ନାଭି ଓ ମେରୁଦେବୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଏଠାରେ ଅଷ୍ଟମ ଅବତାର ଭାବେ ଉରୁକ୍ରମଙ୍କ ଜନ୍ମ ହେଲା। ପରେ ଋଷିମାନେ ଅନୁରୋଧ କରିବା ପରେ, ସେ ନବମ ରାଜସ୍ୱ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ। ଚାକ୍ଷୁଷ ମନ୍ବନ୍ତରର ବିପ୍ରଳୟ ସମୟରେ, ସେ ମାଛ ରୂପ ନେଇ ଦେଖାଦେଲେ। ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ମନ୍ଦରାଚଳ ପର୍ବତକୁ ମନ୍ଥନ କରି ସମୁଦ୍ର ମନ୍ଥନ କରିଥିଲେ, ଏହି ସମୟରେ ଦ୍ୱାଦଶ ଓ ତ୍ରୟୋଦଶ ଅବତାର ଭାବେ ଧନ୍ୱନ୍ତରିଙ୍କ ଅବତରଣ ହେଲା। ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ଅବତାର ଭାବେ ନୃସିଂହ ଦେବ ଦାନବରାଜାଙ୍କୁ ବିନାଶ କଲେ। ପଂଚଦଶ ଅବତାର ଭାବେ ସେ ବାମନ ରୂପ ଧାରଣ କରି ବଲିଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ ଗଲେ। ଷୋଳଶ ଅବତାର ରୂପେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦ୍ୱେଷୀ ରାଜାମାନେ ଦେଖି, ସେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। ସପ୍ତଦଶ ଅବତାରରେ, ସେ ପରାଶର ଓ ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଦେବତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନ ପାଇଁ ସେ ମାନବ-ଦୈବ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ। ଉଣବିଶ ଓ ବିଶତମ ଅବତାରରେ, ସେ ବୃଷ୍ଣି ଶ୍ରେଣୀରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। କଳିଯୁଗର ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ, ଦେବଶତ୍ରୁମାନେଙ୍କୁ ମୋହିତ କରିବା ପାଇଁ ସେ ଅବତାର ନେଲେ। ଏହିପରି, ଅଷ୍ଟମ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ, ଯେତେବେଳେ ରାଜାମାନେ ପ୍ରାୟ ନଶ୍ୱତି ହୋଇଯାଉଥିଲେ, ହରିଙ୍କ ଅବତାର ଅସଂଖ୍ୟ ଭାବେ ଘଟିଥାଏ। ସେଠାରୁ ସୃଷ୍ଟି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ, ଏବଂ ଏହାକୁ ବ୍ରତ ଓ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ସମସ୍ତ କଥା କିପରି ତୁମେ ବ୍ୟାସଙ୍କଠାରୁ ଶୁଣିଲେ, ଗରୁଡ଼ ପୁରାଣ କିପରି ତୁମକୁ ଜଣାପଡ଼ିଲା? ସୂତ ଉତ୍ତର ଦେଇ କହିଲେ: "ମୁଁ ସେଠାରେ ବ୍ୟାସଦେବଙ୍କୁ ଦେଖିଥିଲି, ସେ ଚିତ୍ତକୁ ପରମେଶ୍ୱର ଉପରେ ନିବେଶ କରି ଧ୍ୟାନରତ ଥିଲେ। ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ବସିଗଲି ଓ ପ୍ରଶ୍ନ କଲି। ମୋ ମନେ ହୁଏ, ତୁମେ ଯେହেতୁ ତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କର, ସେଇ ସର୍ବବ୍ୟାପୀଙ୍କୁ ଜାଣ। ଏହିବେଳେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଗରୁଡ଼ ପୁରାଣ କଥା କହିବି।" "ତୁମେ କିପରି ଦକ୍ଷ, ନାରଦ ଓ ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନେ ସହିତ ଏହି ଶିକ୍ଷା ଲାଭ କଲେ?"—ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତରରେ ସୂତ କହିଲେ: "ମୁଁ, ନାରଦ, ଦକ୍ଷ, ଭୃଗୁ ଓ ଅନ୍ୟ ମହାର୍ଷିମାନେ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ତାଙ୍କଠାରୁ ଗରୁଡ଼ ପୁରାଣ ଓ ରୁଦ୍ରତତ୍ତ୍ୱର ସାର ଲାଭ କରିଥିଲୁ।" "ପୂର୍ବେ ହରି କିପରି ଦେବତାମାନେ ସହିତ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଉପଦେଶ କଲେ?"—ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦେଇ ସୂତ କହିଲେ: "ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ସହିତ କୈଳାସ ପର୍ବତକୁ ଗଲିଥିଲି। ଏଠାରେ ନମସ୍କାର କରି ପ୍ରଶ୍ନ କଲି: 'ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଛନ୍ତି କି?'" ତାପରେ, ଦେବତାମାନେ ସହିତ ରୁଦ୍ର ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି କହିଲେ: "ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପୂଜା ପାଇଁ, ହେ ପିତାମହ, ମୁଁ ବ୍ରତ ଓ ନିୟମାନୁଷ୍ଠାନ କରେ। ବିଜୟୀ, କମଳନାଭ, ଦେହାତୀତ ହରିଙ୍କୁ, ମୁଁ ସମଗ୍ର ଅସ୍ତିତ୍ୱରେ ଆତ୍ମାଭାବରେ ଚିନ୍ତନ କରେ।" "ଯେଉଁପ୍ରଭୁଙ୍କ ଗୁଣଗୁଡ଼ିକ ମଣିମାଳା ପରି ସୂତ୍ରରେ ଗଞ୍ଜିଥାଏ, ସେ ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ମହାନ୍। ଯାହାକୁ ଶବ୍ଦ, ଜପ ଓ ଉପନିଷଦ୍ ବର୍ଣ୍ଣନା କରେ, ସେ ପ୍ରାଚୀନ ପୁରୁଷ ଭାବେ ପୁରାଣରେ, ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବ୍ରହ୍ମା ଭାବେ ଜାଣନ୍ତି। ଯାହା ଉପରେ ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ଜଳରେ ପକ୍ଷୀ ପରି ଚମକୁଛି। ଦେବ, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ ଓ ସର୍ପମାନେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି। ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କର ଦୁଇ ଚକ୍ଷୁ, ମୁଁ ସେଇ ଦେବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରେ। ବାୟୁ ତାଙ୍କର ଶ୍ୱାସ, ଚାରି ସମୁଦ୍ର ତାଙ୍କର ଉଦର, ସେଇ ଦେବଙ୍କୁ ମୁଁ ଧ୍ୟାନ କରେ। ଯିଏ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ଆଦିକାରଣ, ତାଙ୍କୁ ମୁଁ ଧ୍ୟାନ କରେ। ତାଙ୍କର ମୁଖରୁ ଅଗ୍ନି ଉଦ୍ଭବିଛି, ମୁଁ ସେଇ ଦେବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରେ।" ଏହିପରି ହରିଙ୍କ ଅବତାର, ତାଙ୍କର ମହିମା, ଓ ତାଙ୍କୁ ନିରନ୍ତର ଧ୍ୟାନ କରିବା ଓ ପୂଜିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ବୋଲି ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଏ।