ଗରୁଡ଼ ମହାପୁରାଣର ଆଚାରକାଣ୍ଡର ପ୍ରଥମ ଖଣ୍ଡର ବିଭିନ୍ନ ଅଧ୍ୟାୟରେ ରତ୍ନ ପରୀକ୍ଷା ଓ ମୂଲ୍ୟ ନିର୍ଣ୍ୟ ବିଷୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ବିସ୍ତୃତ ବିବରଣା ଦିଆଯାଇଛି। ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପଦ୍ମରାଗ ରତ୍ନର ମୂଲ୍ୟ ମାଷା ଦାଣାରେ ତୁଳି ନିର୍ଣ୍ୟ କରାଯାଏ। ଇନ୍ଦ୍ରନୀଳ ପରୀକ୍ଷା ଅଧ୍ୟାୟର ସମାପ୍ତି ପରେ, ବୈଦୂର୍ୟ ଓ ପଦ୍ମରାଗ ରତ୍ନର ଉତ୍ପତ୍ତିସ୍ଥଳ କର୍କେତା ଓ ଭୀଷ୍ମକ ନିଆଁରେ ବିବରଣା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଯୁଗାନ୍ତରେ ସାଗର ମଥନ ହେବା ସମୟରେ ଦାନବର ଶବ୍ଦ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ଏହି ଦୂର ଦୂର ବର୍ଗା ଉଚ୍ଚ ପହାଡ଼ ନିକଟରେ ଏହି ଶବ୍ଦର ଉତ୍ପତ୍ତି ହେତୁ ଏହି ଖଣିର ରତ୍ନ ବିଶେଷ ଗୁଣ ଧାରଣ କରିଥାଏ। ଦାନବ ନାୟକଙ୍କ ରତ୍ନ, ଯାହାର ଶବ୍ଦ ଗର୍ଜନା ପରି ହୁଏ, ବର୍ଷା ମେଘର ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତରେ ଅତି ସୁନ୍ଦର ହୁଏ। ପଦ୍ମରାଗ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ଦେଇ, ଭୂମିରେ ମିଳୁଥିବା ରତ୍ନର ରଙ୍ଗ ଅନେକ ପ୍ରକାରର ହୁଏ। ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ, ମୟୂର ଗଳା ନୀଳ ରଙ୍ଗ କିମ୍ବା ବାଁଶ ପତ୍ର ପରି ଦେଖାଯାଏ। ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବୈଦୂର୍ୟ ରତ୍ନ ତାହାର ଧାରକଙ୍କୁ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଦେଇଥାଏ। ପହାଡ଼ ଗ୍ଲାସ୍, ଯୁବ ଗ୍ଲାସ୍ ଓ କ୍ରିଷ୍ଟାଲ୍ ଧୂଆଁ ଦ୍ୱାରା ଭାଙ୍ଗି ଯାଏ। ଅକ୍ଷର ନଥିବା ଓ ହଲକା ହେବାରୁ ଯୁବ ଗ୍ଲାସ୍ ଚିହ୍ନିବା ଉଚିତ। ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଇନ୍ଦ୍ରନୀଳ ରତ୍ନର ମୂଲ୍ୟ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମୁଦ୍ରା ଦ୍ୱାରା ଗଣନା କରାଯାଏ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ରତ୍ନର ଏହି ରଙ୍ଗର ଅନେକ ପ୍ରକାର ଥାଏ। ଏହି ଭିନ୍ନତା ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ୟକ୍ତି ସବୁବେଳେ ସାବଧାନରେ ଚିହ୍ନିବା ଉଚିତ, କାରଣ ଏହି ଚିହ୍ନା ସହଜ। ଏହି ରତ୍ନଗୁଡିକୁ ଦକ୍ଷ ଓ ଅଦକ୍ଷ, ଯଥାଯଥ ଓ ଅଯଥାଯଥ ପ୍ରୟୋଗ ଦ୍ୱାରା ଉପଯୋଗ କରାଯାଏ। ଗତ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଓ ଆଗାମୀ ରତ୍ନଗୁଡିକୁ ରତ୍ନ ମଣିବନ୍ଦରେ ସଂଯୋଜିତ କରାଯାଏ। ଗତ ରତ୍ନ ଖଣି ସାଗର କୂଳ ନିକଟରେ ମିଳିଥାଏ। ମନୁଙ୍କ କଥାନୁସାରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଷୋଳ ମାଷା ଓଜନର ହୁଏ। ଏକ ସୂତ୍ର ଚାରି ମାଷା ଓଜନର, ଏକ ମାଷା ପାଞ୍ଚ କୃଷ୍ଣଳା ହୁଏ। ଏହିପରି ରତ୍ନର ମୂଲ୍ୟ ନିର୍ଣ୍ୟ ପ୍ରଣାଳୀ ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଏ। ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ବୈଦୂର୍ୟ ପରୀକ୍ଷାର ବିସ୍ତୃତ ବିବରଣା ଦିଆଯାଇଛି। ହିମାଲୟରେ ଦେବତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଚର୍ମ ପଡ଼ିଗଲା। ଏକ ଫିକା ଏବଂ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପାଥରକୁ ପଦ୍ମରାଗ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ। ଲାଲ, ହଳଦିଆ, ପ୍ରସ୍ପଟ ଓ ବୃନ୍ନ ରତ୍ନଗୁଡିକୁ ଏକ ପ୍ରକାର ଭାବରେ ବିବରଣା ଦିଆଯାଏ। ଯାହା ଅତି ଲାଲ ହୁଏ, ତାହାକୁ ପଦ୍ମରାଗ କୁହାଯାଏ। ଏହାର ମୂଲ୍ୟ ରତ୍ନ ବିଶେଷଜ୍ଞମାନେ ବୈଦୂର୍ୟ ପରି ନିର୍ଣ୍ୟ କରନ୍ତି। ପଦ୍ମରାଗ ପରୀକ୍ଷାର ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତି ପରେ, କର୍କେତାରେ ଦାନବ ନାୟକଙ୍କ ନଖକୁ ବାୟୁ ଉଠାଇ ମନ୍ଦାର ତଳ ଜଙ୍ଗଲରେ ବିକ୍ଷିପ୍ତ କରିଦେଲା। ଏହି ରତ୍ନ ରଙ୍ଗରେ ରକ୍ତ, ସୋମ, ମଧୁ, ତାମ୍ବା, ହଳଦିଆ ଓ ଅଗ୍ନିର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଚମକେ। ଏହି ରତ୍ନ ମୃଦୁ, ପ୍ରଶସ୍ତ, ଲାଲ ଛାଯା, ହଳଦିଆ ରଙ୍ଗ, ଭାରି ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ହୁଏ। ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପାତ୍ରରେ ଲପେଟି ଅଗ୍ନିରେ ତାପିଲେ ଏହା ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ। ଏହିପରି ଗୁଣବତ୍ତା ଥିବା ରତ୍ନ ସୁଭ ଶୋଭା ପାଇଁ ଲୋକମାନେ ଆଣନ୍ତି। କିଛି ରତ୍ନ ପିନ୍ଧାଯିବା ନଥିଲେ ବିକୃତ, ଅସ୍ପଷ୍ଟ, କଳା, ଫିକା, ରଙ୍ଗ ନଥିବା, ଅଶୁଦ୍ଧ ଓ ବିକଳ୍ପ ଦେଖାଯାଏ। କର୍କେତା ରତ୍ନ ଯଦି ଚିହ୍ନି ତାହାର ରଙ୍ଗ ଓ ଆକୃତି ଏହିପରି ହୁଏ, ତାହା ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ନୂତନ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ଚମକେ। ଭୀଷ୍ମ ରତ୍ନର ବିବରଣା ଦେଇ ସୂତ ଏହିପରି କହିଲେ: ଏହି ରତ୍ନଗୁଡିକୁ ଏବେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି। ଏହା ସାଙ୍ଖ ଶଙ୍ଖ, ପଦ୍ମ ଓ ସ୍ୟୋନାକ ଫୁଲ ପରି ଧଳା ଓ ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ। ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଅନ୍ୟ ଧାତୁ ସହିତ ବାନ୍ଧି ଏହି ରତ୍ନ ଶୁଦ୍ଧ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରଦ୍ଧାବାନ୍ ଲୋକଙ୍କୁ ଲାଭ ଦେଇଥାଏ। ଏହି ରତ୍ନ ଦେଖିଲେ ଜଙ୍ଗଲର ଅଜାଣା ଜନମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୂରେ ଥିଲେ ଭୟରେ ପଳାଇଯାନ୍ତି। ଏଭଳି ଗରୁଡ଼ ମହାପୁରାଣର ଏହି ଅଧ୍ୟାୟଗୁଡିକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଗୁରୁତ୍ୱ ସହିତ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି, ଯେଉଁଠାରେ ରତ୍ନ ପରୀକ୍ଷା, ତାଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି, ରଙ୍ଗ, ଗୁଣ, ମୂଲ୍ୟ ଓ ଉପଯୋଗ ବିଷୟରେ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଜ୍ଞାନ ଦିଆଯାଏ।