ପୃଥିବୀର କିଛି ବିଶେଷ ସ୍ଥାନରେ, କେବେ କେବେ ଏମିତି ମୋତି ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ଏହି ମୋତି ଦେଖିବାକୁ ବନ୍ଧିଆ ଏବଂ ବରାହ ଭଳି ଅଲୌକିକ ଦେଖାଯାଏ। ବାଁଶ ରୁ ଉପଜିଥିବା ମୋତିମାନେ ସାଧାରଣ ସ୍ଥାନରେ ନୁହେଁ, ଦେବତାମାନେ ଯେଉଁଠି ଅନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି, ସେଠି ମାତ୍ର ଉପଜନ୍ତି। ଏହି ମୋତିମାନେ ଏମିତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଯେ, ପ୍ରକୃତ ସ୍ନାନ କରାଯାଇଥିବା ଚାନ୍ଦିର ଭଳି ଚମକେ, ତଳୱାରର ଧାର ଭଳି ତୀବ୍ର ତେଜ ଥାଏ। ଏହି ମୋତିମାନେ ଧର୍ମିକ ଲୋକମାନେ ତିଆରି କରନ୍ତି, ଏବଂ ସାପର ମୁଣ୍ଡରୁ ଉପଜିଥିବା ମୋତି ବିଶେଷ ତେଜ ଏବଂ ମହିମାର ସ୍ୱାମୀ। ବଡ଼ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ରକ୍ଷା କାର୍ଯ୍ୟ ଯେତେବେଳେ ହୁଏ, ସେଠି ମହଳର ଛତ୍ର ଉପରେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ହୁଏ। ଆକାଶ ମଧ୍ୟରେ ମୌଳ୍ୟବାନ ଧନରାଜି ମେଘମାଳାର ଭାରରେ ଝୁଲୁଛି। ଯଦି ସାପମୁଣ୍ଡରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ମୋତି ସେହି ଚାମର ଭିତରେ ରହିଯାଏ, ତେବେ ଅନ୍ୟ ଜନ୍ତୁ ଦ୍ୱାରା କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ହୁଏ। ଏହି ମୋତିର ତେଜ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପ୍ରସାରିତ ହୁଏ, ସୂର୍ଯ୍ୟର ଭଳି ଚମକେ, ଏବଂ ଏହାର ଚକ୍ର ଆକାଶରେ ପ୍ରକଟ ହେଉଥିବା ଭଳି ଲାଗେ। ଦିନ ରେ ଯେପରି ଏହା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ତେଜ ଦେଉଛି, ରାତିର ଗଭୀର ଅନ୍ଧକାରକୁ ମଧ୍ୟ ଏହି ମୋତି ଆଲୋକିତ କରେ। ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ କହିପାରିବି ଯେ, ପୃଥିବୀ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସୁନାରେ ଭରିଯାଏ ମଧ୍ୟ, ଏହି ମୋତିର ମୌଳ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିହେବ ନାହିଁ। ଯେଉଁ ଯାଏଁ ଏହି ଦଶା ଅବସ୍ଥିତ ରହିଥାଏ, ସେଉଁଠାରେ ଏହାର ଧାରକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୃଥିବୀର ଉପଭୋଗ କରେ, କୌଣସି ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦୀ ନ ଥାଏ। ଏହି ମୋତି ଥିବା ସ୍ଥାନରୁ ଚାରିପାଖ ହଜାର ଯୋଜନା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ଅପଶକୁନ ଦୂର ହୁଏ। ମୋତି ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ରଙ୍ଗ ହେଉଛି ଦୁଧର ଭଳି ଶୁଧ୍ଧ ରଙ୍ଗ, ଯାହା ସର୍ବୋତ୍ତମ ଗାୟରୁ ପଡିଥାଏ। ଏହି ମୂଳବୀଜ, ଯାହା ପୂର୍ବରୁ ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନରୁ ଆସିଥିଲା, ଓଇସ୍ଟର ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥାଏ; ଯେତେବେଳେ ଦୁଧର ଜଳ ଝରି ପଡ଼େ, ସେହି ବୀଜ ଓଇସ୍ଟର ଭିତରେ ବସି, ମୋତିରୁପେ ପରିଣତି ହୁଏ। ଏହି ମୋତିମାନେ ସିଂହଳିକା, ପାରଲୌକିକ, ସୌରାଷ୍ଟ୍ର, ତାମ୍ରପର୍ଣ୍ଣ, ଏବଂ ପରଶବ ଦେଶରୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଓଇସ୍ଟରରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ମୋତିମାନେ ରଙ୍ଗରେ କ୍ଷୀଣ ନୁହେଁ, ବଡ଼, ଆକୃତି, ଗୁଣ ଏବଂ ତେଜରେ ବିଶେଷ ଚିହ୍ନିତ। ପଣ୍ଡିତ ବ୍ୟକ୍ତି ଖଣି ରୁ ଉପଜିଥିବା ମୋତିର ବିଶେଷତା ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କେବଳ ତାହାର ଆକୃତି ଏବଂ ଆକାର ଦେଖିବା ଉଚିତ୍। ଓଇସ୍ଟର ଜନ୍ମ ମୋତି ଏବଂ ଏଠାରୁ ଅଳ୍ପ ଓଜନ ଥିବା ଅନ୍ୟ ମୋତିର ମଧ୍ୟରେ, ଯଦି ଅର୍ଦ୍ଧ ମାଷା କମ୍ ଥାଏ, ତେବେ ମୌଳ୍ୟ ଦୁଇ ପଞ୍ଚମାଂଶ ହ୍ରାସ ପାଏ। ଯଦି ଅର୍ଦ୍ଧ ବା ଦୁଇ ମାଷା ଅଧିକ ଥାଏ, ତେବେ ଏହାର ମୌଳ୍ୟ ଏକ ହଜାର ତିନି ଶତ ଗୁଣା ଅଧିକ ହୁଏ। ଅର୍ଦ୍ଧ ମାଷା ଅଧିକ ଥିଲେ ଏହାର ମୌଳ୍ୟ ଏକୋଇଶ ଶତ ତିନି ଗୁଣା ହେଉଛି; ଏକ ଏବଂ ଅର୍ଦ୍ଧ ମାଷା ଅଧିକ ଥିଲେ ଏହାର ମୌଳ୍ୟ ଶତ ହୁଏ, ଯଦି ଉପଯୁକ୍ତ ଗୁଣ ଥାଏ। ଯଦି ଏହାର ଓଜନ ସୋଳ ରେ କମ୍ ଥାଏ, ତେବେ ପଣ୍ଡିତମାନେ ଏହାକୁ 'ଦାର୍ବିକ' ବୋଲି କହନ୍ତି। ଦୁଇ ଦଶ ରେ କମ୍ ଥିଲେ 'ଭବକ' ଏବଂ ତିରିଶି ଦେଖାଯାଏ ଥିଲେ 'ଶିକ୍ୟ' କୁହାଯାଏ। ଚାଳିଶି ଓଜନ ଥିଲେ ମୌଳ୍ୟ ତିରିଶି ହୁଏ। ସାଠି ଥିଲେ 'ନିକରଶୀର୍ଷ', ଏହାର ମୌଳ୍ୟ ଚୌଦ, ଏଗାର ଏବଂ ନଅ ଏହାର କ୍ରମିକ ମୌଳ୍ୟ। ଏହି ସମସ୍ତ ମୋତି ଗୁଡିକୁ ନେଇ, ଖାଦ୍ୟ ପାତ୍ରରେ ରଖି, ଜମ୍ବିରା ଫଳର ରସରେ ସେଧାଇବା ଉଚିତ୍। ପରେ ଏହାକୁ ମାଟି ଲେପିଥିବା ମାଛ ପାତ୍ରରେ ରଖି ସେଧାଇବା ଏବଂ ପରେ ବିଲାଇ ମଳର ପାତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ୍। ଏପରେ, ଶୁଧ୍ଧ ଏବଂ ନିର୍ମଳ ବସ୍ତ୍ରରେ ଘସିଲେ, ମୋତି ପୁଣି ଶୁଧ୍ଧ ଏବଂ ଉତ୍ତମ ଗୁଣ ଏବଂ ତେଜରେ ଭରପୂର ହୁଏ। ସୁନାକୁ ଯଦି ଶତଂଶ ରୂପେ ଚାନ୍ଦି ସହିତ ମିଶାଯାଏ, ତେବେ ଏହା ଧଳା କାଚର ଭଳି ଦେଖାଯାଏ। ଏହିପରି ପ୍ରକ୍ରିୟା ସିଂହଳ ଦେଶର ନିପୁଣମାନେ କରନ୍ତି। ରାତିରେ ଏହାକୁ ଉଷ୍ଣ, ଲୁଣା, ତେଲିଆ ପାଣିରେ ଡୁବାଇ ରଖିବା ଉଚିତ୍। ଯେଉଁ ମୋତି ତାହାର ରଙ୍ଗ ହରାଏ ନାହିଁ, ତାହାକୁ ଖରା ମୋତି ବୋଲି ବୁଝିବା ଉଚିତ୍। ଏକ ବହୁତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏବଂ ଭଲ ଗୋଳାକାର ମୋତିକୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ମନାଯାଏ। ଯାହା ଉପଯୁକ୍ତ ଆକାର, ଭାରୀ, ତେଜସ୍ୱୀ, ଧଳା, ଭଲ ଗୋଳାକାର ଏବଂ ସମାନ ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଛିଦ୍ର ସହିତ ଥାଏ, ସେହି ମୋତି ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ନିପୁଣ ଏବଂ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ମନାଯାଏ। ଏହିପରି ମୋତିର ଗୁଣ ଏବଂ ଚିହ୍ନ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ନେଇ ଶ୍ରୀଗରୁଡ଼ ମହାପୁରାଣର ପୂର୍ବଖଣ୍ଡ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଆଚାରଖଣ୍ଡର ଉନସଠି ଅଧ୍ୟାୟ, 'ମୋତିର ପରୀକ୍ଷା' ନାମକ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହୁଏ। ଏହିପରେ କୁହାଯାଏ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ମହାଗୌରବ ଓ ମହାଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଣିମାଣିକ୍ୟର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ରୋତ। ସେ, ଦେବମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ସଦା ବିଜୟୀ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିର ଗର୍ବରେ ଉତ୍ସାହିତ ମନ ଥିଲା। କିନ୍ତୁ ସିଂହଳୀ ନାରୀଙ୍କର କଟି ଦେଖି, ସେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ବଡ଼ ହ୍ରଦର ଗଭୀରତାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।