ଏହି ଗରୁଡ଼ ପୁରାଣର ଆଚାରଖଣ୍ଡରେ ମଣିମାଣିକ୍ୟ ବିଷୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଭାବେ ବିବେଚନା କରାଯାଇଛି। ଏଠାରେ କହାଯାଇଛି, ଯେଉଁ ମଣି ଯୋଡ଼ାଯୋଡ଼ି ସ୍ଥଳରେ ଶୁଷ୍କ ହୋଇଯାଏ, ସେଠି ଏହା ଏକ ନୂତନ ପ୍ରକାରର ପନ୍ନା ମଣିର ରୂପ ନେଇଥାଏ। ଭଲ୍ଲାତକ ଓ ପୁତ୍ରିକା ମଣି ତାଙ୍କର ରଙ୍ଗ ଅନୁଯାୟୀ ଏହି ନାମରେ ଚିହ୍ନିତ। ପୁତ୍ରିକା ମଣିକୁ ଲିନେନ କପଡ଼ାରେ ଘସିଲେ ଏହାର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା କ୍ଷୟ ପାଏ। କିଛି ପନ୍ନା ମଣି ତାଙ୍କର ଅନେକ ରୂପ ଓ ଗୁଣ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ପନ୍ନା ମଣିର ଲକ୍ଷଣ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି। ହୀରା, ମୁକ୍ତା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ୱିଜାତିୟ ମଣିମାଣିକ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି। କେତେକ ସ୍ଥଳରେ ସିଧାସଳଖ ଥିବାରୁ ବିଶେଷ ଗୁଣ ଦେଖାଯାଏ। ସ୍ନାନ, ଆଚମନ, ପାଠ ଓ ରକ୍ଷାମୂଳକ ମନ୍ତ୍ରାନୁଷ୍ଠାନରେ, ଦେବତା, ପିତୃ, ଅତିଥି ଓ ଗୁରୁଙ୍କର ସମ୍ମାନରେ ଏହି ମଣିମାଣିକ୍ୟ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ। ଯେଉଁ ମଣି ଦୋଷରହିତ ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗୁଣ ଥାଏ, ସେଉଁଠି ଏହାକୁ ସୁନା ସହିତ ମିଶାଯାଏ। ପଦ୍ମରାଗ ମଣିର ମୂଲ୍ୟ ତାହାକୁ ତୁଳାରେ ଓଜନ କରି ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଏ, ଏବଂ ତାହାର ଦୋଷ ଥିଲେ ଏହି ମୂଲ୍ୟ କମିଯାଏ। ଏଭଳି ହେଉଛି ‘ପନ୍ନା ପରୀକ୍ଷା’ ନାମକ ଏକତରିଅ ଅଧ୍ୟାୟର ସମାପ୍ତି। ପରବର୍ତ୍ତୀରେ ବର୍ଣ୍ଣନା ଆସିଛି, ସିଂହଳଦ୍ୱୀପର ଅପୂର୍ବା ଅପରିପକ୍ୱ କନ୍ୟାମାନଙ୍କର ହସ୍ତକଳିକା, ନୂତନ ଅଙ୍କୁର ଶିରା, ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ଧାନର ଚୁଆ, ଏବଂ ପ୍ରବାଳ ଶାଖା ଏଠାରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ଏହି ସବୁ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଅନୁମାନ କରାଯାଏ ଯେ, ସାଗର ସମୀପର ଏହି ଭୂମି ଦୁଇ ଦିଗର ଝଲମଲ ଶୋଭାରେ ଅପୂର୍ବ ଲାଗେ, ମହାତରଙ୍ଗର ଫେନା ପରି ଚମକୁଛି। ଏଠାରେ ନୀଳପଦ୍ମ ଫୁଲ, ମୟୂର ଗଳା, ହଳଧର ଦେବଙ୍କ ପିତାମ୍ବର, ମଧୁମକ୍ଷୀକା, ଧନୁ, ହରଙ୍କ କଣ୍ଠ ଓ ରକ୍ତିମ ପୁଷ୍ପ ସଦୃଶ ଅନେକ ଫୁଲ ମିଳେ। କିଛି ଫୁଲ ସ୍୫ଚ୍ଛ ଜଳାଶୟର ଜଳ ପରି ଶୁଭ୍ର, କିଛି ଜଳର ତେଜସ୍ୱୀତା ପରି, କିଛି ମୟୂର ଝୁଣା ସମୂହ ପରି ଦେଖାଯାଏ। ସମସ୍ତ ଏକ ଧାରାର, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ରଙ୍ଗ ଏତେ ଚମତ୍କାର ଯେ, ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ। ଏହି ସ୍ଥଳ ମୃତ୍ତିକା, ପାଥର ଓ ଶିଳା ଚିରାର ଭୟ ସହିତ ଜଡିତ, ଯେଉଁଠାରୁ ମଣିମାଣିକ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ଓ ସେଠି ପ୍ରଶଂସିତ ହୁଏ। ପଦ୍ମରାଗ ମଣିକୁ ଧାରଣ କଲେ ଯେଉଁ ଗୁଣ ଦେଖାଯାଏ, ସେଗୁଡ଼ିକ ଏଠି ଉଲ୍ଲେଖିତ। ପଦ୍ମରାଗ ମଣିର ତିନି ପ୍ରକାର ଉତ୍ପତ୍ତି ଅଛି। ଏହାକୁ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବା ପାଇଁ ନିରୀକ୍ଷଣ ଓ ପରୀକ୍ଷା ଆବଶ୍ୟକ। ଏହି ମଣି କେତେ ଅଗ୍ନିସହିଷ୍ଣୁ ତାହା ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଏହା ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ନୁହେଁ, ବରଂ ଗୁଣ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ। ଯଦି ଅଗ୍ନିସହିଷ୍ଣୁତା ଠିକ୍ ଭାବେ ଜଣାଯାଏ ନାହିଁ, ତେବେ ଜଳିବା ଦୋଷରେ ଏହା ନଷ୍ଟ ହୁଏ। ଏଠି ଜ୍ଞାନୀମାନେ କାଚ, ନୀଳପଦ୍ମ, କରବୀର, ସ୍ଫଟିକ ଓ ଏହା ସଦୃଶ ପଥର, କ୍ୟାଟସ୍ ଆଇ ମଣି ଚିହ୍ନି ପାରନ୍ତି। ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଓଜନ ଓ କଠୋରତା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବୁଝିବାକୁ ହୁଏ। କିଛି ନୀଳମଣି ତାମ୍ର ଛାୟା ଧାରଣ କରିଥାଏ। ନୀଳ ପଥରର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଇନ୍ଦ୍ରଧନୁର ଆଭା ପରି ଦେଖାଯାଏ। ଏହି ରଙ୍ଗର ପ୍ରଚୁରତା ଥିଲେ, ଏହି ମଣି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଶତଗୁଣ ଦୁଧରେ ରହିଥାଏ। ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପଦ୍ମରାଗ ମଣିର ମୂଲ୍ୟ ମାଷ ଦାନା ସହିତ ତୁଳି ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଏ। ଏହି ପରି ହେଉଛି ‘ଇନ୍ଦ୍ରନୀଳ ପରୀକ୍ଷା’ ଅଧ୍ୟାୟର ଶେଷ। ପରେ ଗରୁଡ଼ମହାପୁରାଣ କହେ, କର୍କେଟା ଓ ଭୀଷ୍ମକ ଦେଶରେ ମିଳୁଥିବା ବୈଦୂର୍ୟ ଓ ପଦ୍ମରାଗ ମଣିମାଣିକ୍ୟ ବିଷୟରେ କଥା ହେଉ। ଯୁଗାନ୍ତରେ ସମୁଦ୍ର ମଥନ ସମୟରେ ଦାନବର ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ସେଇ ଦୂର ଉଚ୍ଚଶୃଙ୍ଗ ମାଳା ଅଞ୍ଚଳରୁ ଅତି ଦୂର ନୁହେଁ। ସେଇ ଧ୍ୱନିର ଉତ୍ସରୁ ଏହି ଖଣି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗୁଣ ଧାରଣ କରିଛି। ଦାନବାଧିପତିଙ୍କର ଏହି ମଣିମାଣିକ୍ୟ ବର୍ଷାମେଘର ଦେଖା ଦେଇଥିବା ପରି ସୁନ୍ଦର ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ଧ୍ୱନି ଧାରଣ କରିଥାଏ। ପଦ୍ମରାଗ ମଣିକୁ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ଭାବରେ ନେଲେ, ପୃଥିବୀରେ ମିଳୁଥିବା ମଣିମାଣିକ୍ୟର ରଙ୍ଗ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର। ସେଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଉଛି ମୟୂରଗଳା ନୀଳ ବା ବାଁଶପତ୍ର ସଦୃଶ ରଙ୍ଗ। ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବୈଦୂର୍ୟ ମଣି ତାଙ୍କର ଧାରକଙ୍କୁ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଦେଇଥାଏ। ଏଭଳି ଗରୁଡ଼ ପୁରାଣର ଏହି ଅଧ୍ୟାୟଗୁଡ଼ିକରେ ପନ୍ନା, ପଦ୍ମରାଗ, ଇନ୍ଦ୍ରନୀଳ, ବୈଦୂର୍ୟ ମଣିମାଣିକ୍ୟର ଉତ୍ପତ୍ତି, ଲକ୍ଷଣ, ଗୁଣ ଓ ମୂଲ୍ୟ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ବିଷୟରେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ମୂଲ୍ୟବାନ ତଥ୍ୟ ଉପସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛି।