୟ ଏହି ସୂଚୀରେ ଅଛନ୍ତି। ସେଇ ସମୟରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦଳରେ ଦ୍ୱାଦଶ ଦେବତା ଥିଲେ। ଦଶମ ମନୁ ଧର୍ମପୁତ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ: ଶତାନୀକ, ନିରମିତ୍ର, ବୃଷସେନ ଓ ଜୟଦ୍ରଥ। ଏଭଳି ଅନେକ ଦେବତା, ମନୁ, ଋଷି ଓ ଦାନବମାନେ ସୃଷ୍ଟିର ବିଭିନ୍ନ କାଳରେ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇ ନିଜ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଲୀଳା ଦ୍ୱାରା ସଂସାରର ଶୃଙ୍ଖଳା ଓ ସମ୍ବଳ ଦେଇଛନ୍ତି।