ପଦ୍ମରାଗ ମଣିର ମୂଲ୍ୟ କିପରି ତାହାର ଦୋଷ ଦ୍ୱାରା କମିଯାଏ, ସେହିପରି ଅନ୍ୟ ମଣିମାଣିକ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦେଖାଯାଏ। ଏଭଳି ବିବେଚନା ସମାପ୍ତ ହେଲା ପଦ୍ମରାଗ ଓ ଇମେରାଲ୍ଡ ମଣି ପରୀକ୍ଷା ବିଷୟକ ଅଧ୍ୟାୟରେ। ଏହା ପରେ ଗରୁଡ଼ ପୁରାଣର ଆଚାର କାଣ୍ଡରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ଅନ୍ୟ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ସେଠାରେ, ସିଂହଳ ଦେଶର କନ୍ୟାମାନଙ୍କର କମଳିଆ ହାତର କୁମୁଦିନୀ ନଳିନୀ, ତରୁଣ ଅଙ୍କୁର, ନୂତନ ଫୁଟିଥିବା ଧାନ, ଓ ପ୍ରବାଳ ଶାଖାର ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ଏହି ସମସ୍ତ ଦୃଶ୍ୟରୁ, ସମୁଦ୍ର ସମୀପର ଭୂମି ଦୁଇଁଟିର ଶୋଭାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ବିସ୍ତୃତ ଦେଖାଯାଏ, ଯାହା ମାନେ ପ୍ରବଳ ତରଙ୍ଗର ଫେନା ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ। ସେଠି ବିଭିନ୍ନ ଫୁଲ ରହିଛି—କେଉଁଟି ନୀଳ କମଳ ପରି, କେଉଁଟି ମୟୂର ଗଳା, କୃଷିଧର ଦେବଙ୍କ ପୋଶାକ, ମଉ, ଧନୁଷ୍, ହରଙ୍କ କଣ୍ଠ ଓ ରକ୍ତିମ ପୁଷ୍ପ ପରି। କିଛି ଫୁଲ ପରିସ୍କୃତ ଜଳାଶୟର ପାଣି, କିଛି ଜଳର ଅଲୋକ, କିଛି ପେଖା ଦଳର ସମୂହ ପରି ଦେଖାଯାଏ। ଏହି ସମସ୍ତ ଏକ ପ୍ରକାର, କିନ୍ତୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ଅଲୌକିକ ବର୍ଣ୍ଣରେ ଦୀପ୍ତିମାନ। ଏହା ସହିତ, ମାଟି, ପାଥର ଓ ପାହାଡ଼ ତଳ ଗୁହା ଭୟ ଉପସ୍ଥିତ ଅଛି। ସେଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ପ୍ରଶଂସିତ ମଣିମାଣିକ୍ୟ। ପଦ୍ମରାଗ ମଣି ପିନ୍ଧିଲେ ଯେଉଁ ଗୁଣ ଦେଖାଯାଏ, ସେଗୁଡ଼ିକ ଏଠି ବିବର୍ଣ୍ଣିତ। ପଦ୍ମରାଗ ମଣିର ମୂଳ ତିନି ପ୍ରକାର ଥାଏ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ପଦ୍ମରାଗକୁ ଯଥାଯଥ ପରୀକ୍ଷା ଓ ତଦନ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଜାଣିବା ଉଚିତ। ଏହି ମଣି ଅଗ୍ନିରେ କେତେ ଦିନ ଅଟୁଟ ରହିପାରେ, ତାହା ମଧ୍ୟ ଦେଖିବା ଯୋଗ୍ୟ। ଏହି ପରୀକ୍ଷା କେବଳ ତଦନ୍ତ ପାଇଁ ନୁହେଁ, ବରଂ ଗୁଣ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ। ଯଦି ଅଗ୍ନିରେ ରହିବା ଶକ୍ତି ଠିକ୍ ଭାବେ ଜଣାନାହିଁ, ତେବେ ଏହା ଦାହ ଦୋଷରେ ନଷ୍ଟ ହୁଏ। ଏଠି, ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ କାଚ, ନୀଳ କମଳ, କରବୀର, ସ୍ଫଟିକ ଓ ଏହିପରି ଅନ୍ୟ ମଣି, ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତ ମଣି ଓ ତାଙ୍କର ଅନ୍ୟତମ ଚିହ୍ନ ପରିଚୟ କରନ୍ତି। ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଓଜନ ଓ କଠିନତା ସଦା ବିଚାର କରିବା ଉଚିତ। କିଛି ନୀଳମଣିରେ ତାମ୍ର ଆଭା ଥାଏ। ନୀଳ ପଥରର ମଧ୍ୟଭାଗ ଇନ୍ଦ୍ରଧନୁର ଆଲୋକ ପରି ଚମକେ। ଏହି ପ୍ରବଳ ବର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱାରା ଏହା ଏକଶଏ ଗୁଣା ଘନ ଦୁଧରେ ରହିଥାଏ। ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପଦ୍ମରାଗ ମଣିର ମୂଲ୍ୟ ମାଷ ଦାଣାରେ ତୁଳି ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୁଏ। ଏଭଳି ଇନ୍ଦ୍ରନୀଳ ପରୀକ୍ଷା ଅଧ୍ୟାୟରେ ବର୍ଣ୍ଣନା ସମାପ୍ତ ହୁଏ। ଏବେ ଆସନ୍ତୁ, କର୍କେଟା ଓ ଭୀଷ୍ମକ ଦେଶରେ ମିଳୁଥିବା ବୈଦୂର୍ୟ ଓ ପଦ୍ମରାଗ ମଣି ବିଷୟରେ କଥା ଶୁଣିବା। ବର୍ଣ୍ଣିତ ଯେ, ଯୁଗ ଶେଷରେ ସମୁଦ୍ର ମଥନର କ୍ଷୁଭ୍ଧ ଧ୍ୱନି ଉପଜିଥିଲା। ଏହି ଶବ୍ଦର ଉତ୍ସ ଦୂର ଉଚ୍ଚଶିଖର ଥିବା ପାହାଡ଼ ନିକଟରେ। ଏହି ଶବ୍ଦର ଦ୍ୱାରା ଏହି ଖନିର ଉତ୍କୃଷ୍ଟତା ସ୍ପଷ୍ଟ ହୁଏ। ଦାନବନାୟକଙ୍କ ମଣିମାଣିକ୍ୟ ବଜ୍ରଧ୍ୱନି ସମ ଶବ୍ଦ ଓ ବର୍ଷାମେଘ ପରି ଶୋଭାମୟ। ପଦ୍ମରାଗକୁ ଉଦାହରଣ ଭାବେ ନେଲେ, ଭୂମିରେ ମିଳୁଥିବା ମଣିମାଣିକ୍ୟର ବର୍ଣ୍ଣ ବହୁବିଧ। ଏହି ସବୁ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଉଛି ମୟୂର ଗଳା ନୀଳ କିମ୍ବା ବାଂଶପତ୍ର ଆକୃତିର। ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବୈଦୂର୍ୟ ମଣି ତାଙ୍କର ଧାରକଙ୍କୁ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଚମକ ଦେଇଥାଏ। ପାହାଡ଼ କାଚ, ତରୁଣ କାଚ ଓ ସ୍ଫଟିକ ଧୂମ୍ର ଦ୍ୱାରା ଭାଙ୍ଗିଯାଏ। ଲେଖା ନଥିବା ଓ ହାଲୁକା ଥିବା ଦ୍ୱାରା ତରୁଣ କାଚକୁ ଚିହ୍ନିବା ଯୋଗ୍ୟ। ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଇନ୍ଦ୍ରନୀଳର ମୂଲ୍ୟ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମୁଦ୍ରା ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ମଣିର ଏକାକାର ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଥାଏ। ଏହି ପ୍ରଭେଦକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ସଦା ଯଥାଯଥ ଭାବେ ବିଚାର କରିବା ଉଚିତ, କାରଣ ଏହା ସହଜରେ ଚିହ୍ନିତ। ଦକ୍ଷ ଓ ଅଦକ୍ଷ, ଯଥାଯଥ ଓ ଅଯଥାଯଥ ଉପଯୋଗରେ ଏହି ମଣିମାଣିକ୍ୟ ପୂରଣ ଓ ବାନ୍ଧାଯାଏ। ଯେଉଁମାନେ ଗତ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ୍, ସେମାନେ ମଣି ବ୍ରାସଲେଟ୍ରେ ବଢ଼ି ରଖିଯାଏ। ଗତ ମଣିମାଣିକ୍ୟର ଖନି ସମୁଦ୍ର କୂଳ ନିକଟରେ ମିଳିଥାଏ। ମନୁ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଥିବା ସୁନା ଷୋଳଖ ମାଷ ଓଜନର। ଏକ ସୂତା ଚାରି ମାଷ ଓଜନର, ଏକ ମାଷ ପାଞ୍ଚ କୃଷ୍ଣଳା ଓଜନର। ଏହିପରି ମଣିମାଣିକ୍ୟର ଉତ୍ପତ୍ତି, ଗୁଣ ଓ ମୂଲ୍ୟ ବିଷୟରେ ଶ୍ରୀଗରୁଡ଼ ପୁରାଣରେ ବିସ୍ତୃତ ବର୍ଣ୍ଣନା ହୋଇଛି।