ଏକ ରତ୍ନ ଯଦି ତାହାର ରଙ୍ଗର ଉଜ୍ୱଳତା ରହିଛି, ସେହି ରତ୍ନ ସତ୍ୟରେ ପ୍ରଶଂସିତ ହୁଏ। ଏଭଳି ରତ୍ନ ପରୀକ୍ଷା ବିଷୟରେ ବିସ୍ତୃତ ଆଲୋଚନା କରି, ଶ୍ରୀଗରୁଡ଼ ମହାପୁରାଣର ପୂର୍ବଖଣ୍ଡର ଆଚାରକାଣ୍ଡର 'ପଦ୍ମରାଗ ରତ୍ନ ପରୀକ୍ଷା' ନାମକ ସପ୍ତତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଉଛି। ତାପରେ ଗଳ୍ପ ଆଗକୁ ବଢ଼େ—ସର୍ପରାଜ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ। ସେ ଦାନବରାଜଙ୍କର ପିତ୍ତ ନେଇଲେ। ତା’ପରେ, ନିଜ ମୁଣ୍ଡର ଉପରେ ଥିବା ରତ୍ନର ଉଜ୍ୱଳତାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ, ସେ ଆକାଶ ଓ ସମୁଦ୍ରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ପଖା ଝାଡିବା ସହିତ, ମନେ ହେଉଥିଲା ଯେ ସେ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ପୃଥିବୀକୁ ଏକତ୍ର କରୁଛନ୍ତି। ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ, ସର୍ପରାଜ ହଠାତ୍ ଦାନବରାଜଙ୍କ ପିତ୍ତକୁ ସୁରସାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଂକିତ ଏକ ତୁରୁଷ୍କ ବୃକ୍ଷର ମୂଳରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ଏହି ପିତ୍ତ ପଡ଼ିବା ପରେ, ସେ ବରାଳଙ୍କ ନିବାସ ଦ୍ୱାରା ଅତିକ୍ରମ କରି, ରମାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ। ଏହି ଗୋଟିଏ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ—ପିତ୍ତ ଅଧୋକ୍ଷେପ ହେଉଥିବାବେଳେ ଗରୁଡ଼ ତାହାର ଏକ ଅଂଶକୁ ଧରିନେଲେ। ଏଠାରେ, ଘାସ, ଶୈବଳ, ଏବଂ ଦଳିଆ ଉଦ୍ଭିଦର ମଧ୍ୟରେ, ଯେଉଁଠାରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ-ଚଞ୍ଚୁ ପକ୍ଷୀ, କପାସ ଫୁଲ ଓ ଜୁଗନ୍ତି ଜଳା ରହନ୍ତି, ସେଠି ଦାନବରାଜଙ୍କ ପିତ୍ତ, ସର୍ପରାଜଙ୍କ ଭୁଜା ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ ପାଇ, ବିକୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲା। ଏହି ସ୍ଥାନରେ ଯାହା କି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ବିଶେଷକରି ଏମେରାଲ୍ଡ ରତ୍ନ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ କୌଣସି ମନ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ଔଷଧ ଦ୍ୱାରା ଚିକିତ୍ସା କରିହେବ ନାହିଁ। ଏଠାରେ ଆଉ ଏକ ରୂପ ମିଳେ, ଯାହା ଦୋଷରହିତ। ଏହା ଗଭୀର ହରିତ ରଙ୍ଗର, କୋମଳ, ଉଜ୍ୱଳ ଓ ତନୁ-ତନୁ ସୂତ୍ରର ଦେଖା ଦିଏ। ଏହି ରତ୍ନ ଠିକ୍ ଆକୃତି ଓ ଗୁଣ ଧାରଣ କରେ, ସମବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଗମ୍ଭୀରତା ରହିଥାଏ। ଯେତେବେଳେ ହରିତ ଆଭା ଅଲଗା ହୋଇଯାଏ, ଉଜ୍ୱଳତା ଭିତରେ ଲୁଚିଯାଏ, ତେବେ ଏହି ରତ୍ନକୁ ଦେଖିଲେ ମନ ଅତି ଆନନ୍ଦିତ ହୁଏ। ଏହାର ରଙ୍ଗ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚମତ୍କାର, ଭିତରେ ପ୍ରକାଶମାନ କିରଣ ରହିଛି। ଏହା ଚିତ୍ରିତ ରଙ୍ଗ, ଉଜ୍ୱଳତା ଓ ଘନ ଆକୃତିରେ ଦୀପ୍ତିମାନ। କିନ୍ତୁ କେତେକ ରତ୍ନ ଦାଗଦାର, କଠିନ, ଅଶୁଦ୍ଧ, କଠୋର ଓ ପାଥର ତଳର ଅନୁଭୂତି ଦେଇଥାଏ। ଯେଉଁ ରତ୍ନ ଯୋଡ଼ାଯୋଡ଼ି ରେ ଶୁଷ୍କ ହୋଇଯାଏ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଆଉ ଏକ ପ୍ରକାର ଏମେରାଲ୍ଡ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଭଲ୍ଲାତକ ଓ ପୁତ୍ରିକା ତାଙ୍କର ରଙ୍ଗ ଅନୁଯାୟୀ ନାମ ପାଇଛନ୍ତି। ପୁତ୍ରିକା ଯଦି ଲିନେନ କପଡ଼ାରେ ଘସାଯାଏ, ତାହାର ଉଜ୍ୱଳତା କମିଯାଏ। କେତେକ ଏମେରାଲ୍ଡ ଅନେକ ରୂପ ଓ ଗୁଣ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ଏମେରାଲ୍ଡର ଲକ୍ଷଣ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି। ହୀରା, ମୁକ୍ତା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ୱିଜ ରତ୍ନ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଦେଖାଯାଏ। କେବେ କେବେ ସିଧାସଳଖ ଥିବାରୁ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଗୁଣ ଆସେ। ସ୍ନାନ, ଆଚମନ, ପାଠ ଓ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ମନ୍ତ୍ର ଅନୁଷ୍ଠାନରେ, ଦେବତା, ପିତୃ, ଅତିଥି ଓ ଗୁରୁଙ୍କ ସମ୍ମାନରେ, ଦୋଷରହିତ ଓ ଗୁଣବତୀ ରତ୍ନ ସୁନା ସହିତ ମିଳିଥାଏ। ପଦ୍ମରାଗ ରତ୍ନର ମୂଲ୍ୟ ତାହାକୁ ତୋଳି ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରାଯାଏ। ଏହିପରି, ଯଦି ଦୋଷ ଥାଏ, ପଦ୍ମରାଗ ରତ୍ନର ମୂଲ୍ୟ କମିଯାଏ। ଏପରି ଭାବରେ ଏମେରାଲ୍ଡ ପରୀକ୍ଷା ବିଷୟରେ ଏକାଉନ୍ସିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହୁଏ। ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ଦେଖାଯାଏ ସିଂହଳ ଅପସରାମାନଙ୍କର କମଳାଙ୍ଗୁଳିର କିଶୋର କୁଡ଼ି, ତରୁଣ ପ୍ରସୂତିର ଚୂଡ଼ା, ନୂତନ ଫୁଟିଥିବା ଧାନ ଓ ପ୍ରବାଳ ଶାଖା। ଏହାଠାରୁ ଅନୁମାନ କରାଯାଏ ଯେ, ସମୁଦ୍ର ସାନ୍ନିଧ୍ୟର ଏହି ବିସ୍ତୃତ ଓ ଉଜ୍ୱଳ ଭୂମି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତରଙ୍ଗର ଝାଗ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ। ଏଠାରେ ନୀଳ କମଳ ଫୁଲ, ମୟୂର ଗଳା, ହଳ ଧାରୀ ଦେବତାଙ୍କର ବସ୍ତ୍ର, ମଧୁମକ୍ଷୀକା, ଧନୁଷ, ହରଙ୍କ ଗଳା ଓ ରକ୍ତିମ ମାଳିକା ଭଳି ଫୁଲ ମିଳେ। କେତେକ ଶୁଦ୍ଧ ଜଳାଶୟର ପାନିର ଭଳି ସ୍ପଷ୍ଟ, କେତେକ ଜଳର ଉଜ୍ୱଳତା, କେତେକ ପେଖିର ଦଳର ଭଳି ଦେଖାଯାଏ। ଏଗୁଡ଼ିକ ଏକ ପ୍ରକାର, ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ଅପୂର୍ବ ରଙ୍ଗରେ ଦୀପ୍ତିମାନ। ଏହାମାନେ ମାଟି, ପାଥର ଓ ଶିଳା ଗହ୍ୱରର ଭୟ ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ। ଏଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ଏମେରାଲ୍ଡ ରତ୍ନ, ଯାହା ସେଠି ପ୍ରଶଂସିତ। ପଦ୍ମରାଗ ରତ୍ନ ପିନ୍ଧିଲେ ଯେଉଁ ଗୁଣ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ, ତାହା ଏଉଁପରି।