ପକ୍ଷୀ, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ, ଋଷିମାନେ ଏବଂ ଅପ୍ସରାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ପୂଜାରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ଏଠାରେ ଚାଳିଶି-ନଁ (୪୯) ଜଣ ଦେବତାଙ୍କୁ ମାରୁତ କୁହାଯାଏ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଏକଶୁକ୍ର, ଦ୍ୱିଶୁକ୍ର ଓ ତ୍ରିଶୁକ୍ର ବିଶେଷ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ। ଏହିପରି, ମିତ, ସମିତ, ସୁମିତ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଥିଲେ। ଆଉ ଅତିମିତ୍ର, ଅମିତ୍ର, ଦୂରମିତ୍ର ଓ ଅଜିତ ମଧ୍ୟ ଏହି ଶ୍ରେଣୀରେ ଥିଲେ। ବିଧାରଣ ଓ ଦୁର୍ମେଧା ଏକ ଦଳ ଭାବରେ ପରିଚିତ। ଏତେନ, ପ୍ରସଦୃକ୍ଷ ଓ ସୁରତ ମଧ୍ୟ ଅତି ତପସ୍ୟାଶୀଳ ଥିଲେ। ନାଦି, ଉଗ୍ର, ଧ୍ୱନି, ଭାସା, ବିମୁକ୍ତ, ବିକ୍ଷିପ ଓ ସହା ମଧ୍ୟ ଏହି ଦଳରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ। ଉଦ୍ବେଷଣ ନାମକ ଏହି ଦଳ ବାୟୁଙ୍କ ସପ୍ତମ ଭାଗରେ ଅଛି। ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କ ସହିତ ସୂର୍ୟ ଓ ତାଙ୍କର ପରିଷଦ, ମନୁମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମିଳି ହରିଙ୍କୁ ଉପାସନା କରିଥିଲେ। ଏହି ସୂର୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପୂଜା ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ କିପରି କରିଥିଲେ ତାହା ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଏ। ପ୍ରଥମେ, "ଓଁ, ସୂର୍ୟଙ୍କ ଆସନକୁ ନମସ୍କାର; ଓଁ, ହ୍ରାଁ ହ୍ରୀଁ ସଃ, ସୂର୍ୟଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଓଁ, ମଙ୍ଗଳଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଓଁ, ଶୁକ୍ରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଓଁ, ରାହୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଓଁ, ତେଜ ଓ ଚଣ୍ଡଙ୍କୁ ନମସ୍କାର" ଏହିପରି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯାଏ। ଏହାପରେ ଆସନ, ଆବାହନ, ପାଦ୍ୟ, ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ଆଚମନ ଦିଆଯାଏ। ଦୀପ, ନମସ୍କାର ଓ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା ସହିତ ବିଦାୟ ଦିଆଯାଏ। ଏହିପରି, "ଓଁ ହ୍ରାଁ, ଶିବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଓଁ ହ୍ରାଁ, ହୃଦୟକୁ ନମସ୍କାର; ଓଁ ହ୍ରୂଁ, ଶିରାଃ, ଵଷଟ୍; ଓଁ ହ୍ରୌଁ, ତ୍ରିନେତ୍ରକୁ ଭୌଷଟ୍; ଓଁ ହ୍ରାଁ, ସଦ୍ୟୋଜାତକୁ ନମସ୍କାର; ଓଁ ହ୍ରୂଁ, ଅଘୋରକୁ ନମସ୍କାର; ଓଁ ହ୍ରୌଁ, ଈଶାନକୁ ନମସ୍କାର; ଓଁ ହ୍ରୌଁ, ଗୁରୁମାନେ; ଓଁ ହ୍ରୌଁ, ଚଣ୍ଡଙ୍କୁ; ଓଁ, ବାସୁଦେବଙ୍କ ଆସନକୁ; ଓଁ ଅଂ ଓଁ, ପବିତ୍ର ବାସୁଦେବଙ୍କୁ; ଓଁ ଅଂ ଓଁ, ପବିତ୍ର ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ; ଓଁ, ନାରାୟଣଙ୍କୁ; ଓଁ ହ୍ରାଁ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ; ଓଁ ଭୂଃ ଓଁ, ପବିତ୍ର ବରାହଙ୍କୁ; ଓଁ ଜଂ ଖଂ ରଂ, ସୁଦର୍ଶନଙ୍କୁ; ଓଁ ଭଂ ଲଂ ମଂ କ୍ଷଂ, ପାଞ୍ଚଜନ୍ୟକୁ; ଓଁ ଗଂ ଡଂ ଭଂ ସଂ, ପୁଷ୍ଟିକୁ; ଓଁ ସଂ ଦଂ ଲଂ, ଶ୍ରୀବତ୍ସକୁ; ଓଁ, ଗୁରୁମାନେ; ଓଁ, ବିଶ୍ୱକ୍ଷେଣକୁ" ଏହି ମନ୍ତ୍ରମାନେ ଦ୍ୱାରା ହରିଙ୍କୁ ଆସନ ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦିଆଯାଏ। ଏହିପରି, "ଓଁ ହ୍ରୀଁ, ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଓଁ ହ୍ରୀଁ, ମୁଣ୍ଡକୁ; ଓଁ ହ୍ରୈଁ, କବଚକୁ; ଓଁ ହ୍ରଃ, ଅସ୍ତ୍ରକୁ" ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଶ୍ରଦ୍ଧା, ସମୃଦ୍ଧି, କଳା, ବୁଦ୍ଧି, ସନ୍ତୋଷ, ପୋଷଣ, ତଜୋ, ଓ ବିବେକ ଉପସ୍ଥାପନ କରାଯାଏ। କ୍ଷେତ୍ରପାଳଙ୍କୁ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁରୁମାନେ ନମସ୍କାର କରି, ଅସନ ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ସହିତ କମଳାସନା ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ଉଚିତ। ପରେ, ଭୂମିରେ ତୋଳା ପଣ୍ଡାଲରେ ସ୍ନାନ କରି, ମଣ୍ଡଳରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜିବା ନିୟମ ଅଛି। ସେଠାରେ ଷୋଳ (୧୬) ଦେଉଳୀ ରଖି ନିୟମାନୁସାରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ବିନ୍ୟାସ କରିବା ଦରକାର। ପ୍ରତ୍ୟେକ କୋଣରେ ତାଣିଥିବା ସୂତାରେ ଯେଉଁମାନେ ବସିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହିପରି ଅନ୍ୟ କୋଣରେ ମଧ୍ୟ ବିନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ। ମଧ୍ୟରେ ଓ ଅଷ୍ଟ ଦିଗରେ ନିର୍ଭୟ ଭାବେ ଏହି ଆକୃତି ତିଆରି କରାଯିବ। ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଏକ ଚକ୍ର ଚାରିଭାଗ କମ ଆକୃତିରେ ଅଙ୍କନ କରିବା ଉଚିତ। ମୁଖ୍ୟକାଣ୍ଡର ସୂତାକୁ ଦୁଇ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରି ବିନ୍ୟାସ କରାଯିବ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ନାଭିକେନ୍ଦ୍ରରେ ଏହି ମାପ ଅନୁସାରେ କାମ କରିବା ଦରକାର। ପ୍ରଥମ ସୂତା ଭାଗରେ ଦ୍ୱାର ବିନ୍ୟାସ କରାଯିବ। ମଧ୍ୟଭାଗ ହଳଦିଆ ରଙ୍ଗର ହେବା ଉଚିତ, ସୂତା ଧଳା, ଲାଲ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରଙ୍ଗର ହେବା ଉଚିତ। ଚତୁର୍ଭୁଜ ଅଂଶକୁ କଳା ଗୁଣ୍ଡାରେ ପୂରଣ କରିବା ଦରକାର। ଧଳା, ଲାଲ, ହଳଦିଆ ଓ କଳା ଏହି ଅନୁକ୍ରମରେ ରଖିବା ଉଚିତ। ଏହାପରେ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ହୃଦୟ ମଧ୍ୟରେ, ସଂକର୍ଷଣଙ୍କୁ କଣ୍ଠରେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ, ଶ୍ରୀଧରଙ୍କୁ ହାତରେ ବିନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ। ସଂକର୍ଷଣଙ୍କୁ ପୂର୍ବ ଦିଗରେ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ, ଶ୍ରୀଧରଙ୍କୁ ରୁଦ୍ର କୋଣରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦିଗରେ ବିନ୍ୟାସ କରିବା ନିୟମ ଅଛି। ଏହିପରି, ଯଥାସମୟରେ ଦୀକ୍ଷିତ ଶିଷ୍ୟମାନେ ଚକ୍ଷୁ ଓ ମୁଣ୍ଡ ଚାଦରେ ଢାକିବା ଦ୍ୱାରା ବୈଠିବେ। ପୁତ୍ର ପାଇଁ ଦ୍ବିଗୁଣିଆ ଓ ସାଧକ ପାଇଁ ତିଗୁଣିଆ ଅର୍ପଣ କରାଯିବା ଶିକ୍ଷା ଦିଆଯାଏ। ଯେ ଗୁରୁ, ବିଷ୍ଣୁ, ଦ୍ୱିଜ ଅଥବା ଜନନୀଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରେ, ସେଉଁଠି ଦୀକ୍ଷିତ ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧିବେ। ଶିଷ୍ୟମାନେ ବାହାରେ ବସି ତାଙ୍କୁ ଉପବାସ କରାଯିବ। ଏଭଳି ନିୟମ ଓ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅନୁସାରେ ପୂଜା, ମଣ୍ଡଳ ବିନ୍ୟାସ ଓ ଦୀକ୍ଷା କ୍ରମେ କରାଯାଏ, ଯେଉଁଥିରେ ଦେବତା, ଋଷି, ଯକ୍ଷ, ମନୁ, ଦେବଗଣ ଓ ଶିଷ୍ୟମାନେ ସମ୍ମିଳିତ ଭାବେ ଭାଗ ନେଇଥିଲେ।