ଏକ ସମୟର କଥା, ଗରୁଡ଼ ମହାପୁରାଣର ପୂର୍ବଖଣ୍ଡର ଆଚାରକାଣ୍ଡରେ ପଦ୍ମରାଗ ରତ୍ନର ପରୀକ୍ଷା ବିଷୟରେ ଅନେକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି। ଯେଉଁ ଦ୍ରବ୍ୟ ତେଲରେ ଲିପ୍ତ ହୋଇଥାଏ, ସେହିପରି ଦେଖାଯାଏ; ଏବଂ ଅତି ଘସିଲେ ତାହାର ଚମକ ହରାଇଯାଏ। ଏହିପରି ରତ୍ନ ମିଳିଲେ, ତାହାର ଗୁଣ ଅନୁଯାୟୀ ଖୋଜି ଦେଖିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ତାହାର ଭାର ଏବଂ ମୂଲ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ତାହାର ସ୍ୱଭାବ ବିବେଚନା କରିବା ଦରକାର, ଯଦିଓ ସେ ଏକ ସମୁଦ୍ରର ରତ୍ନ ହେଉ। ଯଦି ଏକ ରତ୍ନ ଉପରେ ସନ୍ଦେହ ରହିଥାଏ, ତେବେ ତାହା ନଷ୍ଟ ହୁଏନା; ଏହାକୁ ପରୀକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ଚୁନାପତ୍ଥରରେ ଘସିବା ଦରକାର। ଏହିପରି ପରୀକ୍ଷାରେ, ତାହା ହେଉ ହୀରା କିମ୍ବା କୁରୁବିନ୍ଦା, ତାହାର ସତ୍ୟ ଚିହ୍ନଟ ହୋଇଯାଏ। ସମସ୍ତ ଏକ ପ୍ରକାର ରତ୍ନର ରଙ୍ଗ ସଦା ବିଭିନ୍ନ ନୁହେଁ; ସେମାନେ ଏକା ରଙ୍ଗରେ ରହିଥାନ୍ତି। ଯଦି ଏକ ରତ୍ନର ଗୁଣ ନାହିଁ, ତେବେ ତାହାକୁ ପିନ୍ଧିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଯଦିଓ ତାହା ଉତ୍ତମ ବଂଶର ହୋଇଥାଏ; କେବଳ ଗୁଣବତୀ ରତ୍ନକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି, ଏକ ଚଣ୍ଡାଳ ଦ୍ୱିଜନ୍ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆସିଲେ, ସହଜରେ ଅନେକଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରିପାରିବା; ସେ ବିପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରହିଲେ କିମ୍ବା ଅସାବଧାନ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ; ତାହାର ଦୁର୍ଗୁଣରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଅପଦ୍ରବ ତାହାକୁ ଆକ୍ରମଣ କରିପାରିବା ନୁହେଁ। ହୀରାର ମୂଲ୍ୟ ଚାଉଳ ଦ୍ୱାରା ଭାର ମାପି ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଏ। ଯେଉଁ ରତ୍ନର ରଙ୍ଗ ଚମକ ରହିଥାଏ, ସେହି ରତ୍ନ ପ୍ରଶଂସିତ ହୁଏ। ଏହିପରି ବିବରଣୀ ଦେଇ, ପଦ୍ମରାଗ ରତ୍ନର ପରୀକ୍ଷା ଅଧ୍ୟାୟର ଶେଷ ହେଲା। ଏହା ପରେ, ନାଗମହାରାଜ ଦାନବମହାରାଜଙ୍କର ପିତ୍ତ ନେଲେ। ତାହାର ମୁଣ୍ଡର ରତ୍ନର ଚମକ ଦ୍ୱାରା ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ, ସେ ଆକାଶ ଓ ସମୁଦ୍ରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ତାହାର ପାଖ ଉତ୍କଳନ ହେବା ସମୟରେ, ମନେ ହେଉଥିଲା ଶ୍ୱର୍ଗ ଓ ପୃଥିବୀ ଏକସାଥି ହେଉଛି। ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ନାଗମହାରାଜ ସେହି ପିତ୍ତକୁ ସୁରସାଙ୍କ ଅନୁଲିପ୍ତ ତୁରୁଷ୍କ ଗଛର ତଳେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ତାହା ପଡ଼ିବା ସହିତ, ସେ ବରାଳା ନିବାସ ଦ୍ୱାରା ରମାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ପିତ୍ତ ଏଉଁଠି ତଳକୁ ପଡ଼ୁଥିଲା, ଗରୁଡ଼ ତାହାର ଏକ ଅଂଶ ଧରିଲେ। ଏଉଁଠି, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଚୁଞ୍ଚ ଶୁଭା ଚିଡ଼ିଆ, କପାସ ଫୁଲ ଓ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ପ୍ରଜ୍ୱଳିକା ରହୁଥିବା ଘାସ, ଶାଉଳ, ଓ ଗାମ୍ଭୀର ଉପରେ, ଦାନବମହାରାଜଙ୍କର ପିତ୍ତ ନାଗମହାରାଜଙ୍କ ଭୁଜ ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ ଏଉଁଠି ପଡ଼ିଲା। ଏଉଁଠି ମଣି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ତାହାକୁ କୌଣସି ମନ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ଔଷଧ ଦ୍ୱାରା ଉପଚାର କରିପାରିବା ନୁହେଁ। ଏଉଁଠି ଅନ୍ୟ ଏକ ରୂପ ଅଛି, ଯାହା ଦୁର୍ଗୁଣରୁ ମୁକ୍ତ। ଏହା ଗଭୀର ହରିତ ରଙ୍ଗର, ମୃଦୁ, ଦୀପ୍ତିମାନ, ଓ ତନ୍ତୁମୟ ଦେଖାଯାଏ। ଏହା ସଠିକ୍ ଆକୃତି ଓ ଗୁଣ ରହିଛି, ସମାନ ରଙ୍ଗର, ଏବଂ ଗମ୍ଭୀରତାରେ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ନୁହେଁ। ହରିତ ରଙ୍ଗ ଅଲଗା କରିଲେ, ତାହାର ଚମକ ଭିତରେ ଲୁଚି ରହିଥାଏ। ଯେଉଁ ମଣିକୁ ଦେଖିଲେ ମନରେ ବିଶେଷ ଆନନ୍ଦ ଆସେ, ତାହାର ରଙ୍ଗ ଅତି ଚମକଦାର ଏବଂ ଭିତର ଚିତ୍ରାଙ୍ଗ ରେଖାରେ ଶୋଭିତ। ଏହି ମଣି ଚମକ, ଚମକାଣି ଓ ଘନ ଆକୃତିରେ ଦୀପ୍ତିମାନ। କିନ୍ତୁ କିଛି ମଣି ଚିହ୍ନିତ, କଠୋର, ଅଶୁଦ୍ଧ, ଅସମ ଏବଂ ପଥର ଦେଖାଯାଇଥିବା ଅନୁଭୂତି ଦେଇଥାଏ। ଯେଉଁ ମଣି ଯୋଡ଼ି ଉପରେ ଶୁଷ୍କ ହୁଏ, ସେ ଅନ୍ୟ ପ୍ରକାର ହରିତ ମଣି ହୋଇଯାଏ। ଭଲ୍ଲାତକ ଓ ପୁତ୍ରିକା ଏହାର ରଙ୍ଗ ଅନୁଯାୟୀ ନାମ ହୋଇଥାଏ। ପୁତ୍ରିକାକୁ ମାଲମଲି କପଡ଼ରେ ଘସିଲେ ତାହାର ଚମକ ହରାଇଯାଏ। କିଛି ହରିତ ମଣି ଅନେକ ଆକୃତି ଓ ଗୁଣ ରହିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ହରିତ ମଣିର ଲକ୍ଷଣକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି। ହୀରା, ମୁକ୍ତା ଓ ଅନ୍ୟ କିଛି ଦ୍ୱିଜନ୍ମ ମଣି ଅଛି। କିଛି ମଣିରେ ସିଧା ଦେଖାଯାଇଥିବା ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଗୁଣ ଆସିଥାଏ। ଏହା ସ୍ନାନ, ଆଚମନ, ଜପ ଓ ରକ୍ଷାମନ୍ତ୍ର ସାଧନାରେ ଉପଯୋଗ ହୁଏ। ଦେବ, ପିତୃ, ଅତିଥି, ଓ ଗୁରୁ ପୂଜା ଦିନେ ମଣି ଦୁର୍ଗୁଣମୁକ୍ତ ଓ ଗୁଣବତୀ ହୋଇ ଥିଲେ ସୁନା ସହିତ ମିଶାଯାଏ। ପଦ୍ମରାଗର ମୂଲ୍ୟ ତାହାର ଭାର ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଏ। ଏହିପରି ଚମତ୍କାର ଉପଦେଶ ଓ ଦୃଶ୍ୟରେ ପଦ୍ମରାଗ ଓ ହରିତ ମଣିର ମହିମା ଓ ପରୀକ୍ଷା ପ୍ରକ୍ରିୟା ପ୍ରକାଶ ପାଇଲା।