ଗରୁଡ଼ ପୁରାଣର ପବିତ୍ର ବର୍ଣ୍ଣନା ଅନୁଯାୟୀ, ଏକ ଦାନବ ଅଗ୍ନିର ଆକୃତି ଧାରଣ କରି ନିଜ ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲା। ସେଠାରେ, ଇନ୍ଦ୍ରଗୋପ କୀଟ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ପରାବା ଚୁଅର ରଙ୍ଗର ଏବଂ ଭଲ ଆକୃତିର, ପୁଷ୍ଟ ରତ୍ନ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏହାର ମଧ୍ୟଭାଗ ଚନ୍ଦ୍ର ଧଳା ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୁଭ୍ର ଥିଲା; ସେଇ ସ୍ତର ନୀଳମଣି ରଙ୍ଗ ସମାନ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏହିଭଳି ରକ୍ତମଣିର ଗୁଣ ନିରୀକ୍ଷଣ ଅଧ୍ୟାୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା। ତାପରେ, କାଭେରୀ, ବିନ୍ଧ୍ୟ, ଯୱନ, ଚୀନ୍ ଏବଂ ନେପାଳ ଅଞ୍ଚଳରେ ଏକ ବିଶେଷ ପ୍ରକାରର କ୍ରିଷ୍ଟାଲ୍ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଯାହାକୁ 'ତୈଳ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହା ଆକାଶ ପରି ଶୁଭ୍ର ଏବଂ ପବିତ୍ର। ଏହା ଅନ୍ୟ ମଣିମାଣିକ୍ୟ ସମାନ ନୁହେଁ, କିନ୍ତୁ ଏହା ପାପ ନାଶ କରିଥାଏ। ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ କ୍ରିଷ୍ଟାଲ୍ ରତ୍ନର ଗୁଣ ବିବେଚନା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା। ପରେ, କେରଳ ଓ ଅନ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ଥିବା ଏହି ରତ୍ନର ଅନ୍ତର୍ଭାଗ ନେଇ, ଯାହା ଖରଗୋଶ ରକ୍ତ କିମ୍ବା ଗୁଞ୍ଜା ବା ଜବା ଫୁଲ ରଙ୍ଗ ସମାନ ଦେଖାଯାଏ, ସେଉଁଠି ଏହାକୁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ମନାଯାଏ। ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଥିବା ଏହି ରତ୍ନ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ନୁହେଁ; ଏହାର ମୂଲ୍ୟ ବିଶେଷ କୌଶଳ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ। ଏହି କ୍ରିଷ୍ଟାଲ୍ ଓ ପ୍ରବାଳ ରତ୍ନ ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟ ଦେଇଥାଏ, ବିଷ ଓ ଦୁଃଖର ଭୟ ଦୂର କରେ—ଏହି ହେଉଛି ଏହାର ଗୁପ୍ତ ଗୁଣ, ଶୌନକ! ଏହା ପରେ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ବିଷୟରେ କହିବି; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗଙ୍ଗା ତୀର୍ଥ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ। ଗଙ୍ଗାଦ୍ୱାର, ପ୍ରୟାଗ ଏବଂ ଗଙ୍ଗା-ସାଗର ସଙ୍ଗମରେ, ସେଠାରେ ସେବା ଓ ପିତୃତର୍ପଣ କଲେ ମନ୍ୟଷ୍ୟର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ଏବଂ ପାପ ନାଶ ହୁଏ। କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ତୀର୍ଥ, ଯେଉଁଠାରେ ଦାନ ଓ ଅନ୍ୟ ଧାର୍ମିକ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ମିଳେ। ଦ୍ୱାରକା ଶୁଭ୍ର ନଗରୀ, ଯାହା ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦୁହିଁ ଦେଇଥାଏ। କେଦାର ତୀର୍ଥ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରେ, ଶମ୍ଭଲ ଗ୍ରାମ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର। ଶ୍ୱେତଦ୍ୱୀପ, ମାୟାନଗରୀ, ନୈମିଷ ଓ ପୁଷ୍କର ମହାତୀର୍ଥ; ବୈନାୟକ ଓ ରାମଗିରି ତପୋବନ; ରାମେଶ୍ୱର ଓ କାର୍ତ୍ତିକେୟ ତୀର୍ଥ; ଉଜ୍ଜୟିନୀରେ ମହାକାଳ, କୁବ୍ଜକାରେ ଶ୍ରୀଧର ହରି, ମହାକେଶୀ, କାଭେରୀ, ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗା ଓ ବିପାଶା ନଦୀ; ମଥୁରା ଶୁଭ୍ର ନଗରୀ ଓ ଶୋଣା ମହାନଦୀ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର। ଏଠାରେ ସୂର୍ୟ, ଶିବ, ଗଣ, ଦେବୀ ଓ ହରି ବି ସ୍ଥିତି ନେଇଛନ୍ତି। ଏଠାରେ ଉପାସନା, ପିତୃକର୍ମ ଓ ପିଣ୍ଡଦାନ ସବୁ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ। କୋକମୁଖ, ବରାହ, ଭୁଣ୍ଡିରା (ଯାହା ସ୍ୱାମୀ ଭାବେ ପରିଚିତ), କାମରୂପ ତୀର୍ଥ ଯେଉଁଠି କାମାଖ୍ୟା ବିରାଜିତ, ବିରଜା ମହାତୀର୍ଥ ଓ ଶ୍ରୀପୁରୁଷୋତ୍ତମ ତୀର୍ଥ, ଗୋଦାବରୀ ମହାନଦୀ ଓ ପୟୋଷ୍ଣୀ ଅନୁଗ୍ରହକାରୀ, ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ତୀର୍ଥ ଓ ମହିଷ୍ମତୀ ପବିତ୍ର ନଗରୀ—ସବୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୂଜ୍ୟ। କୃତ ଯୁଗରେ, ପବିତ୍ରତା ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥିଲା ଏବଂ ଶାରଙ୍ଗଧର ନିକଟରେ ଅବସ୍ଥିତ। ନନ୍ଦିତୀର୍ଥ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ ଏବଂ ଏକ କୋଟି ତୀର୍ଥ ଫଳ ଦେଇଥାଏ। କୃଷ୍ଣାବେଣୀ, ଭୀମରଥୀ, ଗଣ୍ଡକୀ ଓ ଇରାବତୀ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର। ବ୍ରହ୍ମ ଧ୍ୟାନ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ତୀର୍ଥ; ଆତ୍ମ-ନିଗ୍ରହ ଏକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ। ଜ୍ଞାନ ସରୋବର ଓ ଧ୍ୟାନ ଜଳରେ ରାଗ ଦ୍ୱେଷ ଦୂର ହୁଏ। ଯେଉଁ ଲୋକେ ଏହିଠାରେ ଭିନ୍ନତା ଦେଖନ୍ତି—'ଏହିଠା ପବିତ୍ର, ଏହିଠା ନୁହେଁ' ବୋଲି—ସେମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ରହ୍ମ ଉପଲବ୍ଧି କରିନାହାନ୍ତି। ଯିଏ ଜାଣିଛି ଯେ ସବୁଠାରେ ବ୍ରହ୍ମ ବ୍ୟାପିଛି, ସେ ଲାଗି ଏହାଠାରୁ ପରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ତୀର୍ଥ ନାହିଁ। ଦେବତା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପୂଜିଥିବା ସମସ୍ତ ନଦୀ, ପର୍ବତ ଓ ତୀର୍ଥ ସ୍ଥଳୀ ଏହି ଉପାସନାରେ ଏକାତ୍ମ ହୋଇଯାଉଛନ୍ତି।