ଏହି ଗଢ଼ିଆ କଥାରେ, ଶୌନକଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଉଥିବା ମହାପୁରାଣରେ କୁହାଯାଉଛି ଯେ, ଯାହା ଅନ୍ୟ କେଉଁଠି ଉତ୍ପାଦିତ, ସେଥିରେ ସଂସ୍କାର ନ ଥିଲେ, ତାହାକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନାଯାଏ ନାହିଁ। କୌଶଳ ଓ କୃତ୍ରିମତା ଅନୁସାରେ ତାହାର ମୂଲ୍ୟ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହୁଏ। କ୍ରିଷ୍ଟାଲ ଓ ପ୍ରବାଳ ମଣିର ଜ୍ଞାନ ଏପରି ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବସ୍ତୁ, ଯାହା ଲୋକମାନେ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟ ଲାଭ କରନ୍ତି, ବିଷ ଓ ଦୁଃଖର ଭୟ ଦୂର ହୁଏ। ଏହିଭଳି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଣିର ଚର୍ଚ୍ଚା ଏଠାରେ ସମାପ୍ତ ହେଲା। ଏହା ପରେ, ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ସ୍ଥଳୀର ମହିମା ବିଷୟରେ କଥା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗଙ୍ଗା ତୀର୍ଥ ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି ଘୋଷିତ। ଗଙ୍ଗାଦ୍ୱାର, ପ୍ରୟାଗ ଓ ଗଙ୍ଗା-ସାଗର ସଙ୍ଗମରେ ଯେଉଁଠି ସେବା କିମ୍ବା ପିଣ୍ଡ ଦାନ କରାଯାଏ, ତାହା ମାନବଙ୍କ ଇଛାପୂର୍ତ୍ତି ଓ ପାପ ନାଶ କରେ। କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ତୀର୍ଥ, ଯେଉଁଠି ଦାନ ଓ ଅନ୍ୟ ପୂଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦୁହିଁ ମିଳେ। ଦ୍ୱାରକା ଶୋଭାମୟ ନଗରୀ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦୁଇ ଫଳ ଦିଏ। କେଦାର ତୀର୍ଥ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରେ, ଶମ୍ଭଲ ଗ୍ରାମ ମଧ୍ୟ ଅତି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ। ଶ୍ୱେତଦ୍ୱୀପ, ମାୟାନଗରୀ, ନୈମିଷ ଓ ପୁଷ୍କର ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ ହୁଏ। ବୈନାୟକ ଓ ରାମଗିରି ଆଶ୍ରମ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର। ରାମେଶ୍ୱର, କାର୍ତ୍ତିକେୟ, ଉଜ୍ଜୟିନୀର ମହାକାଳ, କୁବ୍ଜକାରେ ଶ୍ରୀଧର ହରି, ମହାକେଶୀ, କାବେରୀ, ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗା, ବିପାଶା, ମଥୁରା ଓ ଶୋଣ ନଦୀ, ଏହି ସବୁ ତୀର୍ଥ ଉଲ୍ଲେଖିତ। ଏଠି ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଶିବ, ଗଣ, ଦେବୀ ଓ ହରି ବାସ କରନ୍ତି। ଏଠି କୃତ ପୂଜା, ପିତୃକର୍ମ, ପିଣ୍ଡଦାନ ସବୁ ଅବିନାଶୀ ହୁଏ। କୋକମୁଖ, ବରାହ, ଭୁଣ୍ଡିର ଓ କାମାରୂପ, ଯେଉଁଠି କାମାଖ୍ୟା ଦେବୀ ବାସ କରନ୍ତି, ଏହି ସବୁ ତୀର୍ଥ ଅତି ପବିତ୍ର। ବିରଜା ଓ ଶ୍ରୀପୁରୁଷୋତ୍ତମ ତୀର୍ଥ, ଗୋଦାବରୀ ଓ ପୟୋଷ୍ଣୀ ନଦୀ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ ହୁଏ। ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ଓ ମହିଷ୍ମତୀ ନଗରୀ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। କୃତ ଯୁଗରେ ପବିତ୍ରତା ମୋକ୍ଷ ଦିଏ, ଶାରଙ୍ଗଧର ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି। ନନ୍ଦୀତୀର୍ଥ ଏକ କୋଟି ତୀର୍ଥ ଫଳ ଦିଏ। କୃଷ୍ଣାବେଣୀ, ଭୀମରଥୀ, ଗଣ୍ଡକୀ, ଇରାବତୀ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର ନଦୀ। ବ୍ରହ୍ମ ଧ୍ୟାନ ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥ, ଆତ୍ମସଂୟମ ଅପୂର୍ବ। ଜ୍ଞାନର ସରୋବରରେ, ଧ୍ୟାନର ଜଳରେ ରାଗ ଦ୍ୱେଷ ନାଶ ହୁଏ। ଯେଉଁମାନେ ଏହି ତୀର୍ଥ ସ୍ଥଳୀ ଏହି, ସେଠି ନୁହେଁ ବୋଲି ଭେଦ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହା ବୁଝି ନାହାନ୍ତି ଯେ ସମସ୍ତ କିଛି ବ୍ରହ୍ମ। ଯିଏ ଏହି ଜ୍ଞାନକୁ ଅନୁଭବ କରେ, ସେ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ତୀର୍ଥ ନାହିଁ। ସମସ୍ତ ନଦୀ, ପାହାଡ଼, ଦେବତା ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ତୀର୍ଥ ସମସ୍ତେ ଏହି ଦୃଷ୍ଟିରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ସାତ ଗୋଦାବରୀ ତୀର୍ଥ ପବିତ୍ର, କୋଣଗିରି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ। ସାହ୍ୟ ପର୍ବତରେ ଦେବତାଙ୍କ ନାଥ ଏକବୀର ଓ ସୁରେଶ୍ୱରୀ ବାସ କରନ୍ତି। କନଖଳ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଆଉ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନାହିଁ। ଏହି ସବୁ ଶୁଣି ବ୍ରହ୍ମା, ଦକ୍ଷ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ସହିତ ବ୍ୟାସଙ୍କୁ କହିଲେ—ଗୟା ଅବିନାଶୀ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମଲୋକ ଦେଇଥିବା ତୀର୍ଥ। ଏଠାରେ, ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗୟାର ମହିମା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ବ୍ୟାସ ମୁନି ଏହି ତୀର୍ଥର ସାର ସାର ମହତ୍ତ୍ୱ କଥା କହିଥିଲେ। ପୁରାତନ କାଳରେ ଗୟାସୁର ନାମକ ଏକ ପ୍ରବଳ ଦାନବ ଥିଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେ ଅତି କ୍ଷୁବ୍ଧ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ବିନାଶ କରିବାକୁ ହରିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ଦେବତାମାନେ ହରିଙ୍କୁ କହିଲେ, ତାଙ୍କର ବଡ଼ ଦେହକୁ ଭୂମିରେ ପତିତ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ। ତେଣୁ ସେମାନେ ଗୟାସୁରଙ୍କୁ କୀକଟ ଭୂମିକୁ ଆଣି, ଏଠି ଶୋଇବାକୁ ବାଧ୍ୟ କଲେ। ଏହିପରି ଦିବ୍ୟ ଉପାଦେଶ ଓ ତୀର୍ଥର ମହିମା ଗରୁଡ଼ ମହାପୁରାଣରେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।