ଏହି ପବିତ୍ର ଗାରୁଡ଼ ପୁରାଣରେ ବର୍ଣ୍ନିତ ହେଉଛି ଯେ, ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ମହାତ୍ମ୍ୟ ଅପୂର୍ବ ଓ ଅତିଶୟ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ। ଏଠାରେ ପ୍ରଥମେ ବୈନାୟକ ତୀର୍ଥ, ରାମଗିରିର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଶ୍ରମ ଓ ପବିତ୍ର ସ୍ଥଳ ଉଲ୍ଲେଖ ହେଉଛି। ରାମେଶ୍ୱର ତୀର୍ଥ ଏଠିରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ହେବା ସହ କାର୍ତ୍ତିକେୟ ମଧ୍ୟ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ନିତ। ଉଜ୍ଜୟିନୀରେ ମହାକାଳ, କୁବ୍ଜକାରେ ଶ୍ରୀଧର ହରି ଅଛନ୍ତି। ମହାକେଶୀ ଓ କାବେରୀ ନଦୀ, ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗା ସହିତ ବିପାଶା ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ ହେଉଛି। ମଥୁରା ଶହର ଅତି ଆନନ୍ଦମୟ, ଶୋଣ ନଦୀ ମହାନ। ଏଠିରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଶିବ, ଗଣ, ଦେବୀ ଓ ହରି ମଧ୍ୟ ବସିଥିବା କଥା ଆସିଛି। ଏଠିରେ ପୂଜା, ପିତୃକ୍ରିୟା ଓ ପିଣ୍ଡ ଦାନ ଅବିନାଶୀ ହୋଇଥାଏ। କୋକାମୁଖ, ବରାହ ଓ ଭୁନ୍ଦିରା (ଯେଉଁଠି ସ୍ୱାମୀ ପରିଚିତ) ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ତୀର୍ଥ ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହେଉଛି। କାମରୂପରେ କାମାଖ୍ୟା ଦେବୀ ବସିଛନ୍ତି, ଏହି ସ୍ଥଳ ମହାତ୍ମ୍ୟରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ। ବିରଜା ତୀର୍ଥ ଓ ଶ୍ରୀ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର। ଗୋଦାବରୀ ମହାନଦୀ ଓ ପୟୋଷ୍ଣୀ ଦୟାଲୁ ନଦୀ ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖ। ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥ ଓ ମହିଷ୍ମତୀ ପବିତ୍ର ନଗର। କୃତ ଯୁଗରେ ପବିତ୍ରତା ମୁକ୍ତି ଦେଉଥିଲା ଓ ଶାର୍ଙ୍ଗଧର ନିକଟରେ ଥିଲେ। ନନ୍ଦୀତୀର୍ଥ ଏଠି ମୁକ୍ତି ଦେଉଥିବା ସହ ଏକ କୋଟି ତୀର୍ଥର ଫଳ ଦେଉଥିଲା। କୃଷ୍ଣାବେଣୀ, ଭୀମରଥୀ, ଗାଣ୍ଡାକୀ ଓ ଇରାବତୀ ନଦୀ ଉପଯୁକ୍ତ ତୀର୍ଥ ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖ। ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥ, ନିଜକୁ ଶାନ୍ତ କରିବା ପବିତ୍ର ସ୍ଥଳ। ଜ୍ଞାନର ସରୋବର ଓ ଧ୍ୟାନର ଜଳରେ ରାଗ ଦ୍ୱେଷର ଦୌଷ୍ୟ ଦୂର ହୋଇଯାଏ। ଯେଉଁ ଲୋକ ଭିନ୍ନତା ଦେଖି, "ଏହା ତୀର୍ଥ, ଏହା ନୁହେଁ" ଭାବିଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ଯଦି ବ୍ରହ୍ମନ୍ ସ୍ୱରୂପ କୁ ଜାଣିଥିବେ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ତୀର୍ଥର ଅତିକ୍ରମ ନାହିଁ। ସମସ୍ତ ନଦୀ, ପାହାଡ଼ ଓ ଦେବ ଆଦି ଉପାସିତ ତୀର୍ଥ ସ୍ଥଳ ଉଲ୍ଲେଖ। ସାତ ଗୋଦାବରୀ ଘାଟ ପବିତ୍ର ଓ କୋଣଗିରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥ। ସହ୍ୟା ପାହାଡ଼ରେ ଦେବତାର ଦେବ ଏକବୀର ଓ ସୁରେଶ୍ୱରୀ ବସିଛନ୍ତି। କନଖଳା ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ଲୋକ ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେଇନାହିଁ। ଏହି ମହାତ୍ମ୍ୟ ଶୁଣି ବ୍ରହ୍ମା, ବ୍ୟାସ, ଡକ୍ଷ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମିଶି ଗୟାକୁ ଅବିନାଶୀ ଓ ବ୍ରହ୍ମଲୋକ ଦାନକାରୀ ଭାବେ ଘୋଷଣା କଲେ। ଏଠି ଅଠାଉଁଠି ଅଠାଉଁଠି ଅଧ୍ୟାୟର 'ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ମହାତ୍ମ୍ୟ' ଅନ୍ତ ହେଲା। ଏବେ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି ଗୟାର ମହାତ୍ମ୍ୟ। ବ୍ୟାସ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବରେ ଗୟାର ମହାତ୍ମ୍ୟର ସାର ଉପଦେଶ କଲେ। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଗୟାସୁର ନାମକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେମନ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟାରେ ଦେବତାମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଇ ହରିଙ୍କ ନିକଟକୁ ତାଙ୍କ ନିଶ୍ଚୟ କରିବାକୁ ଗଲେ। ଦେବତାମାନେ ହରିଙ୍କୁ କହିଲେ, ତାଙ୍କ ମହାଦେହକୁ ଭୂମିରେ ପତିତ କରିବାକୁ। ହରି ଗୟାସୁରଙ୍କୁ କୀକଟା ଭୂମିକୁ ଆଣି, ସେଠି ଶୟନ କରାଇଲେ। ଏହି ଦ୍ୱାରା ଗୟାରେ ବଜ୍ରଧାରୀ ବିଷ୍ଣୁ ମୁକ୍ତି ଦାନକାରୀ ଭାବରେ ବସିଛନ୍ତି। ଜନାର୍ଦନ, କାଳେଶ୍ୱର ଓ ପ୍ରପିତାମହ (ବ୍ରହ୍ମା) ମଧ୍ୟ ଏଠି ବସିଛନ୍ତି। ଯେଉଁ ଲୋକ ଗୟାରେ ବିଦିପୂର୍ବକ ଯଜ୍ଞ, ପିତୃକ୍ରିୟା, ପିଣ୍ଡ ଦାନ, ସ୍ନାନ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପଚାର କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଗୟାକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥ ଭାବରେ ଜାଣିଥିବା ସହ ବ୍ରହ୍ମା ଏଠି ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ। ସେ ଏଠି ଏକ ବଡ଼ ନଦୀ, ପବିତ୍ର ଜଳ ଓ ସରୋବର ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ଭୂମିଶ୍ୱର ଗୟାର ଭୂମିକୁ ପଞ୍ଚ କ୍ରୋସ ମାପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦାନ କଲେ। ଏପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଶାପ ଦେଇ ଗୟାରେ ଅବସ୍ଥିତ ହେଲେ। ତୁମ ପାଇଁ ଏଠି ଏକ ନଦୀ, ପାହାଡ଼ ଓ ଝରଣା ରହିବ। ଗୟାରେ ଯେଉଁ ଲୋକ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପୁଣ୍ୟ ଲୋକରେ ଯାଇ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନ, ଗୟାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଓ ଗୋଶାଳାରେ ମୃତ୍ୟୁ ପ୍ରାପ୍ତି ଏହି ତୀର୍ଥର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଫଳ ଅଟୁଟ। ଏହିପରି ଗାରୁଡ଼ ପୁରାଣରେ ବିବିଧ ତୀର୍ଥ, ନଦୀ, ପାହାଡ଼ ଓ ପବିତ୍ର ସ୍ଥଳର ମହାତ୍ମ୍ୟ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ନିତ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ମଧ୍ୟରେ ଗୟା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।